Իրանի դեմ ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմի ու օրերս Նախիջևանում իրանական ԱԹՍ-ների մասնակցությամբ Նախիջևանում գրանցված միջադեպի ֆոնին թյուրքական աշխարհը հանդես է եկել միասնական ճակատով:
Երեկ՝ մարտի 8-ին, Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հեռախոսազրույց է ունեցել Ադրբեջանի նախագահի հետ, որի ընթացքում ասել է, որ Նախիջևանին հասցված օդային հարվածի միջադեպը կապ չունի Իրանի հետ, և ընդգծել, որ միջադեպը կհետաքննվի։
«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը ՀՀ նախկին վարչապետ, «Ազատություն» կուսակցության նախագահ Հրանտ Բագրատյանն է:
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում «ՀայաՔվե» ազգային-քաղաքացիական միավորման համակարգող Ավետիք Չալաբյանը խոսել է թոշակների բարձրացման շոուի ու դրա քաղաքական կոմպոնենտի մասին:
Փետրվարի 9-11-ը Հարավային Կովկաս էր այցելել ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը՝ սահմանափակվելով Հայաստան և Ադրբեջան այցելություններով և անտեսելով Վրաստանը: Փետրվարի 4-7-ը Երևանը շտապ կազմակերպել էր ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանի այցը Մոսկվա, ամենայն հավանականությամբ, նման զուգադիպությունը պատահական չէ:
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրն ամերիկահայ կոնֆլիկտաբան, միջազգային հակամարտությունների կարգավորման և բանակցությունների մասնագետ (Conflict Resolution, International Law, Mediation), իրավագիտության դոկտոր Հրայր Բալյանն է։
Մեկ շաբաթ է` Մերձավոր Արևելքն ապրում է նոր լայնամասշտաբ պատերազմի պայմաններում․ ԱՄՆ-ը, Իսրայելը և Իրանը ներգրավվել են ուղիղ ռազմական բախման մեջ։ Տասնամյակներ շարունակ կուտակված հակասությունները, որոնք երկար ժամանակ դրսևորվում էին «ստվերային պատերազմի», միջնորդավորված բախումների և փոխադարձ սպառնալիքների տեսքով, վերածվել են բաց ռազմական հակամարտության։ Իրանի տարածքում իրականացված հարվածները, պատասխան հրթիռային ու անօդաչու թռչող սարքերի գրոհները, ինչպես նաև տարածաշրջանի տարբեր երկրներում գտնվող ամերիկյան ռազմաբազաների թիրախավորումը ցույց են տալիս, որ հակամարտությունը դուրս է եկել սահմանափակ գործողությունների շրջանակից և վերածվում է լայն տարածաշրջանային ճգնաժամի, որի ելքը գրեթե տեսանելի չէ։
Քաղաքագետ Դավիթ Հարությունովը չի բացառում, որ Միացյալ Նահանգներ, Իսրայել և Իրան ռազմական առճակատման ժամկետներն ավելի երկարաձգվեն, կամ դրանք տևեն մի քանի օր և ավարտվեն՝ ամեն ինչ պայմանավորված է տարբեր գործոններով։
«Զարթոնք» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր Սևակ Հակոբյանն այն կարծիքին է, որ Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարձակումը, Իսրայելի վարչապետից բացի, ոչ ոքի համար դրական արդյունք չի կարող ունենալ։
Իրանի դեմ ամերիկաիսրայելական ռազմական օպերացիայի օրերին, և հատկապես՝ Ադրբեջան-Իրան հարաբերությունների հերթական սրացման հերթական փուլի համատեքստում, փորձագիտական և քաղաքական շրջանակներից հիշում են 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը, այսօր օկուպացված Արցախի հարավային ուղղությամբ հայկական տարածքային կորուստները, Իրանի արածն ու չարածը, և այլն:
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը քաղաքագետ, ԱՄՆ Լիհայի համալսարանի պրոֆեսոր Արման Գրիգորյանն է։
«Ամերիկյան ժողովրդի ջախջախիչ մեծամասնությունը դեմ է այս պատերազմին, մանավանդ, որ նախագահ Թրամփը երբ թեկնածու էր, խոսում էր խաղաղությունից, ասում էր, որ ինքը խաղաղության նախագահ է։ Բայց մենք տեսանք, որ նախորդ տարվա հունիսին Իրանի վրա հարձակվեց, այս տարվա սկիզբ՝ Վենեսուելայի, այս օրերին՝ նորից Իրանի վրա։ Սա շատ բացասական հետևանքներ է ունենալու»,- 168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդման ընթացքում ասաց ամերիկահայ գործիչ, «Կալիֆոռնիա կուրիեր» թերթի գլխավոր խմբագիր Հարութ Սասունյանը։
Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի սանձազերծած ագրեսիան արդիականացրել է տարածաշրջանային շատ խնդիրներ։ Թերևս դրանցից գլխավորը վերաբերում է տարածաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի հեռանկարներին ու դրությանը. որքանով նրանք կարող են վստահորեն նայել գոնե վաղվա օրվան, էլ չասած՝ ավելի լայն հեռանկարի մասին:
Մարտի 4-ին տեղեկություն էր ստացվել, որ Իրանի տարածքից արձակված բալիստիկ հրթիռը, որը հատել է Իրաքի և Սիրիայի օդային տարածքը և ուղղվել է դեպի Թուրքիայի օդային տարածք, ոչնչացվել է նրա օդային տարածքում՝ ՆԱՏՕ-ի ՀՕՊ և հակահրթիռային ուժերի կողմից։
Այսօր առավոտյան ադրբեջանական ու իրանական ԶԼՄ-ները հաղորդեցին՝ իրանական երկու ԱԹՍ-ներ թիրախավորել են Նախիջևանի օդանավակայանի տերմինալի շենքը և Շեքերաբադ գյուղի դպրոցի հարևանությամբ։
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը ՀՀ նախկին վարչապետ (1992-93թթ.), ՀՀ Ազգային ժողովի (ԱԺ) նախկին նախագահ Խոսրով Հարությունյանն է։
Կովկասագետ Կարեն Իգիթյանն այն կարծիքին է, որ Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարձակումից հետո տարածաշրջանային բախման հանգուցալուծումը շուտ չի լինելու, որովհետև ըստ նրա՝ պատերազմը պետք է հաղթող ունենա։
Ինչպես արդեն գրել ենք, որ ՀՀ արտաքին հետախուզության ծառայությունը և՛ 2025 թվականին, և՛ 2026 թվականին ներկայացրած զեկույցներում մեծ տեղ է հատկացրել հիբրիդային պատերազմի թեմային: Ավելին, վերջին զեկույցում Քրիստինե Գրիգորյանի ղեկավարած այդ կառույցը նույնիսկ հարկ է համարել առանձին հատվածով բացատրել՝ ինչ ասել է հիբրիդային պատերազմ: Եվ ոչինչ, որ հետո ՀՀ իշխանությունները որոշեցին, որ ավելի ճիշտ է օգտագործել ոչ թե «հիբրիդային պատերազմ», այլ՝ «հիբրիդային սպառնալիք» ձևակերպումը: Օրինակ՝ Ռուսաստանին Հայաստանի դեմ հիբրիդային պատերազմ մղելու մեջ մեղադրող Ալեն Սիմոնյանը՝ Մոսկվա, Լավրովի մոտ գնալուց առաջ:
Հայաստանի համար ի՞նչ ռիսկեր է պարունակում Իրանի շուրջ ներկա իրավիճակը, և եթե ԱՄՆ-ը որոշի ցամաքային գործողություններ սկսել, արդյո՞ք Ադրբեջանը քննության առաջ չի հայտնվի իր տարածքը տրամադրելու առումով, ինչը մեր երկրին նոր սպառնալիքների առաջ կկանգնեցնի։
«ԱՄՆ-ին Իրանում «բլիցկրիգ» չի հաջողվի»,- այս մասին տելեգրամյան իր ալիքում գրել է ռուս արևելագետ, քաղաքական վերլուծաբան Եվգենի Սատանովսկին՝ անդրադառնալով Իրանի դեմ ամերիկաիսրայելական հարձակման մի շարք ասպեկտներին։
16TV-ի «Թրիգեր» հաղորդաշարի հյուրը Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն, քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանն է:
Հարավային Կովկասի (Անդրկովկասի) աշխարհագրությունը պատմականորեն սահմանել է այս տարածաշրջանը որպես կապող տարածք Եվրասիայում։ Էթնիկ բազմազանությունը և ներքին հակասությունների բարդույթը, մի կողմից, զուգորդված խոշոր խաղացողների շահերի հետ, մյուս կողմից, որպես կանոն, դժվարություններ են ստեղծել բնական մրցակցության և համագործակցության ճանապարհին:
Նա շեշտեց, որ Իրանը Հայաստանի համար կենսականորեն կարևոր ճանապարհներից մեկն է՝ հատկապես այն պատճառով, որ Հայաստանի սահմանները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ են․
«Անցել են շանտաժի լեզվին, որ իբր՝ եթե չընտրվեն, անկախություն չի լինի։ Արդեն անկախությունն էլ են հանել աճուրդի։ Նման ամբարտավանություն և խուժանություն ոչ մի իշխանության օրոք չի եղել։ Երևան քաղաքում որ վարչական շրջան մտնես, ամբողջը քանդած է։ Փոսերի մեջ ընկնող վարորդներն էլ ոչ մի փոխհատուցում չեն ստանում։ Տիգրան Ավինյանին, որ այնտեղ վեր ընկած է, դատի տվեք, պահանջեք վնասների հատուցում»:
Արդյո՞ք այստեղ չկա բարոյականության հետ կապված խնդիր, երբ միևնույն է՝ զինվորի մահ ունենում ենք, ինչո՞ւ չէ՝ գործարքի հոտ, ինչպես 44-օրյա պատերազմից առաջ, ժամանակը ցույց կտա:
168․am-ի հետ զրույցում ռուս ռազմաքաղաքական վերլուծաբան Ալեքսանդր Խրամչիխինն ասաց, որ չնայած տևական սպառնալիքներին, Իրանի համար պատերազմն անսպասելի սկսվեց՝ բանակցային գործընթացի կիզակետում, կողմերի շփումների ընթացքում, ինչն այս բանակցությունները լիարժեք տապալում է, փակելով դուռը բանակցությունները վերսկսելու հնարավորության առջև։ Նրա խոսքով, դատելով հարվածների աշխարհագրությունից և ընդհանուր առմամբ՝ ավելի լայն քաղաքական միտումներից, այս հարձակումը վաղուց ծրագրված բնույթ էր կրում։
«Քրիստոնեական համերաշխություն միջազգային» (CSI) իրավապաշտպան կազմակերպությունը դիմում է Թրամփի վարչակազմին՝ խնդրելով ցուցաբերել վճռականություն և հաստատակամություն՝ պաշտպանելու Հայ Առաքելական եկեղեցին հալածանքներից»,- հայտարարել է Christian Solidarity International (CSI) կազմակերպության նախագահ Ջոն Այբներն ամերիկյան Կապիտոլիումի շենքում։
Թուրքիան և Հայաստանը պայմանավորվել են թույլատրել ուղիղ երկկողմ ցամաքային առևտուրը Վրաստանի տարածքով՝ հրաժարվելով տասնամյակներ շարունակ գործող քվազիէքսպորտի մեխանիզմից, գրում է Al-Monitor-ը
Երբ Արցախը հայաթափվում էր, ԱՄՆ վարչակազմը բավարարվեց մի թվիթերյան գրառմամբ՝ ցավում ենք: Նույնը լինելու է այստեղ: Նույն դատապարտելի մոտեցումը որդեգրել է նաև Ռուսաստանը:
Երևանում հրավիրված քննարկմանը Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն, քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանն անդրադառնալով կոնֆլիկտների աշխարհաքաղաքականացման խնդիրներին՝ նշել է, որ, օրինակ, այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հայաստանում, արդյունք է 2020, 2022, 2023 և 2024 թվականների իրադարձությունների, և դրանք փոխկապակցված են:
