Անցած տարվա սկզբին, երբ Վրաստանը խոչընդոտներ ստեղծեց հայկական կոնյակ արտահանողների համար, էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը գրեթե ամենօրյա ռեժիմով տվյալներ էր հրապարակում այն մասին, թե կոնյակով բարձած քանի մեքենա է հատել Վերին Լարսի անցակետը։ Փորձում էր տպավորություն ստեղծել, թե հայկական կոնյակի արտահանման հետ կապված խնդիրները լուծել են։ Բայց ոչ մի խնդիր էլ չէին լուծել։
Մինչև հիմա ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով կա դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ընդամենը մեկ վճիռ։ Այն էլ՝ չնչին գումարի չափով։
Հայաստանի այսօրվա կառավարիչները կարճ ժամանակում ֆինանսական ահռելի բեռ են դրել պետության ու սերունդների վրա։ Վաղուց նորություն չէ, որ տարեկան 1 միլիարդից պակաս պարտք չեն ավելացնում։ Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ անցած տարի, վեր է ամեն ինչից։ Մեկ տարում կառավարության պարտքը 1.7 մլրդ դոլարով ավելացրեցին։ Ընտրությունների նախօրյակին սա ևս մեկ հնարավորություն է՝ պարտքերի հաշվին ընտրողներին ավելի շատ կաշառելու համար։
Առևտուրն ամենամեծ կշիռն ունի Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Մանրածախ ու մեծածախ առևտրի բաժինը հասել է ՀՆԱ-ի գրեթե 14 տոկոսին, մինչդեռ՝ իրական տնտեսության մասնաբաժինը գնալով փոքրանում է։ Գյուղատնտեսությանը ՀՆԱ-ում ընդամենը 10 տոկոսի սահմաններում է, մշակող արդյունաբերությանը նույնիսկ ավելի քիչ է՝ 10 տոկոսի էլ չի հասնում։
Հաշված օրեր են մնացել այն ժամկետից, որ կառավարությունը պետք է բանակցություններ սկսի, լիցենզիայից զրկելուց հետո, ՀԷՑ-ի ակտիվները գնելու վերաբերյալ։ Տրված եռամսյա ժամկետը լրանում է փետրվարի 18-ին, բայց բանակցություններ, որպես այդպիսին, չեն էլ սկսվել։
24.000 մարդ, որը նախկինում համալրում էր գործազուրկների շարքերը, պարզապես այլևս իրենից աշխատուժ չի ներկայացնում։ Դուրս է մնացել աշխատուժի հաշվարկներից, ինչի արդյունքում էլ գործազուրկների քանակը 24.000-ով ավտոմատ կրճատվել է։
Իշխանությունները հպարտանում են, որ Հայաստանում գնաճ գրեթե չկա կամ շատ ցածր է։ Բայց արի ու տես, որ Հայաստանն ապրելու համար ու կյանքի որակով ամենաթանկ երկիրն է Հարավային Կովկասում։
Իշխանությունը զավթելուց 8 տարի հետո էլ, ՔՊ-ականները շարունակում են նախկիններին մեղադրել պետությունը թալանելու ու պաշտոնյաներին «ծրարով» փող բաժանելու մեջ։ Չնայած, այդպես էլ այդ «թալանն» ու «ծրարով» փող բաժանելը ջրի երես դուրս չեն գալիս։ Ութ տարում չկարողացան որևէ հաստատված փաստ ներկայացնել, որ նախկինում «ծրարով» փող են բաժանել պետական պաշտոնյաներին։ Թալանի ու «ծրարով» փող բաժանելու վերաբերյալ պարբերաբար հնչեցվող մեղադրանքներն ինչպես եղել, այնպես էլ մնում են Նիկոլ Փաշինյանի հիվանդագին երևակայության ու մտասևեռումների շրջանակներում։
Մինչ իշխանությունները զբաղված են պետության հաշվին իրենց բարձր աշխատավարձեր ու միլիոններով պարգևավճարներ բաժանելն արդարացնելով, բազմաթիվ ոլորտներում մարդիկ չնչին աշխատավարձ են ստանում։ Վերջին տվյալներով, Հայաստանում միջին անվանական աշխատավարձը 308.800 դրամ է։ Առաջին հայացքից գուցե թվում է, թե փոքր չէ։ Բայց բազմաթիվ ոլորտներ կան, որտեղ անվանական աշխատավարձերը շատ հեռու են միջինից։ Դեռ չենք ասում, որ փաստացի կամ հարկումից հետո այդ աշխատավարձերն անհամեմատ ավելի ցածր են։
Որպես պարզ համադրություն՝ Սերժ Սարգսյանի կառավարման տարիներին ամեն տարի միջինում բարձրանում էր շուրջ 2700 դրամով, մինչդեռ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման տարիներին՝ տարեկան մոտ 1300 դրամի բարձրացում։
Երբ պետական կառավարման արդյունավետությունը չափվում է ոչ թե իրականացված ծրագրերով, այլ պաշտոնյաների ինքնագովազդով, պետությունն անխուսափելիորեն կանգնելու է կառավարման ճգնաժամի առաջ։ Տնտեսական քաղաքականությունը չի կարող հենվել գեղեցիկ հայտարարությունների ու թվային մանիպուլյացիաների վրա, երբ փաստացի արդյունքները խոսում են ծրագրերի տապալման մասին։ Զբոսաշրջության ոլորտում, ի թիվս շատ ու շատ այլերի, ունենք հենց այդ պատկերը՝ ձախողված կատարողական, «աննախադեպ» հաջողությունների մասին հրապարակային հայտարարություններ և, ամենաուշագրավը, դրա համար ստացված մեծ պարգևավճարներ։
Քաղաքացիների վճարած հարկերի հաշվին տարեմուտին պետական պաշտոնյաներին ճոխ պարգևավճարներ բաժանող իշխանությունները 10 կամ 20 հազար դրամով թոշակները բարձրացնելը շռայլություն են համարում թոշակառուների համար։ Իրենց կարելի է միլիոններ ստանալ, իսկ 10 կամ 20 հազար դրամն ավելորդ են համարում թոշակառուի համար։
Հայաստանի տնտեսությունը 2026թ. է մտել ծանր խնդիրներով, որոնք նախորդ տարիներին այդպես էլ չհաջողվեց քիչ թե շատ հաղթահարել։ Չնայած արձանագրվող աճերին՝ տնտեսության կառուցվածքը շարունակում է նույնքան խոցելի լինել, ինչքան նախկինում։ Որպես այդպիսին՝ իրական զարգացումներ, առաջընթաց չկա, արտադրական հզորությունները չեն ավելանում, տնտեսությունն ու տնտեսական աճերը որակ չունեն։
Գրեթե 2 ամիս առաջ, քաղաքական իշխանության կամակատար Հանրային ծառայությունները կարգավորող անկախ կոչվող հանձնաժողովը, հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանի գործուն միջամտությամբ, քաղաքական շարժառիթներով ու վրեժխնդրությունից դրդված՝ ՀԷՑ-ի սեփականատեր Սամվել Կարպետյանին պատկանող «Տաշիր կապիտալ» ընկերությանը զրկեց լիցենզիայից։ Դա նշանակում է, որ չնայած այն հանգամանքին, որ ՀԷՑ-ը՝ իր ամբողջ գույքով և ակտիվներով հանդերձ, շարունակում է մնալ գործարար ու բարերար Սամվել Կարապետյանի սեփականությունը, այնուհանդերձ այն այլևս իրավունք չունի զբաղվել էլեկտրաէներգիայի բաշխմամբ։
Բանկերի շահերից է բխում նաև այն, որ անկանխիկ առևտրից եկամուտներ են ստանում՝ միջնորդավճարների, այն էլ՝ բարձր միջնորդավճարների միջոցով։ Ու որքան անկանխիկ առևտուրն ավելի շատ լինի, այնքան բանկերի եկամուտներն ու շահույթներն ավելի շատ կլինեն։
Այս տարվա հունվարի 1-ից Հայաստանում գործնականում պիտի գործի առողջության պարտադիր ապահովագրությունը։ Թվում է, թե հունվարի 1-ից քաղաքացին ազատ կարող է օգտվել այդ համակարգից, դիմել բժշկի ու ապահովագրության շրջանակներում ստանալ իրեն հասանելի անվճար բժշկական ծառայությունները։ Բայց այդպես չէ, որովհետև ապահովագրություն ասվածն ավելի շատ թղթի վրա է, քան իրականության մեջ։
Տարեվերջին, աշխատանքային օրը հրավիրած նիստում Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը որոշեց, որ էլեկտրաէներգիայի սակագինը 2026թ. բոլոր սպառողների, այդ թվում՝ բնակչության համար կմնա անփոփոխ։
Չնայած առաջիկա ընտրություններին դեռ բավական ժամանակ կա, իշխանությունները սկսել են ակտիվորեն նախապատրաստվել դրան։ Պետության ու պետական բյուջեի հաշվին համատարած կաշառում են ընտրողներին։
ՔՊ-ականների իշխանությունը հերթական հակառեկորդն է գրանցել. Հրապարակված վերջին տվյալներով, կառավարության բաժին պարտքի միայն տոկոսները փակելու համար, անցած տարվա 10 ամսում, տարադրամով արտահայտած, ավելի քան 856 մլն դոլար են վճարել։ Այդքան գումար քաղաքացիների բերանից կտրել են, որպեսզի փակեն պարտքերի այն հսկայական տոկոսները, որոնք ձևավորվել են հատկապես վերջին տարիներին՝ պարտքերն ագահորեն ավելացնելու հետևանքով։
Այս տարի էլ, նախորդների նման, հասարակ քաղաքացին իր սոցիալական վիճակը բարելավելու առիթ չի ունենա։ Նրան կրկին հիասթափություն է սպասվում։
Ավարտվեց հերթական տնտեսական տարին։ Չնայած արտաքուստ թվացող բարձր աճերին, այն դարձյալ ոչինչ չտվեց երբեմնի «հպարտ» քաղաքացուն՝ ո՛չ աշխատավարձի, ո՛չ թոշակի, ու ո՛չ էլ նպաստի բարձրացում։
Նույն Սամվել Կարապետյանի օրինակը բոլորի աչքի առաջ է։ Հրահանգով «ձև գտան» ու գործ սարքեցին մարդու վրա, այն էլ՝ միլիարդատիրոջ, խոշոր գործարարի ու բարերարի վրա։ Պատկերացրեք, թե ինչ կարող են անել մյուսների դեպքում։ Մի խանութն ի՞նչ է, որ «ձև չգտնեն» ու չփակեն։ Ո՞նց կարող են չկատարել կառավարության ղեկավարի հրահանգը։
Երկնքից չեն ընկել այս գումարները, սրանք հարկատուների ու քաղաքացիների վճարած փողերն են, որոնց հաշվին փոխել են իրենց կյանքն ու կենցաղը, վերևից են սկսել նայել ժողովրդին, բոլորը համատարած բնակարանների ու թանկարժեք մեքենաների տեր են դարձել։ Մինչդեռ՝ հարյուր-հազարավոր երբեմնի «հպարտ» քաղաքացիներ ոչ միայն չեն կարողանում հաղթահարել աղքատությունը, այլև տարեցտարի ավելի են աղքատանում, որովհետև իշխանությունները մտածում են ոչ թե այս մարդկանց, այլ իրենց կյանքը բարելավելու մասին։
Ցուցանիշները, որոնք իշխանությունները շատ հաճախ մատուցում են աշխատավարձերի ու հատկապես աշխատավարձերի աճերի տեսքով, իրականում քիչ կապ ունեն այն գումարների հետ, որոնք քաղաքացիներն առձեռն ստանում են։ Փաստացի քաղաքացիները շատ ավելի քիչ են ստանում, քան պաշտոնապես ներկայացվում է՝ որպես միջին աշխատավարձ։
Մինչև Արցախի բռնի հայաթափումը, միջպետական վարկի տեսքով՝ Հայաստանը ֆինանսական օժանդակություն էր տրամադրում Լեռնային Ղարաբաղին. Տարեկան ընդհուպ 130-140 մլրդ դրամի չափով։ Արցախի բռնի հայաթափումից ու արցախցիների բռնագաղթումից հետո այդ գումարը մնում է Հայաստանի բյուջեում։
Վառելիք ներմուծող «ՄեգաԹրեյդ» ընկերությունն ադրբեջանական բենզին է ներկրել Հայաստան ու պատրաստվում է սպառողներին վաճառել իրեն պատկանող «Ran Oil» ցանցի բենզալցակայաններում։ «ՄեգաԹրեյդը» ՔՊ-ական պատգամավոր, իշխանությանը սերտաճած օլիգարխ-գործարար Խաչատուր Սուքիասյանին փոխկապակցված ընկերություն է։ Հենց նա է ադրբեջանական բենզինը ներմուծել Հայաստան։
Որքան էլ «մահվան նախարար» մականունը ստացած Արսեն Թորոսյանը փորձի հերքել այդ լուրերը, ինչո՞ւ պետք է քաղաքացիները հավատան նրան կամ իշխանությունների ասածներին։
Օրերս «Մեր ձևով» շարժումը մի տեսանյութ էր հրապարակել այն մասին, թե ՔՊ-ականների իշխանությունն ինչքան պարտք է թողել Հայաստանի յուրաքանչյուր քաղաքացու ուսերին։
Այսօր ոչ մի ընդդիմադիր «շան լափ չի լցնում» Նիկոլ Փաշինյանի գլխին, որ թույլ է տալիս բանկերին թալանել քաղաքացիներին։ Նիկոլ Փաշինյանն ինքն էլ «շան լափ չի լցնում» իր գլխին, որ բանկերին մտցրել է քաղաքացիների գրպանն ու թալանում է նրանց։ Նրան այլևս նման բաները քիչ են մտահոգում։
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամն անդրադառնում է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումներին 2025թ. հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին։
