#Արևմտյան Ադրբեջան

Ոչ միայն Սփյուռքն է խենթանում՝ այդ վիճակը տեսնելով, այլև Հայաստանում իրավաբանները չեն հասկանում՝ ինչպե՞ս կարելի է հրաժարվել միջազգային հայցերից։

Այս և այլ անվտանգային հարցերի շուրջ  168.am-ը զրույցել է «Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի հիմնադիր Վիտալի Մանգասարյանի հետ:

Հայաստանի իշխանությունները, 2018թ․-ից սկսած, դոստուպ են ուզում ունենալ Մեծ տղերքի սեղանին։ Մենք տեսանք, որ օգոստոսին Վաշինգտոնում ստորագրած փաստաթղթից 2 ամիս հետո Թրամփը Փաշինյանին չէր էլ ճանաչում։ Հիմա էլ նույնն է։ Դու ընդամենը գործիք ես։

ՀՀ արտաքին հետախուզության ծառայությունը ներկայացրել է 2026 թվականին առնչվող ՀՀ արտաքին ռիսկերի վերաբերյալ տարեկան զեկույցը: Բայց նախքան այդ Քրիստինե Գրիգորյանի ղեկավարած կառույցը հարկ է համարել նշել, թե  2025 թվականի հունվարին հրապարակված իրենց առաջին զեկույցում տեղ գտած գնահատականները և կանխատեսումներն անցնող տարում ապացուցել են իրենց ճշգրտությունը:

Հայաստանի արտաքին հետախուզության ծառայությունն օրերս հրապարակել է տարեկան զեկույցը, որտեղ մի շարք հարցերի հետ միասին, անդրադարձ է կատարվել հայ-ադրբեջանական հարաբերություններին և Ադրբեջանում տարածված «Արևմտյան Ադրբեջան» խոսույթին ու դրա վտանգներին։

Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ Նիկոլ Փաշինյանի ձեռնարկած գործողությունները, քահանաների, եպիսկոպոսների ու արքեպիսկոպոսների բանտարկությունները կրոնական ազատության հիմնարար խախտումներ են։ Որպես Կառավարության ղեկավար՝ Նիկոլ Փաշինյանն օրենքով իրավունք չունի միջամտելու Եկեղեցու ներքին գործերին։ Այս մասին «168 Ժամ»-ի հետ հարցազրույցում հայտարարեց «Քրիստոնեական համերաշխություն միջազգային» (CSI) իրավապաշտպան կազմակերպության նախագահ Ջոն Այբները՝ խոսելով Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետապնդումների թեմայի շուրջ։

Օրերս «Հետքը» հրապարակել էր իր տրամադրության տակ հայտնված փաստաթղթեր այն մասին, որ «Արևմտյան Ադրբեջան» ծրագիրը պաշտոնական Բաքվի, ավելի կոնկրետ՝ այդ երկրի նախագահի աշխատակազմի հոգեզավակն է, իսկ նույնանուն կազմակերպությունն ընդամենը ծրագրի խամաճիկ կատարողն է, իրավական տեսանկյունից՝ Ալիևի աշխատակազմին ծառայություններ մատուցողը:

Էդգար Ղազարյանն ու Դավիթ Սարգսյանը «Երկու ճակատ» պոդկաստի հերթական թողարկմանն անդրադառնում են վարչախմբի պարագլխի՝ խիստ վտանգավոր հայտարարություններին, թե իբր արցախցիների վերադարձի հարցը համարժեք է, այսպես կոչված, «Արևմտյան Ադրբեջանի» մտացածին թեզին, և դրանք կարելի է միաժամանակ փակել, նաև «Թրամփի ուղու» անվան տակ՝ Ադրբեջանին միջանցք զիջելու գաղափարի կենսագործմանը, և այլն։

168.am-ը փորձել է պարզել նաև ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանի դիրքորոշումը՝ սահմանազատման հաջորդ փուլը կսկսեն Տավուշի՞ց, թե՞ Գեղարքունիքից:

«Բաքվի ոչ ռազմական պատերազմները՝ ընդդեմ Հայաստանի» վերտառությամբ հոդվածում չէինք բացառել, որ մի օր Նիկոլ Փաշինյանը բանակցություններ վարի «Արևմտյան Ադրբեջանի» համայնքի ներկայացուցիչների հետ:

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը փաստաբան, սահմանադրագետ, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Ալեքսանդր Հարությունյանն է։

Կովկասագետ, քաղաքագետ Կարեն Իգիթյանն այն կարծիքին է, որ Արցախի հարցը «լուծվել է» այն ժամանակ, երբ Փաշինյանը և իր թիմը հրաժարվել են Արցախից։

Համաժողովի ընթացքում բացվել է նաև լուսանկարների ցուցահանդես, որը ներկայացրել է Արևմտյան Ադրբեջանի պատմական հողերում ոչնչացված մշակութային ժառանգության օրինակներ։ Մասնակիցներին բաժանվել են նաև տեղեկատվական նյութեր, պատրաստված համայնքի կողմից։

«Սկսած 1828 թվականից՝ հայերը նպատակ ունեին բնիկ բնակչությանը  ոչ միայն վտարել Արևմտյան Ադրբեջանի տարածքից, այլև ոչնչացնել ադրբեջանցիների պատմական, մշակութային և ճարտարապետական ​​ժառանգությունը։ Կան փաստաթղթեր, որոնք պարունակում են պատմության ընթացքում այս տարածաշրջանում ադրբեջանական ներկայության անհերքելի ապացույցներ, որոնցից մի քանիսը պահվում են օսմանյան դարաշրջանի արխիվներում»։

«Ադրբեջանում նկատվում է իրենց հռետորաբանությունը թաքցնելուն միտված քաղաքականություն, որովհետև նյութերի մեծ մասը, որոնք կապված են զավթողական կոնցեպտների, հայատյացության և սպառնալիքների հետ, հրապարակվում են բացառապես ադրբեջանալեզու աղբյուրներում: Վաշինգտոնյան հանդիպումից հետո «Արևմտյան Ադրբեջան» զավթողական անունը կրող համայնքը նամակ է ուղղում Ալիևին, ողջունում, և այդ նամակը լրահոսի մեջ տեսանելի չէր, պետք էր հատուկ որոնել և գտնել, և չէր թարգմանվել ռուսերեն և անգլերեն: Այսինքն՝ ես նկատում եմ, որ իրենք փորձում են այդ քաղաքականությունը քողարկել՝ մտածելով, որ գտնվելու են ավելի մեծ ուշադրության ներքո, բայց խորքային առումով որևէ փոփոխություն չկա»:

Պատմական գիտությունների դոկտոր,  Ս.Պետերբուրգի Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոց ազգային հետազոտական համալսարանի Պատմական ուսումնասիրությունների կենտրոնի հետդոկտորական գիտայցելու Պիետրո Շաքարյանը Հայ Առաքելական եկեղեցու հանդեպ գործող իշխանությունների հարձակումն ավելի լայն համատեքստում է դիտարկում:

«Հասկանո՞ւմ եք՝ այդ 300 հազարը Փաշինյանի նոր ընտրող է, նրա ընտրազանգվածի ուղիղ կեսն է, իհարկե, Փաշինյանը բերելու է այդ մարդկանց, դա բխում է Ադրբեջանի շահերից, որոնց լիակատար պաշտպանն են Փաշինյանն ու նրա վարչակազմը, դա բխում է անձնապես Փաշինյանի շահերից: Նրանք հետո բարձրացնելու են ինքնավարության հարց, տարածքային պահանջներ են ներկայացնելու, և «Արևմտյան Ադրբեջանը» շատ ավելի իրական նախագիծ է, քան Հայաստանի Հանրապետությունը՝ այսօրվա դրությամբ՝ շնորհիվ Փաշինյանի»:

«Հիմա հեծանիվ չի քշում, բայց առաջիկայում մի բան կմտածի, որովհետև մինչև ընտրություններ պետք է լցնեն, առջևում նոյեմբերի 9 կա՝ 5-րդ տարին է։ Դեռ մեյմունություն պետք է անեն, մեկն արեցին, թե իբր հեղաշրջում-բան, և այլ անվանում տվեցին՝ խորհրդային կոմսոմոլական, չեկիստական ժանրերի բոլոր համադրմամբ»,- ընդգծեց Հայկ Դեմոյանը։

ուրքիայի դիվանագիտական կորպուսը գրեթե չի փոխվել՝ բացառությամբ ղեկավար կազմի։ Տեսնում ենք, որ նախկինում հայ-թուրքական գործընթացում ակտիվ դերակատարում ունեցած փոխարտգործնախարար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլուին դարձրել են ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար։ Այսինքն՝ նրա կուրսը շարունակվում է այլ մակարդակով։ Թուրքիան ունի մասնագիտական, փորձառու և համակարգված դիվանագիտական կորպուս։ Իսկ Հայաստանում ամեն ինչ հակառակն է։

Ստամբուլում կայացած Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (ԻՀԿ) արտաքին գործերի նախարարների խորհրդի 51-րդ նստաշրջանն ավարտվել է մի շարք բանաձևերի, այդ թվում՝ առաջին անգամ այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի» համայնքին վերաբերող բանաձևի ընդունմամբ։ Այս մասին հաղորդում են ադրբեջանական ԶԼՄ-ները։

«Միայն առաջվա երեք նախապայմանները չեն դնելու սեղանին, որոնցից մեկն արդեն կատարված է՝ Արցախը հանձնված է Ադրբեջանին, մնացել են երկուսը, որոնց մասին մերոնք արդեն խոսում են։ Թուրքերն այլ նախապայմաններ էլ են դնելու։ Միայն Ադրբեջանը չէ, որ ասում է՝ Հայաստանը, այսպես կոչված, «Արևմտյան Ադրբեջան» է, Երևանը՝ Իրևան։ Նույնը թուրքերն են ասում, նրանք ավելի քան հարյուր տարի է՝ Գյումրիի և այդ տարածաշրջանի վրա աչք ունեն։ Վաղը նրանք մեր առջև Գյումրին հանձնելու խնդիր են դնելու»,- ամփոփեց Տիրան Լոքմագյոզյանը:

«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրերը քաղաքական վերլուծաբան, «Կամուրջ» հասարակական նախաձեռնության համահիմնադիր Արման Աբովյանն ու քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանն են։

Հանրային-քաղաքական գործիչ Միքայել Նահապետյանն Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունները տարօրինակ չի համարում, քանի որ ՀՀ-ում իշխանությունների գործառույթն իրենց սեփական իշխանությունը պահելու ճանապարհին հիմնավորելն է, թե ինչու է Ալիևն ամեն ինչ «լավ ու հիմնավոր անում»։

Բաքվում տեղի է ունեցել հանդիպում՝ նվիրված, այսպես կոչված, «Իրևանի ղազիաթի» գործունեության վերսկսման հարցին:

«Դասեր» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրերը հասարակական-քաղաքական գործիչ, Լեհաստանում Հայաստանի նախկին դեսպան Էդգար Ղազարյանն ու «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ, քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցն են։

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրն APRI-Հայաստան գիտահետազոտական կենտրոնի փորձագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, միջազգայնագետ, իսրայելագետ Սերգեյ Մելքոնյանն է։

2024թ. տարեվերջին 168.am-ը գրել է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հանձնարարական է ստորագրել՝ «Ադրբեջանում 2025 թվականը հայտարարված է սահմանադրության և ինքնիշխանության տարի», քանի որ 2025-ին նշելու են Ադրբեջանի սահմանադրության ընդունման 30-րդ տարին և 44-օրյա պատերազմում տարած հաղթանակի 5-րդ տարին:

Այս իշխանությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի շուրթերով, իր գործելաոճով, քայլերով, ժխտողական հայտարարությունների տեքստերով, բացահայտորեն հարցականի տակ է դնում Հայոց ցեղասպանության պատմական եղելության փաստը։ Անցյալ տարեվերջին տեսանք, թե ինչպես Արմտյան Հայաստանը հավասարեցվեց «Արևմտյան Ադրբեջան» խոսույթի հետ, այս հունվարին տեսանք Սփյուռքում Նիկոլ Փաշինյանի ժխտողական պնդումները, ապա՝ ակադեմիական համայնքի, առաջին հերթին՝ պատմաբանների լռությունը։

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը «Ջենեսիս Արմենիա» ուղեղային կենտրոն-հիմնադրամի տնօրեն, քաղաքական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Աբրահամ Գասպարյանն է։

«Այս իշխանության խոսույթը քսերոքս է արված թուրքական խոսույթից։ Այն մարդիկ, ովքեր դիմադրում են դրան, անվանվում են ռևանշիստներ՝ թե՛ թուրք-ադրբեջանական, թե՛ հայկական կողմից։ Ես չեմ ուզում՝ երեխաներս մորթվեն, չեմ ուզում վերցնեմ, լցնեմ ինքնաթիռն ու մազապուրծ փախչեմ։ Օրեր առաջ՝ մարտի 10-ին, Ադրբեջանի Միլլի մեջլիսում թվով 4-րդ լսումները եղան, այսպես կոչված, «Արևմտյան Ադրբեջան» վերադարձի մասին: Ադրբեջանում քննարկում եղավ այն մասին, թե ինչպես են մեզ վերացնելու․այստեղիցծպտունդուրսեկա՞վ»,- «Պրեսսինգ» հաղորդաշարում ասաց քաղաքական վերլուծաբան Արման Աբովյանը: