#հոգևոր

Նա բժիշկ էր, որը ոչ միայն բժշկում էր մարդկանց մարմինները, այլև հետագայում բժշկություն բերեց մարդկանց հոգիներին։ Ո՞վ էր Ղուկաս ավետարանիչը:

Ինչպես շատերին է հայտնի, քրիստոնյա գիտնական Իսահակ Նյուտոնն էր, որ եղավ ձգողական ուժի գոյության հայտնագործողը, նա էր, որ պարզեց և ճշտեց անհամար մեծ և փոքր լուսատուների միմյանց հանդեպ ձգողականությամբ ունեցած կապը, նա էր, որ հայտնագործեց, որ ամենաչնչին հյուլեներն իսկ ձգողական ուժով միմյանց հետ կապակցված են:

Հիսուսը այնպիսի խորիմաստ պատասխաններ էր տալիս, որ հպարտ սադուկեցիներն իսկ հիանում էին, ժողովուրդը՝ ուրախանում, մինչև իսկ, երբ դպիրներից մի քանիսը տեղեկացան, թե իրենց հակառակորդ սադուկեցիները Հիսուսի պատասխաններին չեն կարողացել որևէ կերպ առարկել և պարտվել են, եկան Հիսուսին շնորհակալություն հայտնելու՝ «Վարդապետ լավ ասացիր»:

Ստույգ իրողություն է, որ աղոթելու փափագն ու ձգտումը առավել կամ նվազ չափով ի հայտ է գալիս ամեն մի անհատի մոտ: Սա երևում է, թե՛ հազիվ մարդկային կանոնավոր լեզու ունեցող վայրենիների մոտ, որոնք վշտի կամ տագնապի ժամանակ իրենց պաշտած զորություններին են ապավինում, և թե՛ քաղաքակիրթ և լուսավորյալ ազգերի և նույնիսկ սկեպտիկների մոտ:

Ընդհանրապես կարծիք կա, որ քրիստոնեական կրոնը իր սահմաններից վտարել է հարստությունը, թե քրիստոնեությունը՝ աշխարհուրացություն ասելով [քարոզելով]՝ միայն ճգնավորություն և աղքատություն է հանձնարարում: Եվ իրոք, եթե Ավետարանին մակերևութային մի հայացք նետենք, առանց մանրամասն ուսումնասիրելու, պիտի համարենք, թե այս ասվածը [խոսքը] ստույգ է:

Որքա՜ն դառն են հնչում այս բառերը մի աշխարհում, որտեղ ոչ ոք չի ցանկանում ծառա լինել, այլ՝ տեր և իշխան, որտեղ անձնվիրությունից ավելի՝ եսապաշտությունն է տիրում, որտեղ ոչ ոք չի ընդունում պարտականությունների կատարումը, այլ իրավունքի է ձգտում՝ չհասկանալով, որ առանց պարտականությունների կատարման՝ իրավունք չկա:

Այս տարի Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցին մեր Տիրոջ՝ Հիսուս Քրիստոսի համբարձման տոնը նշեց մայիսի 14-ին: Տոնական օրը համընկել էր Զորավոր Ս. Աստվածածին եկեղեցու ուխտի օրերից մեկի՝ սբ. Մովսես Գ Տաթևացի հայրապետի (1629-1632թթ.) մահվան հիշատակության օրվա հետ, ինչի առթիվ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանից Զորավոր Ս. Աստվածածին եկեղեցի  բերվեց «Զորավոր» Ավետարանը:

Լինել ճշմարտասեր, հարգել ճշմարտությունը, ատել ամեն մի կեղծիք և սուտ, սա ազնիվ և վեհանձն բնավորության հատկանիշ է, որով մարդն իրավամբ հասարակության մեջ վստահության և համակրանքի է արժանանում: Մարդու արժանիքը ոչ միայն ճշմարտությունը սեփականացնելու մեջ է կայանում, այլ նաև այն անկեղծ զգացմունքի մեջ, որով նա ջանում է ճշմարտությամբ և ճշմարտության համար հաղթանակել կեղծիքի և խաբեության դեմ:

Հիսուսը ոչ ոքի երբեք չի արգելում ուրախության միջոցառումը կամ խնջույքը, ոչ էլ կտրում է ազգակցական կամ բարեկամական սերտ կապերը, ո՛չ, մեր բնաբանի իմաստն այլ է, մեր բնաբանի ոճը հատուկ ձև ունի, որի իմաստը հասկանալու համար, հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել. շատերն են իրենց գլուխներն օրորել Ավետարանական այս հատվածի ընթերցման ժամանակ և ուրիշներն էլ ասել են. «Հիվանդանոց պիտի բացե՞նք մեր տան մեջ»:

Ոչինչ, որ շուրջբոլորը թվացյալ խավար է, այն ժամանակավոր է: Հույսը քրիստոնյային տալիս է այն վստահությունը, որ խավարը ժամանակավոր է: Երբ չկա հույս, ժամանակավորն անգամ կարող է հավիտենականություն թվալ:

Ավետարանի ճշմարիտ Հովիվը՝ Հիսուս Քրիստոս, Իր աշակերտներին սովորեցրեց բարիք գործել նույնիսկ իրենց ատողների և չարչարողների հանդեպ, և հայտարարեց, որ դրանով նրանք պիտի ճանաչվեն որպես այն Երկնավոր Հոր որդիներ, Որն Իր արևն է ծագեցնում թե՛ չարերի և թե՛ բարիների վրա, և անձրև է տեղում թե՛ արդարների և թե՛ մեղավորների վրա (Մատթ. 5:44-45):

Հոգևոր կյանքը ոչ միայն հոգևորականի, եկեղեցի այցելող մարդու նաև մյուսների համար է: Չհավատալը մեզ չի ազատում պատասխանատվությունից: Հոգևորականը մարդ է՝ մարմնից, հոգուց, մսից ու ոսկորներից կազմված:

Սողոմոն Իմաստունը ժամանակը բաժանում էր կենցաղային գործերի կատարման համար, և այդ գործերից յուրաքանչյուրի համար պատշաճ ժամանակ էր սահմանում՝ ասելով. «Ամեն բանի ժամանակը կա և ամեն գործ ունի իր ժամանակը՝ ծնվելու ժամանակը և մեռնելու ժամանակը» (հմմտ. Ժող. Գ 1): Ես էլ, փոքր-ինչ փոփոխության ենթարկելով Իմաստունի խոսքն ու ձեզ փրկաբեր ավետիսը քարոզելով՝ ա՛յն կասեմ, որ կա ժամանակ՝ մեռնելու և ժամանակ՝ ծնվելու:

Այնժամ Աստված բոցեղեն սուր կարգեց՝ հսկելու դեպի կենաց ծառը տանող ճանապարհները (հմմտ. Ծննդ. Գ 24), սակայն այժմ մենք կարող ենք անարգել անցնել ու ներս մտնել՝ վայելելու մեզ ընձեռնված բարիքները մեր Տեր Քրիստոս Հիսուսի շնորհներով, որին փա՜ռք և զորությո՜ւն հավիտյանս հավիտենից: Ամեն:

Վատ երազը ջրին պատմելու սովորույթը սնոտիապաշտություն է։ Ընդունելի չէ նաև երազահանների միջոցով գուշակություններ անելը:

Միտքը հանդարտության մեջ է պետք պահել, քանի որ ինչպես աչքը, եթե այս ու այն կողմ շրջենք կամ վեր ի վայր տանենք-բերենք, այն չի կարողանա տեսնել դիմացը՝ ուղիղ չնայելու պատճառով, այլ միայն հաստատուն կերպով առաջ նայելով՝ կկարողանա իր առջև եղող պատկերը տեսնել, այդպես էլ և մարդու միտքը, աշխարհային բազում հոգսերով ծանրաբեռնված լինելու դեպքում, անկարող է հայտնապես տեսնել ճշմարտությունը:

Ահա ա՛յդ է սուրը: Նաև՝ «որպեսզի բազում սրտերի խորհուրդնե՛ր հայտնի դառնան» (Ղուկ. Բ 35), և Հիսուսի աշակերտներն ու հենց իսկ Մարիամը գիտենան, որ գայթակղություններից, Քրիստոսի խաչվելուց հետո իսկույն ևեթ Տիրոջ բժշկությունը պիտի իրենց սրտին հանդիպի՝ հաստատելով նրանց նախկին հավատի մեջ: Քանի որ, ինչպես տեսնում էլ ենք, այդպես պատահեց նաև Պետրոսի դեպքում, որը գայթակղվելուց հետո դարձյալ հաստատունությունն ընդունեց՝ Քրիստոսի հավատին վերադառնալով, մերժեց մարդկային տկարությունը, որպեսզի տեսանելի դարձնի Տիրոջ զորությունը:  

Ես ունա՞կ եմ արդյոք պատմելու Որդու՝ նախքան աշխարհի լինելը ունեցած գոյության մասին»:

Նա Ինքը, որ բովանդակ Աստված ու Տերն է, բովանդակ մարդ դարձավ: Քրիստոս Ինքն էլ Իր մասին ասում է՝ ինչո՞ւ եք ուզում «սպանել մի Մարդու՝ Ինձ, որ ձեզ ասացի ճշմարտությունը» (Հովհ. Ը 40): Նաև Պողոսն է ասում, որ Մարդը՝ «Հիսուս Քրիստոս, նույնն է երեկ, այսօր և հավիտյան» (Եբր. ԺԳ 8): Եվ հենց այս Մարդուն շոշափելով էր, որ Թովմասն ասաց. «Տեր իմ և Աստված իմ» (Հովհ. Ի 28): Նմանաբար Պողոսն ասում է նաև. «Նրանցն են նահապետները, նրանցից է նաև Քրիստոս՝ ըստ մարմնի, և Նա՛ է բոլորի վրա հավիտյանս օրհնյալ Աստված: Ամեն» (Հռոմ. Թ 5):

Քրիստոսի յուրօրինակ, առաջին և միայն Իր Աստվածությանը բնորոշ Ծնունդը պատվե՛նք մեր լռությամբ և, մանավանդ, մեր մտքի խորհուրդներով չփորձե՛նք քննել այն բազմախույզ ջանքերով։ Չէ՞ որ Նրա Ծննդյան պահին ո՛չ ժամանակը, ո՛չ էլ հավիտենությունը «չխոսեցին», և ո՛չ էլ Բանի Ծննդյան կերպը իմացվեց։ Որևէ մեկը ո՛չ ականատես եղավ, և ո՛չ էլ այնժամ կար մեկը, որ հետո պատմեր մեզ այդ մասին, ուստի այժմ միտքն ինչպե՞ս կարող է դա երևակայել, կամ լեզուն ինչպե՞ս կարող է սպասավորել մտքի խորհուրդներին։

Ավետարանիչներից յուրաքանչյուրի ձայնն առավել հնչեղ է Հոգու այլ վարդապետություններից, քանի որ Տերը այդ վարդապետությունները մեզ հաղորդեց մարգարեների միջոցով, իսկ ահա Ավետարաններում Ի՛նքը՝ Տերն անձամբ խոսեց մեզ հետ։ Իսկ ավետարանական քարոզության մեջ էլ ամենից հնչեղը, որ բարբառում է որևէ լսելիքի համար դժվարըմբռնելի ու ամեն մտքից էլ ավելի վեր խոսքեր, Հովհաննեսն է՝ Որոտման որդին, որի ավետարանական գրվածքի նախաբանը քիչ առաջ ընթերցեցինք. «Ի սկզբանե էր Բանը, և Բանն Աստծո մոտ էր, և Աստված էր Բանը» (Հովհ. Ա 1)։

Սբ. Պատարագի չորրորդ մասը՝ Օրհնությունն ու արձակումը, գոհաբանական և վերջին օրհնությունից հետո ժողովրդի արձակումն է:

Հովհաննես Մկրտիչը հանդես է եկել Գալիլեայի կառավարիչ Հերովդես Ագրիպիասի անբարո վարքի քննադատությամբ: Վերջինս, ոտնահարելով հրեական օրենքն ու սովորությունները, իր եղբորից՝ Փիլիպպոսից, բռնությամբ խլել էր նրա կնոջը՝ Հերովդիային, և ամուսնացել նրա հետ: Հերովդեսը Հովհաննես Մկրտչին բանտ է նետել, սակայն, վախենալով նրա վայելած մեծ ժողովրդականությունից, չի համարձակվել մահապատժի ենթարկել:

Սակայն եթե պիտի արհամարհես այս խոսքերը, ուրեմն իմացի՛ր, որ այս գրվածքը քեզ ուղղված սպառնալիք է, որով ես քեզ աղաչում եմ փախչել փորձությունից՝ դեպի բարին փոփոխելով քո բարքերը, որպեսզի հարստությունդ զուգակցվի քո փրկությամբ և դու ժամանես երկնային բարիքներով լեցուն օթևանը Նրա՛ շնորհով, Ով ամենքին է կանչում դեպի Իր արքայությունը և Ում վայել է փա՜ռք ու զորություն հավիտյանս։ Ամեն։

Մեր Արարիչ Աստված տվել է մեզ խոսելու շնորհը, որպեսզի մեր սրտի խորհուրդները հայտնենք մեկմեկու: Ուստի և, շնորհիվ այն բանի, որ ամենքս էլ միևնույն բնությունն ունենք, ամեն մեկս մեր մերձավորին փոխանցենք մեր սրտի շտեմարաններից բխող ծածուկ խորհուրդները:

Սկզբում, երբ մարդը նոր էր արարվել, նա, լինելով Աստծու պատկերը, անխոհեմ ոչինչ թույլ չէր տալիս ո՛չ իր մտքում, ո՛չ կյանքում։ Նրա մտքերն ու գործողությունները ճիշտ էին, քանի որ նա լուսավորված էր Աստվածային շնորհով։

Յուրաքանչյուր անձ իր բնավորության լավ և վատ կողմերը ձեռք է բերում աստիճանաբար և որ ուղղությունն ընտրում է, այդ ուղղությամբ էլ առաջադիմում է: Ինչպես որ մարդն աստիճանաբար է որևէ արհեստի կամ մասնագիտության տիրապետում, այնպես էլ աստիճանաբար է ձևավորվում նրա բնավորությունը: Եթե երկրաչափության, մաթեմատիկայի և այլ առարկաների ուսուցման մեջ պահանջվում է գիտելիքը գործնականորեն արտահայտել, նույնն է և […]

«Հնազանդութիւնը զոհէն ու խօսք մտիկ ընելը խոյերուն ճարպէն աղէկ է» (Ա.Թգ 15.22)։ Աստուած Սամուէլին ըսաւ որ երթայ եւ Սաւուղին պատուիրէ, որ յարձակի Ամաղեկացիներուն վրայ եւ «այր մարդէն մինչեւ կին մարդը եւ տղայէն մինչեւ կաթնկերը, արջառէն մինչեւ ոչխարը եւ ուղտէն մինչեւ էշը» բնաջնջէ (Ա.Թգ 15.3)։

Քրիստոնեական սերն առանձնահատուկ, զոհաբերվող սեր է, այն ընդարձակում է մարդկային անհատականության սահմանները, կյանքը դարձնում է ավելի խորը և հագեցած: Քրիստոնյայի սերն անշահախնդիր է, ինչպես արևի լույսը, այն փոխարենը ոչինչ չի պահաջում և ոչինչ իրենը չի համարում: Այն չի դառնում ուրիշների ստրուկը և իր համար ստրուկներ չի որոնում, այն սիրում է Աստծուն և մարդուն՝ որպես Աստծո պատկեր: Քրիստոնեական սերը մշտապես պայքարում է եսասիրության դեմ, այսինքն՝ պայքարում է մոլությունների դեմ, ինչպես կպայքարեր գիշատիչ գազանների դեմ:

Եթէ ոսկիին վստահիս՝ յիշէ որ անիկա կրնայ գողցուիլ։ Եթէ դրամին վստահիս՝ յիշէ որ անիկա կրնայ սպառիլ։ Եթէ մարդու վստահիս՝ յիշէ որ անիկա կրնայ դաւաճանել։ Եթէ լեռներու վստահիս՝ յիշէ որ անոնք կրնան սասանիլ։ Եթէ երկրաւոր թիկնապահներու ապաւինիս՝ յիշէ որ անոնք կրնան քեզմէ առաջ մեռցուիլ։ Եթէ գահերու կառչիս՝ յիշէ որ անոնք կրնան տապալեցուիլ։ Իսկ եթէ Աստուծոյ վստահիս եւ ապաւինիս՝ ան քեզ յուսախաբ պիտի չընէ, պիտի չլքէ, պիտի չմոռնայ, ընդհակառակը՝ պիտի պաշտպանէ ու պահպանէ, պիտի օրհնէ ու օծէ։