Մինչ ընտրություններից առաջ քաղաքական իշխանությունը զբաղված է քաղաքացիների ուղեղները լվանալով, տնտեսության բուռն զարգացումների ու աճերի վերաբերյալ հայտարարություններ անելով փորձում է տրամադրություններ ստեղծել, տնտեսության մեջ տեղի են ունենում պրոցեսներ, որոնք ոչ մի կերպ չեն տեղավորվում իշխանությունների լավատեսության շրջանակներում։
Տարեսկզբին Հայաստանում աշխատատեղերը կրճատվել են, բայց կրճատվելն էլ չափ ունի՝ շեշտակի են կրճատվել։ Հունվարին 36.5 հազար աշխատատեղ է փակվել։
Ստելը եղել է ՔՊ-ականների իշխանության անբաժանելի մասը։ Բայց ստելն էլ սահման ունի։
Մյուս հարցն էլ այն է, թե ի՞նչ է լինելու, եթե այդ եկամուտները չստացվեն, ասելո՞ւ են՝ թոշակների բարձրացումը հետողորմեա պետք է արվի։
Մինչ կառավարությունը թոշակառուներին կաշառելու համար ընտրություններից 3 ամիս առաջ շտապում է թոշակները 10 հազար դրամով բարձրացնել, գնաճը սպառնում է չեզոքացնել թոշակների բարձրացման ազդեցությունը։ Վերջին շրջանում Հայաստանում գնաճը նկատելիորեն ակտիվացել է։ Մի շարք տարածաշրջանային ու ներքին գործոններով պայմանավորված՝ մեծացել են նաև թանկացումների պոտենցիալ ռիսկերը։
Իշխանությունները որոշել են ընտրություններից առաջ հերթական աչքակապությունն անել, այս անգամ՝ պարտքերի հետ կապված։ Փոխել են պետական պարտքի ներկայացման ձևը, որպեսզի թաքցնեն պարտքերի իրական չափը։
ՔՊ-ականները զգում են, թե ինչպես է գնալով հողը փախնում ոտքերի տակից։ Այդ պատճառով էլ, որքան ընտրությունները մոտենում են, այնքան ավելի ագրեսիվ են դառնում, կորցնում են ինքնատիրապետումը, ավելի ակտիվորեն են նետվում քարոզչական պատերազմի մեջ։ Բայց քանի որ տեսանելի ձեռքբերումներ չունեն, քարոզչական փուչիկներ են հորինում ու փորձում դրանցով մոլորեցնել հասարակությանը։
Վերջին տարիներին, մասնավոր փոխանցումների ձևով, դրսից տասնյակ-միլիարդավոր դոլարների հասնող գումարներ են եկել Հայաստան։ Եկել են հատկապես Ռուսաստանից։ Ծառայել են իշխանությունների քաղաքական օրակարգը սպասարկելուն, բայց ոչ Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը։
Անտեսելով միջազգային արբիտրի վճիռը՝ ձեռնպահ մնալ ՀԷՑ-ի շուրջ սկսած քաղաքական գործընթացներից, Նիկոլ Փաշինյանը 2 ոտքը մի կոշիկի մեջ դրած՝ գնում է ընկերության ակտիվները խլելու ճանապարհով՝ հաշվի չառնելով այն բոլոր վտանգները, որոնց առաջ կանգնեցրել ու հետագայում կանգնեցնելու է երկիրը։ ՀԷՑ-ը խլելու քաղաքական գործընթացը մտել է ավարտական փուլ, բայց այն դեռ շատ ջուր է վերցնելու։
Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները հայտնի չեն, առավել ևս՝ մի տեսակ չեն բխում շուկայական գնագոյացման ու մրցակցային կանոններից։ Բայց դա չի խանգարել, որպեսզի ընտրություններից առաջ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը սեփական որոշմամբ սպասարկի իշխանության քաղաքական օրակարգը։
Հնարավոր բոլոր հարթակներով վերջին օրերին իշխանության քարոզիչները գովազդում են անցած տարի տնտեսության ոլորտում կառավարության արձանագրած հերթական «հեղափոխական» աճերը։ Հնգամյա ծրագրի գերակատարումից են խոսում։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ասում է՝ խոստացել էինք միջին տարեկան 7 տոկոս տնտեսական աճ ապահովել, 7.9 տոկոս ենք ապահովել։ Ցուցանիշը գերակատարել ենք։
Իշխանությունները որքան «անզիջում» պայքար են մղում կոռուպցիայի դեմ, այնքան կոռուպցիան Հայաստանում բարգավաճում է։ Անդադար նախկինների թալանից ու կոռումպացվածությունից են խոսում, իրենց քթի տակ վխտացող կոռուպցիան չեն տեսնում։ Չեն տեսնում, որովհետև իրենք էլ մասնակից են դրան։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն օրերս փորձելով գովաբանել իշխանության տնտեսական քաղաքականությունը, ակամայից բացահայտեց, որ Հայաստանից իրականացվող արտահանումների գրեթե կեսը հայկական ծագում չունի։ Այլ կերպ ասած՝ վերաարտահանումներն են։
Չնայած Հայաստանում գործող ատոմային էներգաբլոկի շահագործման ռեսուրսը գնալով սպառվում է, շահագործման ժամկետները սեղմվում են, այնուհանդերձ նոր ատոմակայան կառուցելու աշխատանքները տարեցտարի հետաձգվում են։ Ութ տարի Հայաստանի կառավարիչներն այդ ուղղությամբ որևէ գործնական քայլ չեն կարողացել կատարել։ Նոր ատոմային էներգաբլոկ կառուցելու փոխարեն՝ հույսները դրել են գործող բլոկի շահագործման ժամկետները պարբերաբար երկարաձգելու վրա՝ հաշվի չառնելով այն լրջագույն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ դրա հետ կապված։
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է «Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ» միջազգային կազմակերպության կողմից հրապարակված «Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքս – 2025» զեկույցը։
Նախընտրական քարոզչության պաշտոնական մեկնարկը Հայաստանում տրված չէ, բայց իշխանությունները վաղուց այն մեկնարկել են։ Բացի այն, որ կառավարության նիստերն է Նիկոլ Փաշինյանը վերածել քարոզչական հարթակի, հիմա էլ Ազգային ժողովի ՔՊ խմբակցությունն է «անցել գրոհի»։ «Բերման են ենթարկում» նախարարներին ու այնպիսի պաթոսով են գովաբանում նրանց աշխատանքը, կարծես այլ մոլորակում ենք ապրում ու չենք տեսնում, թե ինչ է կատարվում Հայաստանում։
Աշխարհում բոլոր նրանք, ովքեր հավատում են խաղաղությանն ու արդարությանը, պարկեշտությանն ու ազնվությանը, պետք է շարունակեն պայքարը նրա ազատ արձակման համար, եւ ես շարունակելու եմ այն։
Մանրերի հարկային վճարներն ավելացել են 26.2 տոկոսով, խոշորներինը՝ 9.7 տոկոսով։ Ու այսքանից հետո, ժամանակին հիմնավորում էին, թե շրջանառության հարկի կրկնապատկումն ուղղված է ոչ թե փոքր, այլ խոշոր բիզնեսի դեմ, որ դա անում են՝ խոշորների մոտ ստվերը բացահայտելու համար։ Տեսնում ենք, թե դա ինչքանով էր ճիշտ։
Նախորդ խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ ՔՊ-ն խոստացել էր մինչև 2026թ. կենսաթոշակի միջին չափը դարձնել 61 հազար դրամ։ Վերջին տվյալներով՝ միջին կենսաթոշակը Հայաստանում ընդամենը 49 հազար դրամ է՝ 12 հազար դրամով պակաս, քան խոստացել էին։
Սպասվող ընտրություններից առաջ իշխանությունները հպարտությամբ հայտարարեցին հերթական տարին բարձր աճերով փակելու մասին՝ 2025թ. տարեկան կտրվածքով արձանագրված 9.1 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճը ներկայացնելով՝ որպես հաջողության վկայություն։ Սակայն խուսափեցին խոսել այն մասին, թե ինչ խորքային ու մտահոգիչ երևույթներ կան թաքնված այդ աճի հետևում։
Վերջին տարիներին վարկային շուկան Հայաստանում չափազանց բարձր ակտիվություն է ցուցաբերել։ Մեծաքանակ վարկեր են տրամադրվել, ինչի հետևանքով քաղաքացիների վրա վարկային բեռը կտրուկ ավելացել է։
Միացյալ Նահանգների փոխնախագահի Հայաստան կատարած այցի շրջանակներում տպավորություն ստեղծվեց, թե միջուկային համագործակցության շրջանակներում Միացյալ Նահանգները պատրաստվում է միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում։ Ջեյ Դի Վենսի կողմից հնչեցրած հայտարարությունը ներդրումների վերաբերյալ «բուռն» ոգևորություն է առաջացրել իշխանական քարոզիչների շրջանում։ Այնինչ՝ իրականում գործ ունենք ներդրումային խաբկանքի հետ։
Անցած տարվա սկզբին, երբ Վրաստանը խոչընդոտներ ստեղծեց հայկական կոնյակ արտահանողների համար, էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը գրեթե ամենօրյա ռեժիմով տվյալներ էր հրապարակում այն մասին, թե կոնյակով բարձած քանի մեքենա է հատել Վերին Լարսի անցակետը։ Փորձում էր տպավորություն ստեղծել, թե հայկական կոնյակի արտահանման հետ կապված խնդիրները լուծել են։ Բայց ոչ մի խնդիր էլ չէին լուծել։
Մինչև հիմա ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով կա դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ընդամենը մեկ վճիռ։ Այն էլ՝ չնչին գումարի չափով։
Հայաստանի այսօրվա կառավարիչները կարճ ժամանակում ֆինանսական ահռելի բեռ են դրել պետության ու սերունդների վրա։ Վաղուց նորություն չէ, որ տարեկան 1 միլիարդից պակաս պարտք չեն ավելացնում։ Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ անցած տարի, վեր է ամեն ինչից։ Մեկ տարում կառավարության պարտքը 1.7 մլրդ դոլարով ավելացրեցին։ Ընտրությունների նախօրյակին սա ևս մեկ հնարավորություն է՝ պարտքերի հաշվին ընտրողներին ավելի շատ կաշառելու համար։
Առևտուրն ամենամեծ կշիռն ունի Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Մանրածախ ու մեծածախ առևտրի բաժինը հասել է ՀՆԱ-ի գրեթե 14 տոկոսին, մինչդեռ՝ իրական տնտեսության մասնաբաժինը գնալով փոքրանում է։ Գյուղատնտեսությանը ՀՆԱ-ում ընդամենը 10 տոկոսի սահմաններում է, մշակող արդյունաբերությանը նույնիսկ ավելի քիչ է՝ 10 տոկոսի էլ չի հասնում։
Հաշված օրեր են մնացել այն ժամկետից, որ կառավարությունը պետք է բանակցություններ սկսի, լիցենզիայից զրկելուց հետո, ՀԷՑ-ի ակտիվները գնելու վերաբերյալ։ Տրված եռամսյա ժամկետը լրանում է փետրվարի 18-ին, բայց բանակցություններ, որպես այդպիսին, չեն էլ սկսվել։
24.000 մարդ, որը նախկինում համալրում էր գործազուրկների շարքերը, պարզապես այլևս իրենից աշխատուժ չի ներկայացնում։ Դուրս է մնացել աշխատուժի հաշվարկներից, ինչի արդյունքում էլ գործազուրկների քանակը 24.000-ով ավտոմատ կրճատվել է։
Իշխանությունները հպարտանում են, որ Հայաստանում գնաճ գրեթե չկա կամ շատ ցածր է։ Բայց արի ու տես, որ Հայաստանն ապրելու համար ու կյանքի որակով ամենաթանկ երկիրն է Հարավային Կովկասում։
Իշխանությունը զավթելուց 8 տարի հետո էլ, ՔՊ-ականները շարունակում են նախկիններին մեղադրել պետությունը թալանելու ու պաշտոնյաներին «ծրարով» փող բաժանելու մեջ։ Չնայած, այդպես էլ այդ «թալանն» ու «ծրարով» փող բաժանելը ջրի երես դուրս չեն գալիս։ Ութ տարում չկարողացան որևէ հաստատված փաստ ներկայացնել, որ նախկինում «ծրարով» փող են բաժանել պետական պաշտոնյաներին։ Թալանի ու «ծրարով» փող բաժանելու վերաբերյալ պարբերաբար հնչեցվող մեղադրանքներն ինչպես եղել, այնպես էլ մնում են Նիկոլ Փաշինյանի հիվանդագին երևակայության ու մտասևեռումների շրջանակներում։
