Ինչո՞ւ է Ադրբեջանը սերտացնում կապերը համաշխարհային ներդրումային հսկաների հետ. Բաքվի «ֆինանսական դիվանագիտությունը»

2026թ. հունվարի 21-ին Դավոսի տնտեսական ֆորումի շրջանակում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հանդիպել է BlackRock-ի գլխավոր տնօրեն Լարի Ֆինկի և ենթակառուցվածքների ոլորտում միջազգային ներդրումային հսկա Global Infrastructure Partners (GIP)-ի հիմնադիր ու ղեկավար Էդեբայո Օգունլեսիի հետ։

Բանակցությունների ընթացքում կողմերը քննարկել են Ադրբեջանի պետական նավթային հիմնադրամի (SOFAZ) և BlackRock-ի միջև համագործակցության ներկա վիճակն ու հեռանկարները, ինչպես նաև երկրում արհեստական բանականության, տվյալների կենտրոնների (Data Centers) և ամպային ենթակառուցվածքների հետ կապված նախագծերում ներդրումների հնարավորությունները։

Այցի շրջանակներում SOFAZ-ի, BlackRock-ի և GIP-ի միջև ստորագրվել է փոխըմբռնման հուշագիր, որը նախատեսում է առաջիկա 3-4 տարիների ընթացքում դիտարկել մինչև 1,5 միլիարդ դոլարի ներդրումային ծրագրեր։ Այս միջոցները կարող են ուղղվել բարձր տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների զարգացմանը, ներառյալ ամպային ծառայությունները և տվյալների մշակման կենտրոնները՝ թվային ծառայությունների աճող պահանջարկը բավարարելու համար։

Կողմերը մտադիր են նաև օգտագործել GIP-ի միջազգային փորձը ենթակառուցվածքային ակտիվների կառավարման գործում, ինչը, Բաքվի կարծիքով, քայլ կլինի Ադրբեջանը տեխնոլոգիաների և ամպային լուծումների տարածաշրջանային հաբի վերածելու ճանապարհին։

Այդպիսով Ադրբեջանը շարունակում է իր էներգետիկ եկամուտները վերածել քաղաքական և տնտեսական ազդեցության լծակների։

Դավոսում Ադրբեջանի պետական նավթային հիմնադրամը (SOFAZ) հայտարարեց համաշխարհային ֆինանսական շուկայի «ծանրքաշայինների»՝ BlackRock, Brookfield և GIP (Global Infrastructure Partners) ընկերությունների հետ ռազմավարական գործընկերության նոր փուլի մասին։

COP29-ից հետո ստանձնած պարտավորությունների շրջանակում Բաքուն ձգտում է ոչ միայն լինել հանածո վառելիքի մատակարար, այլև դառնալ խոշոր բաժնետեր միջազգային այնպիսի նախագծերում, որոնք զբաղվում են «կանաչ» ենթակառուցվածքների զարգացմամբ։

Համաշխարհային Brookfield-ի և GIP-ի հետ համագործակցությունը ադրբեջանական SOFAZ-ին թույլ է տալիս մասնակցություն ունենալ տրանսպորտային և լոգիստիկ խոշոր ցանցերի կառավարման մեջ, ինչը տնտեսագետները որակում են որպես «ապագայի ապահովագրություն» նավթային դարաշրջանի ավարտից առաջ։

Աշխարհի խոշորագույն ակտիվների կառավարիչ BlackRock-ի ներգրավվածությունը հատուկ նշանակություն ունի։ Սա ոչ միայն ֆինանսական շահութաբերության խնդիր է, այլև յուրօրինակ «վստահության քվե» միջազգային կապիտալի կողմից։ Նմանատիպ համագործակցությունները Բաքվին հնարավորություն են տալիս ամրապնդել իր լոբբիստական հնարավորությունները Արևմուտքի ֆինանսական վերնախավի շրջանում։

Փորձագետները նշում են, որ Ադրբեջանի այս քայլերը հետապնդում են երկակի նպատակ.

Տնտեսական. Նվազեցնել կախվածությունը նավթի գներից՝ եկամուտներ ստանալով համաշխարհային ենթակառուցվածքային ծրագրերից։

Աշխարհաքաղաքական. Դառնալ անփոխարինելի գործընկեր արևմտյան խոշորագույն կորպորացիաների համար՝ ստեղծելով շահերի փոխկապակցվածություն։

Այսպիսով, Բաքուն փորձում է իրեն դիրքավորել որպես կայուն և հեռանկարային ներդրող, որը պատրաստ է խաղալ համաշխարհային ֆինանսական էլիտայի կանոններով՝ միաժամանակ լուծելով իր ներքին և արտաքին քաղաքական խնդիրները։

BlackRock-ի մասին

Ըստ միջազգային մամուլի՝ BlackRock-ն այսօր աշխարհի խոշորագույն և ամենաազդեցիկ ներդրումային ընկերություններից է։ Այն հաճախ անվանում են «աշխարհի տեր» կամ «ֆինանսական աշխարհի ուղեղ», քանի որ նրա կառավարման տակ գտնվող ակտիվների ծավալն անհավանական է։

Ակտիվների ծավալը. 2026 թվականի դրությամբ BlackRock-ը կառավարում է մոտ 12.5 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի ակտիվներ։ Համեմատության համար՝ դա ավելին է, քան Գերմանիայի, Ճապոնիայի և Հնդկաստանի ՀՆԱ-ները միասին վերցրած։ Ընկերությունն ունի 70 գրասենյակ 30 երկրներում և սպասարկում է հաճախորդների ավելի քան 100 երկրից։

BlackRock-ը պարզապես բանկ չէ, այն ակտիվների կառավարիչ է։ Այն ներդնում է այլոց (կենսաթոշակային հիմնադրամների, պետությունների, ապահովագրական ընկերությունների և անհատների) փողերը տարբեր ոլորտներում.

iShares (ETF). Աշխարհի խոշորագույն բորսայական ֆոնդերի (ETF) պրովայդերն է, որը թույլ է տալիս հասարակ ներդրողներին գնել բաժնետոմսերի փաթեթներ։

Aladdin համակարգ. Սա ընկերության «գաղտնի զենքն» է՝ արհեստական բանականությամբ աշխատող հզոր տեխնոլոգիական հարթակ, որը վերլուծում է ռիսկերը և հետևում համաշխարհային ֆինանսական շուկայի մոտ $20+ տրիլիոնի ակտիվներին։

Կառավարությունների խորհրդատու. Ճգնաժամերի ժամանակ (օրինակ՝ 2008թ. կամ COVID-19-ի ժամանակ) ԱՄՆ-ի և այլ երկրների կենտրոնական բանկերը հաճախ դիմում են BlackRock-ին՝ տնտեսությունը փրկելու ռազմավարություններ մշակելու համար։

BlackRock-ը խոշոր բաժնետեր է աշխարհի գրեթե բոլոր հսկա ընկերություններում՝ Apple-ից և Microsoft-ից մինչև նավթային ու ռազմական կորպորացիաներ։

Ընկերության ղեկավար Լարի Ֆինքը ակտիվորեն առաջ է մղում բնապահպանական և սոցիալական պատասխանատվության (ESG) սկզբունքները, ինչը երբեմն քննադատվում է թե՛ աջերի (ովքեր համարում են դա «վոկիզմ»), և թե՛ ձախերի կողմից (ովքեր մեղադրում են ընկերությանը նավթային ոլորտում ներդրումների համար)։

Ադրբեջանն ու այլ երկրներ փորձում են ներգրավել BlackRock-ին իրենց ենթակառուցվածքային ծրագրերում, քանի որ այս ընկերության մուտքը որևէ շուկա համարվում է բարձրագույն «վստահության վկայական» համաշխարհային ներդրողների համար։

BlackRock-ն այնքան մեծ է, որ շատ տնտեսագետներ այն համարում են «ստվերային բանկ», որն ավելի շատ իշխանություն ունի, քան շատ երկրների կառավարություններ։

Brookfield Asset Management-ի մասին

Brookfield Asset Management-ը աշխարհի խոշորագույն այլընտրանքային ակտիվների կառավարիչներից մեկն է (կառավարում է մոտ 900 միլիարդ դոլար): Կանադական ընկերություն է (գլխամասը՝ Տորոնտո), որն ունի ավելի քան 100 տարվա պատմություն: Նրանք գնում և կառավարում են իրական օբյեկտներ՝ աշխարհի խոշորագույն գրասենյակային և առևտրային համալիրների՝ անշարժ գույքի տերն են: Գնում են երկաթուղիներ, նավահանգիստներ, տվյալների կենտրոններ և խողովակաշարեր: Աշխարհի ամենամեծ ներդրողներից մեկն է հիդրոէլեկտրակայանների, արևային և հողմային կայանների մեջ: Ընկերության հիմնական փիլիսոփայությունն է՝ գնել այնպիսի ակտիվներ, որոնք անհրաժեշտ են տնտեսության գործունեության համար (օրինակ՝ էլեկտրական ցանցեր կամ կամուրջներ), որոնք կանխատեսելի եկամուտ են բերում տասնամյակներ շարունակ:

Global Infrastructure Partners (GIP)-ի մասին

Global Infrastructure Partners (GIP)-ը աշխարհի ամենաազդեցիկ ներդրողն է այնպիսի օբյեկտներում, որոնք ապահովում են ժամանակակից կյանքի բնականոն ընթացքը։ Նրանք զբաղվում են բացառապես ենթակառուցվածքներով: Դրանք այն հսկայական նախագծերն են, որոնք չափազանց թանկ են և բարդ՝ սովորական ներդրողների համար (օդանավակայաններ, նավահանգիստներ, էներգացանցեր)։ Հիմնադրվել է 2006-ին ԱՄՆ-ում (Նյու Յորք)։ Այժմ հանդիսանում է BlackRock-ի մաս (BlackRock-ը գնեց GIP-ին՝ դառնալով ենթակառուցվածքների համաշխարհային առաջատար)։Նրանց պորտֆելում են այնպիսի հայտնի ակտիվներ, ինչպիսիք են՝ Լոնդոնի Գաթվիք (Gatwick) և Էդինբուրգի օդանավակայանները, խոշոր նավահանգիստներ (օրինակ՝ Port of Brisbane), հսկայական էներգետիկ ընկերություններ և գազատարներ։ Ի տարբերություն սովորական ֆոնդերի, GIP-ը ոչ միայն փող է ներդնում, այլև իր վրա է վերցնում այդ օբյեկտների կառավարումը՝ փորձելով դրանք դարձնել ավելի արդյունավետ և շահութաբեր։ Եթե պետությունը ցանկանում է սեփականաշնորհել իր ռազմավարական օբյեկտները, GIP-ը սովորաբար առաջին թեկնածուն է։

BlackRock-ի և GIP-ի հետաքրքրությունը Ադրբեջանում տվյալների կենտրոնների (Data Centers) հիմնման հարցում պատահական չէ։ Սա զուտ «տեխնոլոգիական» ներդրում չէ, այլ հաշվարկված տնտեսական քայլ՝ հիմնված մի քանի գործոնների վրա.

1. Էներգետիկայի հասանելիություն

Տվյալների կենտրոնները հսկայական քանակությամբ էլեկտրաէներգիա են սպառում (հիմնականում սերվերները սառեցնելու համար): Որպես էներգակիրների հարուստ պաշարներ ունեցող երկիր, Ադրբեջանը կարող է ապահովել էժան և անխափան էլեկտրաէներգիա։ BlackRock-ի համար սա նշանակում է շահագործման ցածր ծախսեր և բարձր շահութաբերություն։

2. «Կանաչ» էներգիայի անցումը

BlackRock-ը և Brookfield-ը խիստ պարտավորություններ ունեն ներդրումներ անել միայն «կայուն» նախագծերում (ESG չափանիշներ)։

Ադրբեջանը վերջին շրջանում հսկայական ներդրումներ է անում արևային և հողմային էներգետիկայի մեջ (հատկապես Կասպից ծովի և Լեռնային Ղարաբաղի ու հարակից տարածքների պոտենցիալի հաշվին): Տվյալների կենտրոնները սնուցելով «կանաչ» էներգիայով՝ BlackRock-ը ստանում է իդեալական «մաքուր» ներդրումային պորտֆել։

3. Աշխարհագրական դիրքը և կապուղիները

Տվյալների կենտրոնները պետք է լինեն այնտեղ, որտեղ անցնում են մայրուղային օպտիկամանրաթելային կաբելները։ Ադրբեջանն այժմ իրականացնում է «Digital Silk Way» (Թվային մետաքսի ճանապարհ) նախագիծը, որը նախատեսում է Եվրոպան կապել Ասիայի հետ Ադրբեջանի տարածքով (Կասպից ծովի հատակով անցնող կաբելների միջոցով): Սա դարձնում է երկիրը տվյալների տարանցման կարևոր հանգույց։

4. Արհեստական բանականության (AI) բումը

BlackRock-ը վերջերս հայտարարեց AI ենթակառուցվածքների համար նախատեսված բազմամիլիարդանոց ֆոնդի ստեղծման մասին։ AI մոդելների մշակման համար անհրաժեշտ են հզոր հաշվողական կենտրոններ։

5. Քաղաքական երաշխիքներ

Երբ Ադրբեջանի պետական նավթային հիմնադրամը (SOFAZ) ինքն է ներդրում անում BlackRock-ի հետ միասին, դա BlackRock-ի համար ծառայում է որպես «ապահովագրություն»։ Ադրբեջանի կառավարությունը ամեն ինչ կանի այդ կենտրոնների անվտանգությունն ու անխափան աշխատանքն ապահովելու համար, քանի որ իր սեփական փողերը նույնպես այնտեղ են։

Միայն գազ ու նավթ արտահանելու փոխարեն Ադրբեջանը փորձում է առկա էներգիան օգտագործել երկրի ներսում՝ «թվային ապրանք» արտադրելու համար, ինչը շատ ավելի թանկ արժե համաշխարհային շուկայում։

Հրապարակման պատրաստեց 168.am-ը