Թուրքագետ Մուշեղ Խուդավերդյանի խոսքով՝ Պոլսո պատրիարքը չի կարող կարող լինել այդ աթոռին՝ առանց Թուրքիայի իշխանությունների հաստատման։
«Սա նյութամոլ մասսային Մայր Աթոռ Էջմիածնի դեմ տրամադրելու անհաջող փորձ է։ Օրինակ, ինչպե՞ս պետք է տեղափոխենք, հո մենք թափառախո՞ւմբ չենք, վեշ-մեշոկը վերցնենք ու տեղափոխվենք։ Այդ մարդու ասածը շատ անլուրջ չէ։ Եթե մեկը կա, որ եկեղեցու ունեցվածքը, գանձերը, մշակույթը մատնել է կորստյան՝ Նիկոլ Փաշինյանն է։ Նա կորստյան է մատնել Արցախում եղած մեր վանքերը, եկեղեցիները և մնացած արժքերը, որոնք Ադրբեջանի կողմից այսօր ոչնչացվում են»,- հավելեց մեր զրուցակիցը։
Արագածոտնի մարզի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանում՝ դատավոր Դավիթ Դաբաղյանի նախագահությամբ, երեկ տեղի ունեցավ Հայ Առաքելական եկեղեցու Արագածոտնի թեմի առաջնորդ, ներկայումս ապօրինի կալանավորված Մկրտիչ եպիսկոպոս Պռոշյանի գործով դատական առաջին նիստը:
Նիկոլ Փաշինյանը որոշել է ամեն կիրակի գնալ եկեղեցի ու մասնակցել պատարագների, սակայն, ինչպես այսօր առավոտյան նա հայտարարեց՝ այլևս չի ասելու, թե կոնկրետ որ եկեղեցի է գնալու։ Նա նաև առաջարկ ներկայացրեց քահանաներին՝ ասելով, որ եթե իրեն հրավիրեն պատարագների, այս կամ այն մարզի որևէ եկեղեցի կգնա, բայց մեկ պայմանով՝ պատարագի ընթացքում չպետք է հնչեցնեն Վեհափառ հայրապետի անունը։
2025 թվականը Հայ Առաքելական եկեղեցու և հոգևոր դասի համար բավականին դժվար տարի էր։ Հոգևոր առումով հոգևոր դասը պայքարում էր իշխանությունների հակաեկեղեցական արշավի դեմ, ի վերջո, Մայր Աթոռը միջին դարերից սկսած չէր տեսել հարձակում իր դեմ, այն էլ՝ հայի կողմից։
Գրավոր հարցումը կուղարկենք, պատասխանը ստանալուց անմիջապես հետո այն կներկայացնենք մեր ընթերցողներին։
Գրող, հրապարակախոս Բակուր Կարապետյանին շատ է զարմացրել Արցախի թեմի առաջնորդ Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանի պահվածքն ու գործողությունները. նախ գնաց Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպման, այնուհետև միացավ մյուս եպիսկոպոսներին ու գրոհեց Մայր Աթոռի վրա։
«Վստահ եմ, իրենց մշակած պատարագը Սյունիքում չի լինելու, պարզապես բոյկոտվելու է։ Ես հավատում եմ, որ մեր Առաքելական եկեղեցին միշտ էլ հաղթանակած է դուրս գալու ցանկացած իրավիճակից։ Բայց այս պահին իրավիճակի հանգուցալուծումը միայն իշխանափոխությունն է։ Եթե այս իշխանությունը փոխվի, բոլոր հարցերը կլուծվեն, ոչ միայն Առաքելական եկեղեցու, այլև Արցախի»,- հավելեց մեր զրուցակիցը։
Այսօր ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանն իր գործով դատական նիստից հետո, դատարանի բակում պատասխանելով 168.am-ի հարցին, թե արդյո՞ք այս պահին հանրային ու քաղաքական շրջանակները պատրաստ են եկեղեցու դեմ հարվածն իրենց վրա վերցնելու, որպեսզի Մայր Աթոռն անսասան մնա, ասաց.
«GALLUP International Association»-ը Հայաստանում հարցում է իրականացրել, որին մասնակցել է 1001 քաղաքացի։ Նրանց տրված հարցերից մեկը վերաբերել է իշխանություննեի կողմից եկեղեցու դեմ պայքարին և Նիկոլ Փաշինյանի կողմից վերջին շաբաթների ընթացքում պատարագների մասնակցելուն։
«Եթե Աստծուց չեն վախենում, ուրեմն՝ կպատժվեն, եթե Աստծուն հետո ճանաչեն, կարող է շատ ավելի վատ լինի իրենց համար։ Եկեղեցու հետ կատակ անել չի կարելի, ով իր եկեղեցուն դեմ գնա, կգնա Աստծու դեմ։ Ասվում է, որ Նիկոլ Փաշինյանն ընկած է «Կյանքի խոսք» աղանդի մեջ, հիմա ի՞նչ, ուզում է մեր ազգի մեջ նոր բողոքական ճյուղ բացե՞լ, թե՞ ուզում է Տրդատ 3-ի նման լինել»:
Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած հակաեկեղեցական շարժման արդյունքում արդեն 4 սրբազաններ բանտարկված են. Շիրակի, Տավուշի, Արագածոտնի թեմի հոգևոր առաջնորդները և Մայր Աթոռի դիվանապետ Արշակ սրբազանը։
Ինքս ճանաչում եմ մարդկանց, ում սկսած 2019 թվականից տարբեր տարիների առաջարկվել է նյութական բարիքների դիմաց հանդես գալ եկեղեցու և կաթողիկոսի դեմ։ Բնականաբար, այս մասին պատմել են նրանք, ովքեր այդ առաջարկից հրաժարվել են։
«Դուք գիտեք, թե եկեղեցականների շուրջ ինչպիսի արշավ է իրականացվում, հատկապես որ եկեղեցականների շուրջ։ Դուք էլ, ես էլ լավ գիտենք, եթե ես զմայլված լինեի Նիկոլ Փաշինյանով, ապա բացարձակապես որևէ քննադատության կամ որևէ թթու խոսքի չէի արժանանալու։ Հետևաբար՝ այս երևույթն ունի շատ կոնկրետ քաղաքական ուղղվածություն, ենթատեքստ։
Ռազմական փորձագետ Դավիթ Ջամալյանի բնորոշմամբ՝ երեկ Կառավարությունում մի քանի եպիսկոպոսների և Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը նողկալի տեսարան էր։ Եթե հաստատվի, որ նրանք դուրս են եկել Վեհափառ հայրապետի ու Մայր եկեղեցու դեմ, ապա նրանց այդ արարքին որևէ արդարացում չի կարող լինել։
Տեր Ասողիկ աբեղա Կարապետյանն այսօր Մայր Աթոռի բակում լրագրողների հետ կարճ զրույցի ընթացքում անդրադարձավ իշխանության ներկայացուցիչների ֆեյսբուքյան էջերում և իշխանական լրատվամիջոցներով տարածված գրությանը, որտեղ իբրև թե մի քանի եպիսկոպոսներ ստորագրել ու պահանջում են Վեհափառ հայրապետի հրաժարականը։
Նիկոլ Փաշինյանն անցած կիրակի պատարագի մասնակցեց Արարատի մարզում, իսկ դրանից առաջ՝ Վայոց ձորի Խաչիկ գյուղում։ Երկու պատարագներին էլ մասնակցում էին Վայոց ձորի և Մասյացոտն թեմերի առաջնորդները և 2 պատարագների ընթացքում էլ Վեհափառ հայրապետին ուղղված հատվածը պատարագիչ քահանաները զեղչել ու հանել էին։
Քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալյանը նախ Նիկոլ Փաշինյանին և առհասարակ բոլորին հիշեցրեց՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը Վաղարշապատին չի պատկանում, նա աշխարհասփյուռ հայության կաթողիկոսն է։
«Ինչո՞ւ չկա այն մեկը, ով կասի՝ ազգ, կա՛մ այս կողմ, կա՛մ այն կողմ, այլ ոչ թե ուղղակի կգնան Ազատության հրապարակ։ Ինչ-որ քայլ պետք է արվի՝ կա՛մ այս կողմ, կա՛մ այն կողմ, ժողովուրդ, սա ապրել չի, սա ի՞նչ է կոչվում։ Սրա վերջը այն է լինելու, որ ադրբեջանցիներին դիմավորելու ենք «Եռաբլուրում», եթե այս ազգը դրան պատրաստ է, ի՞նչ ասեմ։
«Իհարկե, մեր հոգևորականները կարող են ունենալ թերություններ, մարդիկ են, և դա այնքան բնական բան է։ Բայց այտեղ խնդիրը մեր հավաքական կերպարի, մեր հավատի խորանի՝ Առաքելական եկեղեցու մասին է։ Այստեղ մենք պաշտպանում ենք ոչ միայն մեր հոգևոր առաջնորդին, նաև մեր 1700-ամյա եկեղեցու պատիվն ենք պաշտպանում, որը սրբություն է մեզ համար։
Քաղաքագետ, «Հայաքվե» ազգային-քաղաքական միավորման անդամ Մենուա Սողոմոնյանի կարծիքով՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ իշխանությունների սկսած պայքարը, մասնավորապես՝ Հովհաննավանքում նրանց գլխավորությամբ տեղի ունեցող իրադարձությունների գխավոր նպատակը բախման տանելն է։
Իշխանությունները շարունակում են տարբեր ճանապարհներով պայքարել Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ՝ փորձելով պառակտել նաև հոգևոր դասին։ Հոկտեմբերի 26-ին Հովհաննավանքում կարգալույծ եղած Ստեփան Ասատրյանի կողմից մատուցած կեղծ «պատարագով» Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց «Մայր աթոռի ազատագրման գործնական փուլի մեկնարկի» մասին։
«Նիկոլ Փաշինյանն իր ունեցած ռեսուրսը (նկատի ունեմ այն մեր հայրենակիցներին, որոնք դեռ Նիկոլին հավատում են, և որոնց թիվը շատ փոքր է) հավաքում է իր «բռի» մեջ, և մեր աչքի առաջ աղանդ է ծնվում։ Այդ աղանդի ծնունդը լինելու է զավթված Հովհաննավանքում»:
Շատ բնական է, որ Նիկոլ Փաշինյանի հաջորդ թիրախը եկեղեցին է, այդ հարցը եփվում էր երկար տարիներ։ Սա քաղաքական իրավիճակ չէ, որում մենք ապրում ենք։ Փաշինյանի հարձակումն Առաքելական եկեղեցու նկատմամբ ապացուցում է, որ այս ճգնաժամը քաղաքակրթական է, արժեհամակարգային։
Ազատամարտիկ, «Խաչակիրներ» ջոկատի հիմնադիր Շահե Աճեմյանն այն կարծիքին է, որ Նիկոլ Փաշինյանին և նրա թիմին չի հաջողվելու Առաքելական եկեղեցու դեմ սկսված գրոհը հասցնել ավարտին։ Համոզված է, որ այս ամենը մեկ բաժակ ջրում փոթորիկ է, որը շատ շուտով կմարի, քանի որ Առաքելական եկեղեցուն նույնիսկ օտար ասպատակիչները չեն կարողացել ծնկի բերել։
Դեռ 2021 թվականի դեկտեմբերին, երբ Նիկոլ Փաշինյանն այցելել էր Սյունիքի մարզ, Սիսիանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու քահանա Տեր Պարգև Զեյնալյանն առաջին հոգևորականներից մեկն էր, ով մերժել էր սեղմելու Նիկոլ Փաշինյանի մեկնած ձեռքը։
Նիկոլ Փաշինյանի և նրա թիմակիցների կողմից Առաքելական եկեղեցու և Ամենայն Հայոց վեհափառի դեմ գրոհը կարծես մտնում է գործնական փուլ։ Այն, ինչին այսօրվա իշխանություններին չհաջողվեց հասնել 2018 թվականին, երբ «Նոր Հայաստան, նոր հայրապետ շարժում» էին սկսել և փորձում էին Վեհափառին հեռացնել Վեհարանից, փորձում են կյանքի կոչել այսօր։
Այսօր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության համագումարի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը երկար ելույթ ունեցավ, հետո որոշեց, որ դրանից հետո պետք է լրագրողներին ճեպազրույց տա։
Նիկոլ Փաշինյանն այսօր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության համագումարի ժամանակ կրկին անդրադարձավ Առաքելական եկեղեցուն՝ ասելով, թե ցավ է, երբ եկեղեցու բարձրագույն սպասավորները գտնվում են բանտում։
«Գենետիկայի մասով մի բան հիշեցի՝ հայ մարդը կասի՞՝ «թող թուրքը գա մեր ու մանուկ կոտորի, միայն նախկինները չգան»։ Անալիզ արեք, կտեսնեք, որ ասողը հայ չէ, այսինքն՝ Առաքելական եկեղեցու դեմ գնացողներն այ սրա նմաններն են լինելու»։
