Երեկվանից մի խումբ խաղողագործներ մտել են դաշտեր ու սկսել են գարնանային աշխատանքները։ Ինչպես նախորդ տարիներին, այս տարի ևս խաղողագործների համար կան բազմաթիվ խնդիրներ, ավելին՝ այդ խնդիրները չլուծելու հետևանքով տարեցտարի ավելի են շատանում ու բարդանում։
Սպասվող ընտրություններից առաջ իշխանությունները հպարտությամբ հայտարարեցին հերթական տարին բարձր աճերով փակելու մասին՝ 2025թ. տարեկան կտրվածքով արձանագրված 9.1 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճը ներկայացնելով՝ որպես հաջողության վկայություն։ Սակայն խուսափեցին խոսել այն մասին, թե ինչ խորքային ու մտահոգիչ երևույթներ կան թաքնված այդ աճի հետևում։
Վերջին տարիներին վարկային շուկան Հայաստանում չափազանց բարձր ակտիվություն է ցուցաբերել։ Մեծաքանակ վարկեր են տրամադրվել, ինչի հետևանքով քաղաքացիների վրա վարկային բեռը կտրուկ ավելացել է։
Իշխանությունը զավթելուց 8 տարի հետո էլ, ՔՊ-ականները շարունակում են նախկիններին մեղադրել պետությունը թալանելու ու պաշտոնյաներին «ծրարով» փող բաժանելու մեջ։ Չնայած, այդպես էլ այդ «թալանն» ու «ծրարով» փող բաժանելը ջրի երես դուրս չեն գալիս։ Ութ տարում չկարողացան որևէ հաստատված փաստ ներկայացնել, որ նախկինում «ծրարով» փող են բաժանել պետական պաշտոնյաներին։ Թալանի ու «ծրարով» փող բաժանելու վերաբերյալ պարբերաբար հնչեցվող մեղադրանքներն ինչպես եղել, այնպես էլ մնում են Նիկոլ Փաշինյանի հիվանդագին երևակայության ու մտասևեռումների շրջանակներում։
Հայտնի ԱՆԻՖ-ը` «Հայաստանի պետական հետաքրքրությունների ֆոնդ» ՓԲԸ-ն (ANIF), պարզ օրինակ է։ Այն պետական 100 տոկոս մասնակցությամբ ընկերություն էր, կառավարությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, այն ստեղծել էր 2019թ., իրենք էլ կառավարում էին։ Տեսանք՝ ինչպես կառավարեցին։
Օրերս «Մեր ձևով» շարժումը մի տեսանյութ էր հրապարակել այն մասին, թե ՔՊ-ականների իշխանությունն ինչքան պարտք է թողել Հայաստանի յուրաքանչյուր քաղաքացու ուսերին։
Այսօր ոչ մի ընդդիմադիր «շան լափ չի լցնում» Նիկոլ Փաշինյանի գլխին, որ թույլ է տալիս բանկերին թալանել քաղաքացիներին։ Նիկոլ Փաշինյանն ինքն էլ «շան լափ չի լցնում» իր գլխին, որ բանկերին մտցրել է քաղաքացիների գրպանն ու թալանում է նրանց։ Նրան այլևս նման բաները քիչ են մտահոգում։
Բյուջեի դեֆիցիտը փակելու համար կառավարությունը խելքից դուրս վարկեր ու պարտքեր է վերցնում։ Շատ հաճախ արդարանում են, թե այդ գումարները վերցնում են տարբեր ծրագրեր իրականացնելու համար։ Բայց դա էլ չեն կարողանում անել։ Վարկային ծրագրերի իրականացումը խայտառակ վիճակում է։ Առավել ևս՝ նպատակային վարկային ծրագրերինը։
Երբ որոշ ՔՊ-ական քարոզիչներ ինքնամոռաց գլուխ են գովում, որ 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն կրկնապատկել են, պիտի իմանան, որ դա ոչ թե թղթի վրա գրված դատարկ թվերով պետք է արտահայտվի, այլ քաղաքացիների գրպանի պարունակությամբ։ Իսկ այդ պարունակությունը տարիներ շարունակ չի ավելանում, ու դա երևում է նաև աղքատության ցուցանիշներում, որոնք գրեթե չեն նվազում։ Ծայրահեղ աղքատությունը 2018թ. Հայաստանում նույնիսկ ավելի ցածր էր, քան այսօր է։
Նիկոլ Փաշինյանն ասում է՝ այսօր Հայաստանը ծաղկող ու զարգացող պետություն է։ Որտեղի՞ց է վերցրել, որ այդպես է, հավանաբար միայն ինքը գիտի ու իր շրջապատը։ Այն, ինչ տեղի է ունենում Հայաստանի տնտեության մեջ, հակառակի մասին է խոսում։ «Ծաղկող ու զարգացող» պետության տնտեսությունն այնպիսի խղճուկ վիճակում է, որ ամենախոշոր հարկատուն առևտրով զբաղվող ընկերություն է։ Այն էլ այնպիսի ընկերություն, որի գործունեությունը Հայաստանի տնտեսության հետ այնքանով է կապված, որ տարբեր երկրներից բջջային հեռախոսներ, տեխնիկա է ներմուծում ու արտահանում Ռուսաստան։
168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի եթերում Հանրային ֆինանսների կառավարման միջազգային փորձագետ, «Վալլեքս» խմբի ընկերությունների ավագ փոխնախագահ Վարդան Արամյանը, խոսելով 2026թ. բյուջեի մասին, այն որակեց պահպանողական։
Հայաստանի պետական պարտքը 13.5 միլիարդ դոլարի հասցրած Հայաստանի Կառավարությունն այսօր՝ հոկտեմբերի 27-ին, Ազգային ժողով էր ներկայացրել 2026 թվականի բյուջեի նախագիծը:
Հիփոթեքային վարկերի տոկոսները փոխհատուցելու համար այս տարի կառավարությունը պատրաստվում է պետական բյուջեից ահռելի գումարներ հատկացնել։
Հայաստանի կառավարությունը մոլագարի նման մի գլուխ պարտքեր է վերցնում։ Մինչև տարեվերջ պատրաստվում են կառավարության պարտքն ավելացնել աննախադեպ 1 մլրդ 809 մլն դոլարով՝ հասցնելով 14 մլրդ 147 մլն դոլարի։
Վերջին 7 տարիներին իշխանությունները երկիրը բառացիորեն վերածել են վարկային գաղութի։ «Կոռուպցիայի դեմ պայքարի», «տնտեսական աճի» ու «բարեկեցության» վերաբերյալ բարձրագոչ խոսքերը են ասում, բայց չեն ասում, որ տնտեսությունը զարգացնելու, ներդրումներ բերելու, արդյունաբերական ներուժը ավելացնելու փոխարեն՝ քաղաքացուն ու երկիրը մխրճել են վարկային ճահճի մեջ։
«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրերը Հանրային ֆինանսների կառավարման միջազգային փորձագետ, ՀՀ Ֆինանսների նախկին նախարար, «Վալլեքս» խմբի ընկերությունների ավագ փոխնախագահ Վարդան Արամյանը և ՀՀ Պետական եկամուտների կոմիտեի (ՊԵԿ) նախկին ղեկավար, «Դի-ԷՍ-ԷՅ Խորհրդատվական խումբ» ընկերության գլխավոր տնօրեն, տնտեսագետ Դավիթ Անանյանն են։
168TV-ի «ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՈՒԺԸ» հաղորդաշարի հյուրն Անշարժ գույքի գործակալությունների ասոցիացիայի խորհրդի անդամ, Silver REA Real Estate-ի հիմնադիր Անդրանիկ Հարությունովն է։
Տարիներ առաջ վերցրած վարկերը Սերգեյ Խուդայանը չի կարողացել մարել, սեփական դիմումով ճանաչվել է սնանկ, ապա նրանց տունը հանվել է աճուրդի և վաճառվել։ Տունը գնահատվել է 39 մլն դրամ, և այնքան է սակարկվել, որ վաճառվել է մոտ 9 մլն դրամով։
Այս պայմաններում մանր ու միջին բիզնեսի համար կառավարության ճնշմանը դիմանալն ուղղակի հերոսություն է։ Շատ ավելի, քանի սովորական հարկ վճարողի հերոսությունը։
«Փաշինյանը խրոնիկ սուտասան է. զարմանում եմ՝ այս մարդու աներեսության և անպատկառության աստիճանի վրա։ Այդ ինչպե՞ս է հաշվել՝ Սևանում 50.000 մարդ է հավաքվել, թե՞ 15.000, կամ, Հայաստանի բնակչության համեմատ 50.000-ն այդ ի՞նչ թիվ է. 15 տոկոս ընդամենը, կամ՝ ճշտե՞լ է՝ այդ 50.000-ից քանի՞սն է Հայաստանի քաղաքացի։ Այդ գրառումը ևս մեկ անգամ գալիս է ապացուցելու՝ Փաշինյանի պես խրոնիկ սուտաասանը չի կարող երկիր ղեկավարել»։
Երբ ներդրողներից, այն էլ՝ խոշոր ներդրողներից, բառիս բուն իմաստով, խլում են իրենց ունեցվածքը՝ սա մեջքից ուղիղ հարված է պետությանը։ Ներդրողների նկատմամբ Հայաստանում իսկական պետական ռեկետ է իրականացվում։ Սրա հետևանքները ոչ թե Նիկոլ Փաշինյանը կամ իր քաղաքական արկածախնդիրների խմբակն է կրելու, այլ առաջին հերթին՝ պետությունն ու ժողովուրդը։
Ներքին գործերի նախարարությունը շաբաթներ առաջ տեղեկացրել էր՝ կիբեռհանցագործություններից տուժած քաղաքացիների խնդրին լուծում տալու նպատակով ինտենսիվ քննարկումներ են իրականացրել փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի գրասենյակի, Քննչական կոմիտեի ու Կենտրոնական բանկի գործընկերների հետ, որոշվել է քաղաքացիների պարտավորությունները բանկերի նկատմամբ համապատասխան պայմանագրի կնքմամբ սառեցնել՝ մինչև քրեական վարույթի ավարտը։
Նիկոլ Փաշինյանն իր մոլորեցնող հայտարարություններով պարբերաբար փորձում է տպավորություն ստեղծել, որ իշխանազավթմանը հաջորդած 7 տարիներին Հայաստանի քաղաքացիների եկամուտները մեծ տեմպերով ավելացել են։ Մինչդեռ՝ եթե արդար լիներ, պիտի արձանագրեր, որ իրականում մեծ տեմպերով ավելացել են քաղաքացիների ոչ թե եկամուտները, այլ պարտքերը։ Մարդիկ պարտքերով են ապրել։
Կիբերհանցագործությունները 2024 թվականին, ըստ տարբեր աղբյուրների, համաշխարհային տնտեսությանն արժեցել են շուրջ 16 միլիարդ դոլար։ Տնտեսությանը հասցված այդ վնասը գրեթե մեկ երրորդով ավելի է, քան 2023 թվականին։Այսմտահոգիչ վիճակագրությանը մաս կազմող Հայաստանում քաղաքացիներն ու մասնագետներն ահազանգում են հանցագործության տարբեր ձևաչափերի մասին՝կեղծ հղումներ, զանգեր, գովազդներ, կեղծ էջեր։
Բանկային զեղծարարություններից տուժած քաղաքացիների մի մասի խնդրով զբաղվող «Հանրային վերահսկողություն» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունը նախագահող Մհեր Կարագոզյանն իրականությանը չհամապատասխանող է որակում նախօրեին Կենտրոնական բանկի նախագահի կողմից իր շահառուներին վերաբերող մի շարք հայտարարությունները։ Ավելին՝ նա նշում է․ «Նրա ասածներն իրականում նաև անհնարին են»։
Հունվարի 14-ից Հայաստանում խաղողագործները սկսել են խաղողի այգիների իրենց աշխատանքները, մասնավորապես՝ խաղողի վազերի էտը՝ հատումները։ Աշխատում են, չարչարվում, բայց չգիտեն՝ ի՞նչ բերք կստանան, ի՞նչ արժեքով կիրացնեն այն, կտուժե՞ն, թե՞ կշահեն։ Այսօր խաղողի դաշտերում սնուցման, ոռոգման նախապատրաստական աշխատանքներ են անում։
«Ո՞վ պետք է վճարի սպասարկման գումարները, այսինքն՝ ո՞վ է վճարելու այդ 7,1 տոկոսը, և այդտեղ պետական բյուջեի մասնաբաժինն ինչպիսի՞ն է»:
Մեծ թվով անհուսալի վարկերի առկայությունը լուրջ ահազանգ է, և դա պայմանավորված է՝ ինչպես քաղաքացիների վարկունակությամբ, որը պատշաճ չի գնահատվել բանկերի կողմից վարկը տրամադրելուց, այնպես էլ՝ վարկերի բարձր տոկոսներով ու դրանց նկատմամբ ստեղծված արհեստական բարձր պահանջարկով։ Այս իրավիճակը Կենտրոնական բանկի ոչ բավարար վերահսկողության հետևանք է, ինչը բերել է վարկերի այսպիսի բարձր տոկոսների ձևավորման։ Դրանք ի շահ բանկերի են, ի վնաս՝ քաղաքացիների։
«Վարկերի տոկոսադրույքները կախված են վարկերի նկատմամբ պահանջարկից և առաջարկից,- վարկերի բարձր տոկոսադրույքների մասին լրագրողների հարցադրմանն արձագանքեց ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը՝ մանրամասնելով,- Եթե տեսնում ենք պրոդուկտի նկատմամբ հսկայական պահանջարկ, այդ պահանջարկից եկող գործոններն են, որ թույլ չեն տալիս, որպեսզի վարկերի տոկոսներն արագ ճշգրտվեն ներքևի ուղղությամբ»։
«Օգոստոս ամսին վարկերի տոկոսադրույքը կազմել է 13,37 տոկոս, սեպտեմբերին՝ 13,68, այն դեպքում, երբ ԿԲ-ն սահուն կերպով իջեցնում է տոկոսադրույքը։ Ի տարբերություն սրա՝ մենք տեսնում ենք, որ ընկնում են ավանդների տոկոսները․ այսինքն՝ ավանդներն արձագանքում են, վարկերը՝ ոչ»։
