«Զորքն իր մարտական խնդիրը կատարել է. կանխել է հակառակորդի կայծակնային պատերազմի ձևաչափը». Հրանտ Սարկիսով

168.am-ն Ապրիլյան պատերազմի, հերոսության «չափանիշերի», ապրիլյան պատերազմի մասնակից գրվողների, բանակում ներքին խնդիրների, ժողովրդավար երկիր-միլիտարիզացված հասարակություն եզրերի և այլ հարցերի շուրջ զրուցել է Ապրիլյան մարտական գործողությունների մասնակից Հրանտ Սարկիսովի հետ:

– Ապրիլյան պատերազմի, մարտական գործողությունների թեման դեռևս արդիական է և օրակարգում, այդ մասին անընդհատ խոսում են Ապրիլյան մարտական իրադարձությունների հանգամանքները քննող ԱԺ հանձնաժողովի շրջանակում: Իսկ կարծիքները դրանց վերաբերյալ տարբեր են, նախկին և ներկա զինվորականները հարցազրույցներ են տալիս, և դրանցում առկա փաստերը հակասական են, ուստի կցանկանայի՝ Դուք` որպես Ապրիլյան մարտական գործողությունների մասնակից, անդրադառնաք դրանց:

– Ճիշտ է՝ թեման արդիական է, բայց նաև շահարկումների տեղիք է տալիս այդ արդիականությունը, որի համար ես խիստ մտահոգ եմ: Չի կարելի, առհասարակ, ՀՀ-ի համար սակրալ կատեգորիաները շահարկման թեմաներ դարձնել: Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովին՝ կա հասարակական պահանջ. զոհվածների ընտանիքի անդամները, մասնակիցների ընտանիքի անդամներն ուզում են ինչ-որ ճշմարտություն իմանան: Այսինքն` կա հասարակական պահանջ և այն բավարարող մարմին, կամ` ենթադրում եմ, որ սա հասարակական պահանջը բավարարելու համար է: Թե կբավարարվի՞ այդ հասարակական պահանջը, թե՞ ոչ, հանձնաժողովի եզրակացությունը… սպասենք եզրակացությանը:

Ես չեմ շտապի որևէ կարծիք հայտնել, որովհետև հանձնաժողովի բոլոր աշխատանքները գաղտնի են, փակ, և գիտեն այն մարդիկ, որոնք եկել և զեկուցել են: Որևէ արտահոսք չի եղել, որ ես հասկանամ` ինչ, ոնց, նույնիսկ այն մարդիկ, որոնք զեկուցել են և ինձ շատ հարազատ մարդիկ են եղել, նրանք լռել են, ասել են` սպասենք հանձնաժողովի եզրակացությանը:

– Ասում եք՝ հասարակական պահանջ է, բայց այստեղ պետական գաղտնիքի խնդիր կա, և այս դեպքում հասարակությունն ամբողջապես չի իմանալու՝ ինչ է կատարվել: Իսկ այն, ինչը թույլատրելի է, այս 4 տարիների ընթացքում խոսվում է, հարցազրույցներում ասվում է: Այսինքն` այն մակարդակում, որ հասարակության պահանջն ուզում ենք բավարարել, չի բավարարվելու, որովհետև պետական գաղտնիքի խնդիր կա, և հասարակությանը դա հասանելի չի լինելու:

– Այո՛, ճիշտ եք ասում` կա պետական գաղտնիք, որը լայն հասարակությանը, միանշանակ, հայտնի չի լինելու:

Սակայն կան միֆեր, որ իբր՝ սոված են եղել, խոտ են կերել, փամփուշտ չի եղել, սա չի եղել, նա չի եղել, և հանձնաժողովը, հուսով եմ, նաև` վստահ, որ տալու է այս միֆերի պատասխանը: Այս մասով պետք է հասարակական պահանջը բավարարել:

Պետք է ծնողներն իմանան, որ իրենց երեխաներին փամփուշտ մատակարարելու համար զինծառայողներ են զոհվել` Թորոյան Հայկ, Ղարիբյան Հրանտ, Գագիկը` 4-րդ գումարտակի վարորդը, և նման այլ անուններ, որոնք ես չեմ իմանա: Ես սա ասում եմ մեկ զորամասի, մեկ պաշտպանական շրջանի մասով:

Հասարակությունը պիտի իմանա, որ վառելիք եղել է, հաց ու ջուր եղել է, բայց նաև այն, որ սա պատերազմ է, ուստի հնարավոր է, որ գա մի ժամանակահատված, որ ջուր չունենա, հաց չունենա զորքը, ինչը նորմալ է, և հանձնաժողովը կտա այս հարցերի պատասխաններն իր եզրակացության մեջ:

Այսինքն` այն մասով, որ թույլատրելի է, պետական գաղտնիքի խնդիր չկա, հանձնաժողովը կփարատի, գտնում եմ, որ դրա համար է ստեղծված: Սպասենք հունիսի 4-ին, այն սարերի հետևում չէ, երբ հանձնաժողովն իրավունքի ուժով կդադարեցնի իր գործունեությունը և կտա եզրակացություն:

Մեկ տարվա ընթացքում տարբեր աստիճանի զինվորականներ, պաշտոնաթող նախագահը եկավ, ՊԲ նախկին հրամանատարը, նաև շարքային և սպայական անձնակազմից են մարդիկ գալիս, որոնց մենք չենք ճանաչում, հնչեղ անուններ են, որ մեզ ծանոթ են: Ամսի 4-ին՝ հունիսի ընթացքում, հանրության համար հնարավորության և թույլատրելի սահմաններում կստանանք եզրակացության մեր բաժինը, հետաքրքրող հարցերի պատասխանները՝ նաև որպես մասնակից: Այ, որ չստանանք, կսկսենք հարցադրումներ անել:

– Շատ է շահարկվում կորցրած հեկտարների պահը: Անգամ ՊԲ նախկին հրամանատար Լևոն Մնացականյանի` հանձնաժողով գալուց հետո եղան հարցազրույցներ: Նույնիսկ փորձառու զինվորականներ իրենց հարցազրույցներում այդ հեկտարները մի քանի անգամ ավելի էին նշում: Արդյոք կա՞ պահանջ, որ իրենք էլ իրենց ասված խոսքերի համար «բերվեն» հանձնաժողով, և ասեն` ապացուցեք: Ի վերջո, իրենք ինչ-որ հասարակական կարծիք են ստեղծում, ընտրազանգված ունեն, իրեն հետևից գնացող մասսա կա:

– Ես աշխարհագրագետ չեմ, ոչ էլ հստակ պատկերացումներ ունեմ, բայց թե՛  գեներալ-լեյտենանտ Լևոն Մնացականյանը, թե՛ պաշտոնաթող նախագահը, և բարձրաստիճան սպայակազմից այլ անձինք ասում են` եկեք դնենք քարտեզը և չափագրենք, կարծում եմ, հանձնաժողովը դա կանի: Բայց ես ընկերներ ունեմ աշխարհագրագետ, նաև` ծրագրավորող, որոնք դրել և չափել էին ու ասում էին` 800 հա չկա, ավելի պակաս է` 300-400 հա:

Իմ կարծիքով, էականն այն չի, թե քանի հեկտար է, ունենք խնդիր, տարածքի կորուստ, և պիտի պարզենք` ինչի է դա եղել, 300 է, թե 400, էականը սա չի, իհարկե, խիստ պատճառներ են եղել, որ տարածք են կորցրել: Մյուս կողմից՝ ես նայում եմ սրան այսպես` նորմալ է, որ տարածք ենք կորցրել, ի վերջո, չպլանավորված լայնամասշտաբ գործողություններ են եղել, չնախատեսված, երբ զորքն իր բնականոն ծառայությունն է տանում, մարտական հերթապահությունը, և հակառակորդը սահմանի ողջ երկայնքով սադրում է լայնածավալ գործողություններ, այստեղ պատերազմ է: Բայց մենք մեր մարտական խնդիրը լուծել ենք, որովհետև երբ ուսումնասիրում ենք, թե որն էր հակառակորդի մարտական գործողությունների նպատակը` այդ հանրահայտ բլիցկրիգը. Թալիշի և Ջաբրայելի ուղղությամբ գալ, մխրճվել դեպի Աղդամ և այնտեղից հարձակվել Ստեփանակերտի վրա, այսինքն` զորքն իր խնդիրը կատարել է` կանխելով հակառակորդի կայծակնային պատերազմի ձևաչափը: Եթե հակառակորդը չի հասել իր նպատակին, իր առջև դրած խնդիրը չի կատարել, նշանակում է` մեր զորքը պատվով կատարել է իր առջև դրված մարտական խնդիրը:

Այո, զոհերի և տարածքային կորուստների գնով: Բայց որն էր ավելի լավ` ունենալ մինչև 800 հա տարածքային կորո՞ւստ, ինչպես շրջանառվում է, թե՞ առհասարակ, Արցախ աշխարհը հայտնվեր հակառակորդի ձեռքում: Ես փաստում եմ գեներալ-լեյտենանտ Մնացականյանի այն խոսքերը, որ զինված ուժերը կատարել են իրենց առջև դրված մարտական խնդիրը, որը նույնիսկ քննարկման ենթակա չէ: Այո, ունեցել ենք խնդիրներ, բայց մարտական խնդիրը կատարել ենք:

– Խաղաղության չափից շատ քարոզչությունն ինչ է տալիս, թմրեցնո՞ւմ է հասարակությունը:

– Խաղաղությունն իրականում շատ լավ բան է, այսինքն` եթե ասեմ, որ դեմ եմ խաղաղությանը՝ լկտիաբար կստեմ, բայց խաղաղությունն ունի իր գինը. իմ մարտական ընկերները, ավագ սերունդը վճարել է այդ գինը, ոմանք` կյանքի գնով, ոմանք դարձել են որոշակի աստիճանի հաշմանդամություն ունեցող անձինք, ոմանք դեռ չեն կարողանում դուրս գալ սթրեսից: Սա է գինը:

Մենք չենք կարող պոնտացի Պիղատոսի նման ձեռքներս լվանանք և ասենք` վերջ, երբ դիմացինդ կոնկրետ պատրաստվում է ռազմական լայնամասշտաբ գործողությունների: Մենք ամեն օր ինչ-որ հռետորաբանություն ենք լսում` Երևանը մերն է, կամ Արցախի հետ կապված իրենց հայտնի արտահայտությունները: Եթե հակառակորդը պետք է զինվի, ռազմական գործողությունների պատրաստվի, իսկ մենք՝ խաղաղության, ուրեմն մենք խենթ ենք, ամբոխի ենք վերածվել: Ունենալով դառը փորձը՝ Հայոց ցեղասպանության, սումգայիթյան ջարդեր, 2016-ի ապրիլյանը, Թալիշում տեղի ունեցած այդ ոճրագործությունը` թե՛ զորքի, թե՛ խաղաղ բնակչության նկատմամբ, եթե այսքանն անալիզ անելով՝ ուզում ենք մեր զենքերը վայր դնենք, մենք խենթ ենք: Մինչդեռ միշտ պետք է պատրաստ լինենք պատերազմի, մեր վառոդը պիտի  միշտ չոր մնա: Քանի դեռ այս խնդիրը (Արցախի հարցը.- Մ.Պ.) չի լուծվել, մենք միշտ պիտի պատերազմի պատրաստ լինենք:

Մեր վառոդը պիտի միշտ չոր մնա, եթե վառոդդ չոր է, հակառակորդը զգոն է լինում` սրանք պատրաստ են, կատակ անել չի կարելի: Պետք է միշտ փամփուշտ ունենանք` հոգեպես և ֆիզիկապես, և պատրաստ ամեն րոպե կրակելու:

Զորքը պիտի մարտունակ լինի, կիսաքուն, միշտ մի աչքը բաց` զենքը ձեռքին, որ՝ հես ա պիտի կրակեմ: Եթե այդպես չլինի մեր ԶՈւ-ն, մենք դատապարտված ենք միաձուլվելուն, ավագ սերնդի կատարած սխրագործությունը ջնջելուն: Այսինքն` նրանց արյունով գրված պատմությունը պատրաստ ենք ջնջել, եթե պատրաստ չենք պատերազմի: Ուզում ես խաղաղության` պատրաստվիր պատերազմի, սա օրինաչափություն է:

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ 168.am-ի տեսանյութում