Մանրերի հարկային վճարներն ավելացել են 26.2 տոկոսով, խոշորներինը՝ 9.7 տոկոսով։ Ու այսքանից հետո, ժամանակին հիմնավորում էին, թե շրջանառության հարկի կրկնապատկումն ուղղված է ոչ թե փոքր, այլ խոշոր բիզնեսի դեմ, որ դա անում են՝ խոշորների մոտ ստվերը բացահայտելու համար։ Տեսնում ենք, թե դա ինչքանով էր ճիշտ։
Նախորդ խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ ՔՊ-ն խոստացել էր մինչև 2026թ. կենսաթոշակի միջին չափը դարձնել 61 հազար դրամ։ Վերջին տվյալներով՝ միջին կենսաթոշակը Հայաստանում ընդամենը 49 հազար դրամ է՝ 12 հազար դրամով պակաս, քան խոստացել էին։
Սպասվող ընտրություններից առաջ իշխանությունները հպարտությամբ հայտարարեցին հերթական տարին բարձր աճերով փակելու մասին՝ 2025թ. տարեկան կտրվածքով արձանագրված 9.1 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճը ներկայացնելով՝ որպես հաջողության վկայություն։ Սակայն խուսափեցին խոսել այն մասին, թե ինչ խորքային ու մտահոգիչ երևույթներ կան թաքնված այդ աճի հետևում։
Վերջին տարիներին վարկային շուկան Հայաստանում չափազանց բարձր ակտիվություն է ցուցաբերել։ Մեծաքանակ վարկեր են տրամադրվել, ինչի հետևանքով քաղաքացիների վրա վարկային բեռը կտրուկ ավելացել է։
Միացյալ Նահանգների փոխնախագահի Հայաստան կատարած այցի շրջանակներում տպավորություն ստեղծվեց, թե միջուկային համագործակցության շրջանակներում Միացյալ Նահանգները պատրաստվում է միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում։ Ջեյ Դի Վենսի կողմից հնչեցրած հայտարարությունը ներդրումների վերաբերյալ «բուռն» ոգևորություն է առաջացրել իշխանական քարոզիչների շրջանում։ Այնինչ՝ իրականում գործ ունենք ներդրումային խաբկանքի հետ։
Անցած տարվա սկզբին, երբ Վրաստանը խոչընդոտներ ստեղծեց հայկական կոնյակ արտահանողների համար, էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը գրեթե ամենօրյա ռեժիմով տվյալներ էր հրապարակում այն մասին, թե կոնյակով բարձած քանի մեքենա է հատել Վերին Լարսի անցակետը։ Փորձում էր տպավորություն ստեղծել, թե հայկական կոնյակի արտահանման հետ կապված խնդիրները լուծել են։ Բայց ոչ մի խնդիր էլ չէին լուծել։
Մինչև հիմա ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով կա դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ընդամենը մեկ վճիռ։ Այն էլ՝ չնչին գումարի չափով։
Հայաստանի այսօրվա կառավարիչները կարճ ժամանակում ֆինանսական ահռելի բեռ են դրել պետության ու սերունդների վրա։ Վաղուց նորություն չէ, որ տարեկան 1 միլիարդից պակաս պարտք չեն ավելացնում։ Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ անցած տարի, վեր է ամեն ինչից։ Մեկ տարում կառավարության պարտքը 1.7 մլրդ դոլարով ավելացրեցին։ Ընտրությունների նախօրյակին սա ևս մեկ հնարավորություն է՝ պարտքերի հաշվին ընտրողներին ավելի շատ կաշառելու համար։
Առևտուրն ամենամեծ կշիռն ունի Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Մանրածախ ու մեծածախ առևտրի բաժինը հասել է ՀՆԱ-ի գրեթե 14 տոկոսին, մինչդեռ՝ իրական տնտեսության մասնաբաժինը գնալով փոքրանում է։ Գյուղատնտեսությանը ՀՆԱ-ում ընդամենը 10 տոկոսի սահմաններում է, մշակող արդյունաբերությանը նույնիսկ ավելի քիչ է՝ 10 տոկոսի էլ չի հասնում։
Հաշված օրեր են մնացել այն ժամկետից, որ կառավարությունը պետք է բանակցություններ սկսի, լիցենզիայից զրկելուց հետո, ՀԷՑ-ի ակտիվները գնելու վերաբերյալ։ Տրված եռամսյա ժամկետը լրանում է փետրվարի 18-ին, բայց բանակցություններ, որպես այդպիսին, չեն էլ սկսվել։
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2025թ. հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին։
24.000 մարդ, որը նախկինում համալրում էր գործազուրկների շարքերը, պարզապես այլևս իրենից աշխատուժ չի ներկայացնում։ Դուրս է մնացել աշխատուժի հաշվարկներից, ինչի արդյունքում էլ գործազուրկների քանակը 24.000-ով ավտոմատ կրճատվել է։
Իշխանությունները հպարտանում են, որ Հայաստանում գնաճ գրեթե չկա կամ շատ ցածր է։ Բայց արի ու տես, որ Հայաստանն ապրելու համար ու կյանքի որակով ամենաթանկ երկիրն է Հարավային Կովկասում։
Հայտնի «մահվան նախարար» Արսեն Թորոսյանը շտապեց հակադարձել՝ «հեղափոխությունից մինչև օրս ստեղծվել է 275.000 աշխատատեղ»։ Բայցահայտ կեղծիք ու սուտ։ Մեկը հարցնի, եթե այդքան աշխատատեղ եք ստեղծել, ինչո՞ւ Հայաստանում աղքատությունը գրեթե չի նվազում։ Այդպես է, որովհետև իրականում ոչ թե նոր աշխատատեղեր են ստեղծվել, այլ նախկինում եղածներն են հայտարարագրվել։ Դրանով է պայմանավորված, որ աշխատատեղերն ավելացրել են, բայց մարդկանց եկամուտները չեն աճել։
Իշխանությունը զավթելուց 8 տարի հետո էլ, ՔՊ-ականները շարունակում են նախկիններին մեղադրել պետությունը թալանելու ու պաշտոնյաներին «ծրարով» փող բաժանելու մեջ։ Չնայած, այդպես էլ այդ «թալանն» ու «ծրարով» փող բաժանելը ջրի երես դուրս չեն գալիս։ Ութ տարում չկարողացան որևէ հաստատված փաստ ներկայացնել, որ նախկինում «ծրարով» փող են բաժանել պետական պաշտոնյաներին։ Թալանի ու «ծրարով» փող բաժանելու վերաբերյալ պարբերաբար հնչեցվող մեղադրանքներն ինչպես եղել, այնպես էլ մնում են Նիկոլ Փաշինյանի հիվանդագին երևակայության ու մտասևեռումների շրջանակներում։
Մինչ իշխանությունները զբաղված են պետության հաշվին իրենց բարձր աշխատավարձեր ու միլիոններով պարգևավճարներ բաժանելն արդարացնելով, բազմաթիվ ոլորտներում մարդիկ չնչին աշխատավարձ են ստանում։ Վերջին տվյալներով, Հայաստանում միջին անվանական աշխատավարձը 308.800 դրամ է։ Առաջին հայացքից գուցե թվում է, թե փոքր չէ։ Բայց բազմաթիվ ոլորտներ կան, որտեղ անվանական աշխատավարձերը շատ հեռու են միջինից։ Դեռ չենք ասում, որ փաստացի կամ հարկումից հետո այդ աշխատավարձերն անհամեմատ ավելի ցածր են։
Կառավարությունը մեծ վարկեր է վերցնում՝ տուրիզմը Հայաստանում զարգացնելու համար։ Միայն վերջերս 100 մլն դոլարի վարկային համաձայնագիր վավերացրեցին։ Վարկեր են վերցնում տուրիզմը զարգացնելու անվան տակ, բայց տուրիզմը Հայաստանում չի զարգանում։
Հայաստանը Հարավային Կովկասի երկրներում վատագույնն է պարտքի բեռով։ Համախառն ներքին արդյունքի նկատմամբ ունի պարտքի ամենաբարձր մակարդակը։
Պետական պաշտոնյաներին տարեվերջին միլիոնների պարգևավճարներ բաժանելը ցնցում առաջացրեց հասարակության շրջանում։ Մարդիկ, որոնք մի կերպ «յոլա» են գնում իրենց խղճուկ աշխատավարձերով ու թոշակներով, հանկարծ իմանում են, որ պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաներն ընդհուպ 7-8 մլն դրամի պարգևավճար են ստացել՝ չհաշված իրենց ամենամսյա ոչ պակաս բարձր աշխատավարձերը։
Վարչապետի պաշտոնում հայտնվելուց հետո Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե Հայաստանում այլևս մենաշնորհներ չկան։ Հետագայում էլ բազմիցս կրկնեց, որ մենաշնորհները վերացել են, արդար մրցակցություն է։
Երբ պետական կառավարման արդյունավետությունը չափվում է ոչ թե իրականացված ծրագրերով, այլ պաշտոնյաների ինքնագովազդով, պետությունն անխուսափելիորեն կանգնելու է կառավարման ճգնաժամի առաջ։ Տնտեսական քաղաքականությունը չի կարող հենվել գեղեցիկ հայտարարությունների ու թվային մանիպուլյացիաների վրա, երբ փաստացի արդյունքները խոսում են ծրագրերի տապալման մասին։ Զբոսաշրջության ոլորտում, ի թիվս շատ ու շատ այլերի, ունենք հենց այդ պատկերը՝ ձախողված կատարողական, «աննախադեպ» հաջողությունների մասին հրապարակային հայտարարություններ և, ամենաուշագրավը, դրա համար ստացված մեծ պարգևավճարներ։
Քաղաքացիների վճարած հարկերի հաշվին տարեմուտին պետական պաշտոնյաներին ճոխ պարգևավճարներ բաժանող իշխանությունները 10 կամ 20 հազար դրամով թոշակները բարձրացնելը շռայլություն են համարում թոշակառուների համար։ Իրենց կարելի է միլիոններ ստանալ, իսկ 10 կամ 20 հազար դրամն ավելորդ են համարում թոշակառուի համար։
Հայաստանի տնտեսությունը 2026թ. է մտել ծանր խնդիրներով, որոնք նախորդ տարիներին այդպես էլ չհաջողվեց քիչ թե շատ հաղթահարել։ Չնայած արձանագրվող աճերին՝ տնտեսության կառուցվածքը շարունակում է նույնքան խոցելի լինել, ինչքան նախկինում։ Որպես այդպիսին՝ իրական զարգացումներ, առաջընթաց չկա, արտադրական հզորությունները չեն ավելանում, տնտեսությունն ու տնտեսական աճերը որակ չունեն։
Գրեթե 2 ամիս առաջ, քաղաքական իշխանության կամակատար Հանրային ծառայությունները կարգավորող անկախ կոչվող հանձնաժողովը, հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանի գործուն միջամտությամբ, քաղաքական շարժառիթներով ու վրեժխնդրությունից դրդված՝ ՀԷՑ-ի սեփականատեր Սամվել Կարպետյանին պատկանող «Տաշիր կապիտալ» ընկերությանը զրկեց լիցենզիայից։ Դա նշանակում է, որ չնայած այն հանգամանքին, որ ՀԷՑ-ը՝ իր ամբողջ գույքով և ակտիվներով հանդերձ, շարունակում է մնալ գործարար ու բարերար Սամվել Կարապետյանի սեփականությունը, այնուհանդերձ այն այլևս իրավունք չունի զբաղվել էլեկտրաէներգիայի բաշխմամբ։
Բանկերի շահերից է բխում նաև այն, որ անկանխիկ առևտրից եկամուտներ են ստանում՝ միջնորդավճարների, այն էլ՝ բարձր միջնորդավճարների միջոցով։ Ու որքան անկանխիկ առևտուրն ավելի շատ լինի, այնքան բանկերի եկամուտներն ու շահույթներն ավելի շատ կլինեն։
Այս տարվա հունվարի 1-ից Հայաստանում գործնականում պիտի գործի առողջության պարտադիր ապահովագրությունը։ Թվում է, թե հունվարի 1-ից քաղաքացին ազատ կարող է օգտվել այդ համակարգից, դիմել բժշկի ու ապահովագրության շրջանակներում ստանալ իրեն հասանելի անվճար բժշկական ծառայությունները։ Բայց այդպես չէ, որովհետև ապահովագրություն ասվածն ավելի շատ թղթի վրա է, քան իրականության մեջ։
Տարեվերջին, աշխատանքային օրը հրավիրած նիստում Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը որոշեց, որ էլեկտրաէներգիայի սակագինը 2026թ. բոլոր սպառողների, այդ թվում՝ բնակչության համար կմնա անփոփոխ։
Չնայած առաջիկա ընտրություններին դեռ բավական ժամանակ կա, իշխանությունները սկսել են ակտիվորեն նախապատրաստվել դրան։ Պետության ու պետական բյուջեի հաշվին համատարած կաշառում են ընտրողներին։
ՔՊ-ականների իշխանությունը հերթական հակառեկորդն է գրանցել. Հրապարակված վերջին տվյալներով, կառավարության բաժին պարտքի միայն տոկոսները փակելու համար, անցած տարվա 10 ամսում, տարադրամով արտահայտած, ավելի քան 856 մլն դոլար են վճարել։ Այդքան գումար քաղաքացիների բերանից կտրել են, որպեսզի փակեն պարտքերի այն հսկայական տոկոսները, որոնք ձևավորվել են հատկապես վերջին տարիներին՝ պարտքերն ագահորեն ավելացնելու հետևանքով։
Այս տարի էլ, նախորդների նման, հասարակ քաղաքացին իր սոցիալական վիճակը բարելավելու առիթ չի ունենա։ Նրան կրկին հիասթափություն է սպասվում։
