«Իրանի համար Հայաստանի ներկայիս զարգացումների հետ կապված՝ կարևոր է երկու բան»,- 168․am-ի հետ զրույցում այս մասին ասաց Իրան-Եվրասիա հետազոտությունների ինստիտուտի (IRAS) փոխտնօրեն, իրանցի վերլուծաբան Արմինա Արմը` անդրադառնալով Իրանի դեմ ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմի ֆոնին հայ-իրանական հարաբերություններին։
Այսօր Երևանում ավարտվում է «Երևանյան երկխոսություն» միջազգային համաժողովը, որով ըստ էության ավարտվեցին նաև բոլոր արևմտյան միջոցառումները Երևանում։
Երեկ Գյումրի-Կարս երկաթգծի վերականգնման, դրա տնտեսական, աշխարհաքաղաքական նշանակության և Հայաստանի ու հայ-վրացական հարաբերությունների համատեքստում դրա ռիսկերի շուրջ զրուցել ենք «Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Շիրազ Խաչատրյանի հետ:
Ռուս թուրքագետ Վիկտոր Նադեին-Ռաևսկին 168.am-ի հետ զրույցում ասաց, որ դատելով հանդիպման փաստից և տարածված սուղ տեղեկատվությունից, այդ հանդիպման ընթացքում չի գրանցվել որևէ պատմական առաջընթաց: «Հասկանալի չէ, թե ինչի շուրջ են կողմերը համաձայնության եկել»,- ասաց նա:
168TV-ի «Թրիգեր» հաղորդաշարի հյուրը քաղաքագետ, Ցանցային հետազոտությունների Երևանի ինստիտուտի ղեկավար Գագիկ Հարությունյանն է:
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն ամենամյա ուղերձով է հանդես եկել Հայոց ցեղասպանության 111-ամյա տարելիցի օրը՝ 1915 թվականի ողբերգական իրադարձությունները որակելով որպես Մեծ եղեռն: «Այսօր մենք հարգանքի տուրք ենք մատուցում այն անթիվ հայերի հիշատակին, ովքեր աքսորվեցին և դաժանաբար սպանվեցին Մեծ եղեռնի ժամանակ:
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը ողջունել է Հարավային Կովկասում, այսպես կոչված, խաղաղության հաստատմանն ուղղված ջանքերը և միջազգային հանրությանը կոչ արել այդ գործընթացները դիտարկել՝ որպես օրինակելի մոդել: Այս մասին Թուրքիայի նախագահը հայտարարել է Ստամբուլի Դոլմաբահչե պալատում ընթացող Միջխորհրդարանական միության 152-րդ վեհաժողովի մասնակիցների առջև իր ելույթում:
Իսլամաբադում օրերս տեղի ունեցած Իրան-ԱՄՆ անուղղակի բանակցությունները միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում էին՝ որպես հնարավոր դեէսկալացիայի նախերգանք, սակայն հանդիպումից հետո ստեղծված իրավիճակը փաստում է խորը դիվանագիտական լճացման մասին։ Չնայած Պակիստանի միջնորդական ջանքերին՝ կողմերին չհաջողվեց դուրս գալ փոխադարձ անվստահության շրջանակից։
Օրերս Պակիստանի միջնորդությամբ կամակերպված Իրան-ԱՄՆ բանակցությունները մայրաքաղաք Իսլամաբադում ըստ էության տապալվեցին։ Թեհրանի գլխավոր բանակցող, երկրի խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը հայտարարել է, որ Վաշինգտոնին չի հաջողվել շահել Թեհրանի վստահությունը։ X-ի գրառման մեջ Ղալիբաֆը հայտնել է, որ Պակիստանում անցկացված քննարկումների ժամանակ իր բանակցային թիմն «առաջ նայող» նախաձեռնություններ է ներկայացրել, սակայն Միացյալ Նահանգներին չի հաջողվել ձեռք բերել իրանական պատվիրակության վստահությունը։
Միջազգային հանրությունը սպասում է այսօր Պակիստանում սպասվող Իրան-ԱՄՆ բանակցությունների արդյունքներին։ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսն արդեն Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադում է, ավելի վաղ Պակիստանի մայրաքաղաքում վայրէջք էր կատարել Թրամփի հատուկ բանագնացներ Սթիվ Ուիթքոֆի և Ջարեդ Քուշների ինքնաթիռը: Ի դեպ, ըստ մի շարք հրապարակումների, Պակիստանը խնդրել է Վաշինգտոնին Իրանի հետ բանակցություններում ներգրավել ԱՄՆ փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսին, քանի որ հակամարտության նկատմամբ նրա նախկին առարկությունները նրան ավելի ընդունելի են դարձրել Իսլամաբադի համար։
Իրանում մեծ հույսեր չունեն Միացյալ Նահանգների և Իրանի միջև ձեռք բերված երկշաբաթյա հրադադարի պահպանման կամ խաղաղ բանակցությունների հաջող ընթացքի առնչությամբ։ Այս պահին հարցականի տակ են Պակիստանի միջնորդությամբ ուրբաթ օրն Իսլամաբադում նախատեսված բանակցություններն Իրանի և Միացյալ Նահանգների պատվիրակությունների միջև։ Ամեն դեպքում Իրանը պատրաստ է իրադարձությունների ցանկացած զարգացման՝ շատ լավ հասկանալով, որ պայմանավորվածություններ խախտելը սովորական երևույթ է հակառակ կողմի համար։
Ադրբեջանում ջիհադական ազդեցության անփոփոխ բնույթը կրկին հաստատվեց հունվարի վերջին, երբ հայտնի դարձավ երեք մարդու ձերբակալության մասին, որոնք հարձակում էին նախապատրաստում Բաքվում Իսրայելի դեսպանատան վրա «իսլամական պետության Խորասան նահանգում» (Islamic State in Khorasan Province, ISKP) հրամանով:
Օրերս հայտարարված ԱՄՆ-Իրան երկշաբաթյա հրադադարը, ԱՄՆ-Իրան Իսլամաբադում սպասվող բանակցությունները դեռևս չսկսված, կողմերի միջև լուրջ տարաձայնությունների պատճառ է դարձել՝ կասկածի տակ դնելով հրադադարն ու հետագա հնարավոր պայմանավորվածությունները։ Եվ այս ամենն այն պատճառով, որ Իրան-ԱՄՆ հրադադարի շուրջ պայմանավորվածության ձեռքբերումից անմիջապես հետո Իսրայելը սկսեց ուժեղ հարվածները Լիբանանին, հայտարարելով, թե Լիբանանը չի մտնում ԱՄՆ-Իրան պայմանավորվածությունների շրջանակ։
Առանց որևէ կասկածի, հենց Միացյալ Նահանգներն են վախենում Իրանից։ Թրամփն ընդունել է Իրանի՝ որպես աշխարհի չորրորդ գերտերություն ի հայտ գալու փաստը: Թրամփն Իրանին առաջարկեց 15 կետից բաղկացած ծրագիր. Իրանը մերժեց այն և փոխարենը՝ ներկայացրեց իր սեփական 10 կետանոց ծրագիրը, և նա ընդունեց դա։ Քանի որ նա վախենում էր Ամերիկայում պատերազմի հասցրած վնասներից, բենզինի գների բարձրացումից, հարյուրավոր ամերիկյան զոհերից, Իրանի դեմ ցամաքային ներխուժման դավադրության ձախողումից և Հորմուզի նեղուցը վերաբացելու անկարողությունից։
Օրերս տեղի ունեցավ Նիկոլ Փաշինյանի այցը Ռուսաստանի Դաշնություն: Հանդիպումը, որը խնդրել էր հայկական կողմը, անցավ բավականին ուշագրավ, որոշ կարծիքների համաձայն՝ լարված մթնոլորտում:
168TV-ի «Դիպլոմատ» հաղորդաշարի զրուցակիցը աշխարհահռչակ տնտեսագետ, կայուն զարգացման ոլորտի համաշխարհային առաջնորդ և Կոլումբիայի համալսարանի «Երկրի ինստիտուտի» (Earth Institute) տնօրեն, պրոֆեսոր ՋԵՖՐԻ ՍԱՔՍՆ է:
Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ագրեսիայի խորապատկերին Անկարայի և Բաքվի միջև տարընթերցումներն ու հակասությունները գնալով ավելի ակնհայտ են դառնում միջազգային դիտորդների համար: Գալիս է «ճշմարտության պահը», որի նախապատրաստությունը վաղուց էր ընթանում։
«Ցավալիորեն, ուժը՝ որպես գերակա գործիք և բանաձև, արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո շատ ավելի է տեղ գտնում միջազգային հարաբերություններում։ Իսկ եթե ուժի գործոնը դառնում է միջազգային իրավունքի շարժիչը, քաոսային իրավիճակ է ստեղծվում»։
Մի քանի օր է՝ միջազգային հանրությունը փորձում է հասկանալ, թե ի՞նչ բանակցություններ են տեղի ունենում ԱՄՆ-ի ու Իրանի միջև, ի՞նչ ձևաչափով, կամ ընդհանրապես բանակցություններ տեղի ունենո՞ւմ են, թե՞ ոչ:
168TV-ի «Թրիգեր» հաղորդաշարի հյուրը «APRI-Հայաստան» գիտահետազոտական կենտրոնի փորձագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, միջազգայնագետ, իսրայելագետ Սերգեյ Մելքոնյանն է:
Նահանջելով Իրանի էներգետիկ ենթակառուցվածքները ոչնչացնելու իր վերջնագրից՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարում է, որ Իրանի հետ բանակցություններ են ընթանում, ինչպես նաև նախատեսվում են բանակցություններ։ Ժամեր առաջ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել էր, որ Միացյալ Նահանգներն ակտիվ բանակցություններ է վարել Իրանի հետ, և երկու կողմերն էլ հասել են «կարևոր համաձայնության կետերի»։
«Պատերազմն Իրանի դեմ դեռ կշարունակվի մի քանի շաբաթ, ԱՄՆ-ը կփորձի ելքեր գտնել պատերազմի ընթացքն ի օգուտ ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի շրջելու համար, որի համար պետք է ջանան ցամաքային գործողության համար հնարավորություն գտնել ռեգիոնում»
Թեհրանում վերջին հրաժեշտը տվեցին Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ալի Լարիջանիին, որը սպանվել է ամերիկանա-իսրայելյան հրթիռային հարվածների հետևանքով։
Մերձավորարևելյան ճգնաժամը թևակոխել է լարվածության նոր և անկանխատեսելի փուլ։ Իսրայելի Պաշտպանության նախարար Իսրայել Կացի սենսացիոն հայտարարությունն այն մասին, թե ՑԱԽԱԼ-ի վերջին հարվածների արդյունքում սպանվել է Իրանի Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի նախկին քարտուղար և երկրի հոգևոր առաջնորդի հատուկ խորհրդական Ալի Լարիջանին, ցնցել է միջազգային հանրությունը։
Շուրջ 17 օր է, ինչ հարևան Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը պատերազմում է Միացյալ Նահանգների ու Իսրայելի հետ՝ վերջիններիս կողմից չհայտարարված պատերազմի մեկնարկից ի վեր:
Քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահե Դավթյանի զրույցը Հայաստանում Իրանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Խալիլ Շիրղոլամիի հետ:
Նախօրեին Եվրոպական խորհրդարանի ամբիոնից Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձավ հարևանությամբ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ ծավալվող պատերազմին։
Մինչ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն ԱՄՆ նախաձեռնությամբ ՌԴ նախագահի հետ հեռախոսազրույցից հետո հայտարարում է Իրանի հետ պատերազմը շուտով ավարտելու մասին, իսկ ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը հայտարարում է՝ ԱՄՆ-ը կավարտի Իրանի հետ պատերազմն «իր ժամանակացույցի համաձայն», միջազգային մամուլի հրապարակումներն ու Իրանից հնչող հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ Իրանը չի պատրաստվում նահանջել և ավելի է կոշտացնում […]
Մինչ ԱՄՆ-ը ու Իսրայելը շարունակում են չհրահրված պատերազմն Իրանի դեմ, Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հեռախոսազրույցներ է ունենում հարևան երկրների ղեկավարների հետ։
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրն ամերիկահայ կոնֆլիկտաբան, միջազգային հակամարտությունների կարգավորման և բանակցությունների մասնագետ (Conflict Resolution, International Law, Mediation), իրավագիտության դոկտոր Հրայր Բալյանն է։
