Նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 1-ը Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանն աշխատանքային այցով եղել է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում: Նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի, արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի, ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալի Լարիջանիի և խորհրդարանի ղեկավար Մոհամմադ Ղալիբաֆի հետ հանդիպումների և բանակցությունների ընթացքում քնննարկվել է երկկողմ հարաբերություններին և տարածաշրջանային անվտանգությանը վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ:
Հայտնի է՝ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով հայ-թուրքական սահմանագիծը հիմնականում կրկնում էր սահմանազատման գիծը` համաձայն Հայաստանի համար ստրկացուցիչ 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ի Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի, որը ստորագրվել էր «նոր» քեմալական Թուրքիայի նորաստեղծ բանակի հետ դաշնակցական կառավարության անհաջող պատերազմից հետո (ավելի մանրամասն տեղեկությունների համար՝ տես. Крылов А. Границы Армении в XX-XXI веках // Россия и новые государства Евразии. 2022. № 1 (54). С. 86-101)։
«Միջազգային իրավիճակը շատ լարված է, շատ վտանգավոր է, մոտավորապես նույն իրավիճակն է՝ ինչ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներից առաջ»,- 168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդման ընթացքում, ամփոփելով 2025 թվականի աշխարհաքաղաքական զարգացումները, ասաց քաղաքագիտության դոկտոր Արթուր Խաչիկյանը՝ շեշտելով, որ այլևս չկա որևէ միջազգային օրենք, կազմակերպություն, տիրում է ուժը։
Քաղաքագետ Վազգեն Հովհաննիսյանի կարծիքով՝ 2020թ․ նոյեմբերի 9-ից հետո հայկական պետականությունը գնում է դեպի անկում։
Ռուսաստանը պետք է քայլեր ձեռնարկի՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ճնշման և TRIPP-ի միջանցքի միջոցով իրականացվող Հայաստանի Հանրապետության ապամոնտաժումը թույլ չտալու համար։ 168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի եթերում այսպիսի կարծիք հայտնեց քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը՝ քննադատելով ռուսական քաղաքական վերնախավում տարածված այն հայտնի մտայնությունը, որ «Հայաստանը փախչելու տեղ չունի»։
Վերջին շրջանում ՀՀ իշխանություններն ավելի ու ավելի հաճախ են խոսում այն մասին, որ հայ-թուրքական հարաբերություններում էական առաջընթաց է սպասվում։
Միջազգային և տեղական պարբերականները հատկապես վերջին շաբաթներին չէին բացառում 2026 թվականին հայ-թուրքական հարաբերություններում հնարավոր տեղաշարժերը։
«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրերն «Ազգային ժողովի» (ԱԺ) «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար, Հայաստանի հանրապետական կուսակցության (ՀՀԿ) Գործադիր մարմնի (ԳՄ) անդամ Տիգրան Աբրահամյանն ու «ՀայաՔվեի» խորհրդի անդամ, 2018-2020թթ․ Ռազմարդյունաբերական կոմիտեի նախագահ Ավետիք Քերոբյանն են։
Նիկոլ Փաշինյանը, ըստ իս, արդեն հասել է իր նպատակին, եկեղեցին պառակտել է։ Որպես պատմաբան՝ ես չեմ մտաբերում մի դեպք, որ եկեղեցու եպիսկոպոսները Վեհափառի հրաժարականը պահանջեն։ Շատ են եղել դեպքեր, երբ աշխարհիկ իշխանությունը հոգևոր իշխանության վրա է հարձակվել. Տիրան թագավորը՝ Հուսիկ Վեհափառի դեմ, Պապի և Ներսես Մեծի հակամարտությունը։
Քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանն այն կարծիքին է, որ հակաեկեղեցական շարժումն առաջնորդելով՝ Փաշինյանը երկու հետաքրքրություն ունի։
Բաքվի դատարանում դեկտեմբերի 22-ին իրենց եզրափակիչ խոսքն են ներկայացրել Արցախի արտաքին գործերի նախկին նախարար Դավիթ Բաբայանը և ՊԲ նախկին հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Լևոն Մնացականյանը:
Քննարկման ակտիվ փուլում է Բրյուսելի, Երևանի, Բաքվի և Անկարայի մասնակցությամբ «ԵՄ+3» քառակողմ ձևաչափ ստեղծելու գաղափարը: Այս մասին հայտնեց Եվրամիության ընդարձակման հարցերով գերագույն հանձնակատար Մարթա Կոսը՝ Բրյուսելում ՀՀ ԱԳ նախարար Ա. Միրզոյանի հետ ճեպազրույցում:
Թոմաս դե Վաալը «Քարնեգի Եվրոպա»-ի ավագ գիտաշխատող է՝ մասնագիտացած Արևելյան Եվրոպայի և Կովկասի տարածաշրջանի ոլորտներում։ Նա Արցախի հիմնախնդրի և ղարաբաղյան բանակցային գործընթացի վերաբերյալ բազմաթիվ հոդվածների և ուսումնասիրությունների հեղինակ է։
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը թյուրքական աշխարհի տեսլականին նվիրված հավաքին հայտարարել է՝ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ առանձին շրջանակներ, օգտագործելով Անկարայի թշնամիների հռետորաբանությունը, «Թուրքիային մեղադրում էին Ադրբեջանին աջակցելու համար, տարածելով չափազանցված լուրեր, թե Թուրքիան զենք է մատակարարում Ադրբեջանին, ջիհադիստական խմբավորումներ է ուղարկում»:
Մեծ Բրիտանիան ավելի քան 30 տարի անց կվերացնի Հայաստանին և Ադրբեջանին զենքի մատակարարման էմբարգոն. այս մասին հայտնել է թագավորության փոխարտգործնախարար Սթիվեն Դաութին:
«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրերը քաղաքագետ, «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ Սուրեն Սուրենյանցն ու հասարակական-քաղաքական գործիչ, Լեհաստանում ՀՀ նախկին դեսպան, Վայոց ձորի նախկին մարզպետ Էդգար Ղազարյանն են։
Մեկը մյուսի հետևից Աֆղանստանի նախարարների պաշտոնակատարների երկու այցերը Հնդկաստան բացեցին Եվրասիայի առանցքային գոտում աշխարհաքաղաքական վերափոխումների ևս մեկ գլուխ:
168.am-ը փորձել է պարզել նաև ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանի դիրքորոշումը՝ սահմանազատման հաջորդ փուլը կսկսեն Տավուշի՞ց, թե՞ Գեղարքունիքից:
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» (ՀԷՑ) ՓԲԸ նախկին տնօրեն, «Մեր ձևով» շարժման անդամ Դավիթ Ղազինյանն է։
CNN Turk-ի փոխանցմամբ՝ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը հայտարարել է, որ Եվրոպան պետք է օգնի Ուկրաինային դժվար ընտրություն կատարել: Տարածքային հարցը հատկապես բարդ է։
Փաշազադեն խոսում է Հայ Առաքելական եկեղեցու «ռևանշիզմի» մասին, Փաշինյանն արշավ է սկսում ՀԱԵ-ի դեմ, Ալիևը Սևանն անվանում է «Գյոկչա», Փաշինյանը սկսում է արդարացնել նրան, Թուրքիայից խոսում են «անցյալը մոռանալու մասին», Հայաստանի սահմանային դրոշմակնիքներից հանվում է Արարատի պատկերը։
Նոյեմբերի վերջին Բաքու էր այցելել Իսրայելի պաշտպանության նախարարության Պաշտպանական հետազոտությունների և մշակումների վարչության պետ, պահեստազորի բրիգադի գեներալ Դանիել Գոլդը:
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը քաղաքագետ, «Ամերիկյան հետազոտությունների հայկական կենտրոնի» ղեկավար Սուրեն Սարգսյանն է։
168TV -ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի հյուրը Կամուրջ քաղաքական նախաձեռնության հիմնադիր Արման Աբովյանն է:
168TV-ի «Թրիգեր» հաղորդաշարի հյուրն ԱՄՆ Սթենֆորդի համալսարանի քաղաքագիտության դոկտոր Արթուր Խաչիկյանն է։
Իրանն ու Ադրբեջանը բարձրացնում են ռեգիոնալ 3+3 խորհրդատվական հարթակն ակտիվացնելու հարցը: Ադրբեջան կատարած այցի ընթացքում ԻԻՀ ԱԳ նախարար Աբբաս Արաղչին ասել է, թե ուրախ են, որ Ադրբեջանի ու Հայաստանի հարաբերությունները լավ ընթացք ունեն, և ողջունել, աջակցել երկու երկրների միջև խաղաղության գործընթացին:
Մերձավոր Արևելքի մի շարք պետությունների ԶԼՄ-ները գրում են Պարսից ծոցի Արաբական պետությունների համագործակցության խորհրդի (ՊԾԱՊՀԽ) մասնակիցների կողմից մինչև 2030-ի վերջ արագընթաց երկաթուղու գործարկման մասին:
«Ակնհայտ է, որ Նախիջևանը դարձել է Բաքու-Անկարա նախագծերի առանցքային օղակներից մեկը, և երկու կողմերն էլ փորձում են Անդրկովկասում ձևավորել տրանսպորտային, էներգետիկ և ռազմավարական միասնական տարածք։ Սա միաժամանակ ձեռնտու է երկու մայրաքաղաքներին»:
Մեկնարկել է Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի այցն Ադրբեջան, որի մասին վերջին օրերին անընդհատ գրում էին իրանական ԶԼՄ-ները։ Այցի օրակարգում ռեգիոնալ բազմակողմ համագործակցությունը խորացնելուն ուղղված ծրագրերն են։
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում ՀՀ նախկին վարչապետ, «Ազատություն» կուսակցության նախագահ Հրանտ Բագրատյանը, ի թիվս այլ օրակարգային խնդիրների, խոսեց նաև 1993թ. Թուրքիայից Հայաստան ցորեն բերելու համար հայ-թուրքական սահմանը բացելու մանրամասների մասին:
