«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2026թ. հունվար-մարտ ամիսներին։
Ընկերության սեփականատեր Նարեկ Նալբանդյանի ուղեկցությամբ շրջեցի թռչնաֆաբրիկայում, ծանոթացա պայմաններին, ներդրված սարքավորումներին և արտադրական գործընթացին։ Շրջայցի ընթացքում ներկայացվել են թռչնաբուծարանի զարգացման ծրագրերն ու առաջիկա անելիքները»,- գրել էր էկոնոմիկայի նախարարը։
Տարեսկզբից գնաճը Հայաստանում ակտիվացել է։ Աշխատավարձերի աճը դանդաղել է, իսկ գնաճը՝ արագացել։ Դա նշանակում է, որ այս տարի էլ սովորական քաղաքացին, ով միայն աշխատավարձի հույսին է ու այլ եկամուտ չունի, էլի լավ չի ապրելու։ Ընդհակառակը՝ շատերն ավելի վատ են ապրելու, որովհետև նրանց եկամուտները չեն հասցնելու թանկացումների հետևից։
Օրերս էկոնոմիկայի նախարարը հերթական «աշխարհացունց» գրառում էր արել՝ այս անգամ ներդրումների աննախադեպ աճերի վերաբերյալ։ Փորձել էր տպավորություն ստեղծել, թե ներդրումներն արդեն ողողում են Հայաստանը։
Երբ հունվարին զբոսաշրջային հոսքերը Հայաստան ավելացան, էկոնոմիկայի նախարարը շտապեց հայտարարել, թե այս հունվարը Հայաստանի բոլոր հունվարներից լավագույնն է եղել։ Սակայն հաջորդ ամիսներին Գևորգ Պապոյանը դադարեց խոսել «լավագույն հունվարների» մասին։
Եթե մինչև ՔՊ-ականների իշխանության գալը յուրաքանչյուր քաղաքացուն ընկնող պետական պարտքը նույնիսկ 2.2 հազար դոլարից պակաս էր, հիմա հասել է ընդհուպ 4.7 հազար դոլարի՝ 2.5 հազարով ավելացել է։
Այս հոդվածում կանդրադառնանք կառավարության 2021-2026թթ. գործունեության ծրագրի 2025 թվականի կատարման ընթացքի և արդյունքների մասին զեկույցում տեղ գտած ևս մեկ ուշագրավ և միաժամանակ խնդրահարույց արձանագրմանը։ Այն վերաբերում է զեկույցի 8-րդ էջում տեղ գտած հետևյալ ձևակերպմանը. «Տնտեսական և ներդրումային պլանի շրջանակներում 2021-2025թթ. փաստացի իրականացվող, ինչպես նաև ստորագրված, հաստատված և առաջիկայում մեկնարկող ծրագրերի հանրագումարը կազմել է շուրջ 900 մլն եվրո»։
Մտահոգիչ տեղեկություններ են գալիս Ռուսաստանից. Ալկոհոլի և ծխախոտի շուկաների վերահսկման դաշնային ծառայությունը՝ «Ռոսալկոգոլտոբակկոնտրոլը», ներմուծված կոնյակի նմուշների չնախատեսված ստուգումից հետո դատական հայց է ներկայացրել «Պռոշյանի կոնյակի գործարանի» նկատմամբ՝ վերջինիս ռուսական շուկա արտահանման լիցենզիայից զրկելու պահանջով։ Պատճառաբանությունն այն է, որ ստանդարտներին ու տեխնիկական պարամետրերին անհամապատասխան արտադրանք են մատակարարել։
Նիկոլ Փաշինյանի ու իր թիմի որդեգրած արտաքին քաղաքականությունը ֆիասկո է ապրում՝ լուրջ սպառնալիքներ ստեղծելով Հայաստանի և հայ ժողովրդի համար։ Արտաքին կողմնորոշումները փոխելու այսօրվա կառավարիչների անխոհեմ քայլերի ու հայտարարությունների համատեքստում Ռուսաստանը սկսել է բարձր մակարդակով ու բացեիբաց զգուշացնել այն մարտահրավերների մասին, որին այդ ճանապարհին կարող է բախվել հայ ժողովուրդը։
Դեռ անցած տարվանից իշխանությունները թմբկահարում են Հայաստանում տվյալների վերամշակման հայ-ամերիկյան «մեգանախագծի» իրականացման մասին։ Սկզբում 500 միլիոն դոլար ներդրումներով արհեստական բանականության գործարանի կառուցման մասին էին խոսում։ Հետո 500 միլիոնը դարձավ 4 միլիարդ դոլար։ Թվում էր, թե ուր որ է, ամերիկյան ներդրումները հոսելու են Հայաստան։ Բայց ոչ մի ամերիկյան ներդրում էլ չի լինելու։
ՔՊ-ական պատգամավոր, հայտնի օլիգարխ Խաչատուր Սուքիասյանը, ով Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության հիմնական շահառուներից մեկն է, և ում բիզնես կայսրությունը Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանազավթումից հետո մեկ այլ ձևով է ընդլայնվել, նոր շուկաներ ու տնտեսական ոլորտներ գրավել, հարցազրույց է տալիս Հանրային հեռուստաընկերությանն ու, ի զարմանս շատերի, հայտարարում, թե իշխանությունն այսօր չի խառնվում բիզնեսին, մեկ-մեկ պետք է լինում, որ պետությունը խառնվի, որ բալանսավորի, դա էլ չի անում։
«Ժողովուրդ ջան, կարագը թանկացել է՝ խառը կանաչի կերեք: Գառան միսը թանկացել է՝ կանաչ սոխ կերեք, շատ օգտակար է, առանց կատակի»,- Ազգային ժողովի ամբիոնից իշխանություններին հեգնում էր Նիկոլ Փաշինյանը։
Պուտին-Փաշինյան հանդիպումից հետո Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտարարությունը, թե Հայաստանը շատ մոտ է այն կետին, երբ Ռուսաստանը ստիպված կլինի նրա հետ վերակառուցել իր տնտեսական հարաբերությունները, մեծ ռեզոնանս առաջ բերեց տարբեր շրջանակներում։
Կուսակցական քարոզարշավի անվան տակ, վերջին շաբաթներին Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ մարզերի փողոցները չափչփող ՔՊ-ականներն ուր գնում՝ թոշակների բարձրացումն ու առողջության ապահովագրությունն էին մտցնում քաղաքացիների աչքը։
Ինչո՞ւ են ՔՊ-ականները սարսափում իշխանափոխությունից
Տարիներ շարունակ, չնայած դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությանն ու փակ սահմաններին, Հայաստանը միջնորդավորված ձևով բավական մեծ ծավալի առևտուր է իրականացրել Թուրքիայի հետ։ Բայց այդ առևտուրը կրել է բացառապես միակողմանի բնույթ։
Մինչ ընտրություններից առաջ քաղաքական իշխանությունը զբաղված է քաղաքացիների ուղեղները լվանալով, տնտեսության բուռն զարգացումների ու աճերի վերաբերյալ հայտարարություններ անելով փորձում է տրամադրություններ ստեղծել, տնտեսության մեջ տեղի են ունենում պրոցեսներ, որոնք ոչ մի կերպ չեն տեղավորվում իշխանությունների լավատեսության շրջանակներում։
Տարեսկզբին Հայաստանում աշխատատեղերը կրճատվել են, բայց կրճատվելն էլ չափ ունի՝ շեշտակի են կրճատվել։ Հունվարին 36.5 հազար աշխատատեղ է փակվել։
Ստելը եղել է ՔՊ-ականների իշխանության անբաժանելի մասը։ Բայց ստելն էլ սահման ունի։
Մյուս հարցն էլ այն է, թե ի՞նչ է լինելու, եթե այդ եկամուտները չստացվեն, ասելո՞ւ են՝ թոշակների բարձրացումը հետողորմեա պետք է արվի։
Մինչ կառավարությունը թոշակառուներին կաշառելու համար ընտրություններից 3 ամիս առաջ շտապում է թոշակները 10 հազար դրամով բարձրացնել, գնաճը սպառնում է չեզոքացնել թոշակների բարձրացման ազդեցությունը։ Վերջին շրջանում Հայաստանում գնաճը նկատելիորեն ակտիվացել է։ Մի շարք տարածաշրջանային ու ներքին գործոններով պայմանավորված՝ մեծացել են նաև թանկացումների պոտենցիալ ռիսկերը։
Իշխանությունները որոշել են ընտրություններից առաջ հերթական աչքակապությունն անել, այս անգամ՝ պարտքերի հետ կապված։ Փոխել են պետական պարտքի ներկայացման ձևը, որպեսզի թաքցնեն պարտքերի իրական չափը։
ՔՊ-ականները զգում են, թե ինչպես է գնալով հողը փախնում ոտքերի տակից։ Այդ պատճառով էլ, որքան ընտրությունները մոտենում են, այնքան ավելի ագրեսիվ են դառնում, կորցնում են ինքնատիրապետումը, ավելի ակտիվորեն են նետվում քարոզչական պատերազմի մեջ։ Բայց քանի որ տեսանելի ձեռքբերումներ չունեն, քարոզչական փուչիկներ են հորինում ու փորձում դրանցով մոլորեցնել հասարակությանը։
Վերջին տարիներին, մասնավոր փոխանցումների ձևով, դրսից տասնյակ-միլիարդավոր դոլարների հասնող գումարներ են եկել Հայաստան։ Եկել են հատկապես Ռուսաստանից։ Ծառայել են իշխանությունների քաղաքական օրակարգը սպասարկելուն, բայց ոչ Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը։
Անտեսելով միջազգային արբիտրի վճիռը՝ ձեռնպահ մնալ ՀԷՑ-ի շուրջ սկսած քաղաքական գործընթացներից, Նիկոլ Փաշինյանը 2 ոտքը մի կոշիկի մեջ դրած՝ գնում է ընկերության ակտիվները խլելու ճանապարհով՝ հաշվի չառնելով այն բոլոր վտանգները, որոնց առաջ կանգնեցրել ու հետագայում կանգնեցնելու է երկիրը։ ՀԷՑ-ը խլելու քաղաքական գործընթացը մտել է ավարտական փուլ, բայց այն դեռ շատ ջուր է վերցնելու։
Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները հայտնի չեն, առավել ևս՝ մի տեսակ չեն բխում շուկայական գնագոյացման ու մրցակցային կանոններից։ Բայց դա չի խանգարել, որպեսզի ընտրություններից առաջ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը սեփական որոշմամբ սպասարկի իշխանության քաղաքական օրակարգը։
Հնարավոր բոլոր հարթակներով վերջին օրերին իշխանության քարոզիչները գովազդում են անցած տարի տնտեսության ոլորտում կառավարության արձանագրած հերթական «հեղափոխական» աճերը։ Հնգամյա ծրագրի գերակատարումից են խոսում։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ասում է՝ խոստացել էինք միջին տարեկան 7 տոկոս տնտեսական աճ ապահովել, 7.9 տոկոս ենք ապահովել։ Ցուցանիշը գերակատարել ենք։
Իշխանությունները որքան «անզիջում» պայքար են մղում կոռուպցիայի դեմ, այնքան կոռուպցիան Հայաստանում բարգավաճում է։ Անդադար նախկինների թալանից ու կոռումպացվածությունից են խոսում, իրենց քթի տակ վխտացող կոռուպցիան չեն տեսնում։ Չեն տեսնում, որովհետև իրենք էլ մասնակից են դրան։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն օրերս փորձելով գովաբանել իշխանության տնտեսական քաղաքականությունը, ակամայից բացահայտեց, որ Հայաստանից իրականացվող արտահանումների գրեթե կեսը հայկական ծագում չունի։ Այլ կերպ ասած՝ վերաարտահանումներն են։
Չնայած Հայաստանում գործող ատոմային էներգաբլոկի շահագործման ռեսուրսը գնալով սպառվում է, շահագործման ժամկետները սեղմվում են, այնուհանդերձ նոր ատոմակայան կառուցելու աշխատանքները տարեցտարի հետաձգվում են։ Ութ տարի Հայաստանի կառավարիչներն այդ ուղղությամբ որևէ գործնական քայլ չեն կարողացել կատարել։ Նոր ատոմային էներգաբլոկ կառուցելու փոխարեն՝ հույսները դրել են գործող բլոկի շահագործման ժամկետները պարբերաբար երկարաձգելու վրա՝ հաշվի չառնելով այն լրջագույն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ դրա հետ կապված։
