Եթե իշխանությունը Բագրատ Սրբազանի հետ պայքարի դուրս եկած ժողովրդի դեմ ուժ կիրառի, դա կլինի Հայաստանի վերջը. Ադրբեջանում, Թուրքիայում և Իսրայելում դրված է Հայ Առաքելական եկեղեցին թիրախավորելու խնդիր. Հակոբ Բադալյան

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում  Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը քաղաքական վերլուծաբան Հակոբ Բադալյանն է։ 

Հարցազրույցի հիմնական թեզերը՝ ստորև.

• Ղազախստանը կարող է Հայաստան-Ադրբեջան գործընթացն օգտագործել իր ազդեցությունը կապիտալիզացնելու համար։

• Պրահայում քառակողմ հանդիպման ընթացքում Ալմա Աթայի հռչակագիրը՝ որպես բանակցությունների նոր մեկնակետ, առաջ բերվեց Ջերմուկի վրա հարձակումներից 2 շաբաթ հետո։ Այդ հռչակագիրը Հայաստանին ոչինչ չտվող փաստաթուղթ է։ Բաքուն փորձում է այն օգտագործել որպես իրավիճակային գործիք՝ միևնույն ժամանակ հայտարարելով, որ Ալմա Աթայի հռչակագիրը չի դնելու «խաղաղության պայմանագրի» հիմքում։

• Ալմա Աթայի հռչակագրում արձանագրված է նաև միջազգային բոլոր սկզբունքների փաթեթը՝ ուժի կիրառման բացառում և այլն, բայց դրա մասին ոչ ոք չի խոսում։ Հայաստանն ու Ադրբեջանը միացել են ԵԽ-ին այն պարտավորությունով, որ հարցը պետք է լուծեն խաղաղ ճանապարհով:

• Մենք լեգիտիմացնում ենք Ադրբեջանի շանտաժը, միջազգային կարգի խախտումը, որ տարիներ շարունակ կատարում է։ 

• Մենք գործ ունենք ընդամենն Ադրբեջանի պահանջների կատարման հետ, Հայաստանը ադրբեջանական ուժի ու շանտաժի ներքո է կատարում իրեն պարտադրվող պահանջները։ Մինչդեռ տարածաշրջանում հնարավոր ռազմական էսկալացիայի պատճառները շատ ավելի խորքային են, և մտածել, թե տարածք հանձնելով հնարավոր է կանխել, իրատեսական չէ։ 

• ՀՀ իշխանությունն այսօր այլ ավելի կենսունակ վարքագծի ի վիճակի չէ։ Իսկ որևէ կողմ կուզի՞ Հարավային Կովկասում ամենաթույլ օղակին վստահել։

• Տավուշում սկսած սահմանազատման գործընթացն այնքան աղաղակող է, որ տարօրինակ կլիներ, եթե Հայաստանում որևէ դիմադրություն չլիներ։

• Ադրբեջանի վարքագիծը Հայ Առաքելական եկեղեցու հանդեպ՝ իր որդեգրած շանտաժի մի մասն է, իրենք էլ են անհանգստանում, որ Հայաստանում կարող են հակակշիռներ աշխատել։ 

• Ադրբեջանում, Թուրքիայում դրված է Հայ Առաքելական եկեղեցին թիրախավորելու խնդիր, նույն խնդիրը դրված է նաև Իսրայելում։ 

• Վրաստանի և Ղազախստանի նախագահները պաշտոնական այցով եկան Հայաստան և չայցելեցին Մայր Աթոռ, նման բան չի եղել նորանկախ Հայաստանի պատմության ընթացքում, պաշտոնական հանդիպումների օրակարգում միշտ ներառված է եղել Կաթողիկոսի հետ հանդիպումը։

• Այս գործընթացը հնարավորություն է Հայ Առաքելական եկեղեցու համար դուրս գալու հասարակության հետ երկխոսության, հիմա մենք կուլմինացիոն փուլում ենք:

• Հանրային մտածողության ամպուտացիայի պրոցես է այն, որ այս կամ այն մարդուն տարբեր ուժերի, կառույցների կամ երկրների գործակալ են բնորոշում։ Մեր հասարակությանը մղել են այդ չափումների դաշտ, որովհետև Հայաստանում ազգային, պետական ինստիտուտները չեն կայացել։ Հասարակությունը մնացել է պարզունակ չափումների գիտակցության մեջ։ Շատ կարևոր է, որպեսզի չիդեալականացվեն եկեղեցին կամ նրա սպասավորները։ Եկեղեցին կարևորագույն և առանձնահատուկ ինստիտուցիոնալ մեխանիզմ է: Սա մարտահրավեր է նաև եկեղեցու համար, և շատ կարևոր է, որպեսզի եկեղեցին կարողանա իրեն զերծ պահել այդ քաղաքական մանրախնդրությունից։

• Այսօր մեծ չէ հավանականությունը, որ Ադրբեջանը կգնա էսկալացիոն գործընթացների։ Թուրքիան շահագրգռված չէ, որպեսզի Կովկասում կտրուկ զարգացումներ լինեն։ Մերձավոր Արևելքում էլ մեծ վերաձևում է տեղի ունենում, որն օրգանական ազդեցություն ունի Հարավային Կովկասի վրա։

• Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է հնարավորինս բալանսավորել իր հարաբերությունները Ռուսաստանի և Արևմուտքի հետ, Արևմուտքն էլ փորձում է էլ ավելի պարտադրել Փաշինյանին կտրուկ քայլերի գնալ և նոր փաստարկներ բերել։ Բայց կարծես եղած փաստարկները քիչ են Արևմուտքի համար, որպեսզի իրենց վրա ավելի մեծ պատասխանատվություն վերցնեն Հայաստանում։

• Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է Ռուսաստանի հանդեպ իր հայտնի արտաքին քաղաքականությամբ Արևմուտքի համար փաստարկներ ստեղծել։ Ռուսաստանն էլ կարծես դեմ չէ այս խաղի տրամաբանությանը։

Հայաստանի այս վարքագիծն Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների առումով ևս փաստարկ է Արևմուտքի համար:

Փաշինյանը փաստարկային կռվի մեջ է և այսօրվա իրավիճակում ավելին չի կարող անել, քանի որ դեռ ուժեղ չէ։

• Հայաստանը 2018–ից հետո չունի լեգիտիմ իշխանափոխության հնարավորություն։ Հիմա պետք է կենտրոնանալ ներսում իրավիճակը փոխելու խնդրի վրա։ Հակառակ դեպքում մենք դառնալու ենք սուբյեկտ: Իսկ կդառնանք օբյե՞կտ, թե՞ սուբյեկտ՝ կախված է նրանից, թե որոշումները մե՞նք ենք կայացնելու, թե՞ մեզ պարտադրելու են։ Կամ Ռուսաստանը, կամ Արևմուտքը կպարտադրեն իրենց կամքը ու կայացվելիք որոշումները։

• Ինչ վերաբերում է Զանգեզուրի միջանցքին, ապա ոչ Թուրքիան, և ոչ էլ Ադրբեջանն առանձնապես չեն շտապում, իրենք գիտեն, որ ժամանակի ընթացքում Զանգեզուրի միջանցք լինելու  է, և դա իրենք թանկ գնով վաճառելու են: Հիմա սպասում են, որ ժամանակի ընթացքում գինը բարձրանա, իսկ թե այդ գինը Ռուսաստա՞նը, թե՞ Արևմուտքը կվճարի, իրենց համար առանձնապես կարևոր չէ։ Թեև իրենց համար նախընտրելի է, որ ի վերջո մնան առանց միջնորդների, և  այդ հարցերը փորձում են լուծել փափուկ ուժի միջոցով։ Թուրքիան և Ադրբեջանն իրենց քայլերով փորձում են ամպուտացնել Հայաստանին այն աստիճան, որ աշխարհաքաղաքական ասպարեզում Հայաստանն այլևս իրենից սուբյեկտ չներկայացնի։

• Մեր լուծումը պետք է լինի Ռուսաստան, Իրան, Ֆրանսիա հարաբերություններում հնարավոր համադրություն գտնելու միջոցով։ Երբ հայտնվում ես շահերի բախման կիզակետում, պետք է նման քաղաքականություն վարես, և Հայաստանն ունի այդ հնարավորությունը։

• Խորհրդարանական երկրում մենք զրկված ենք խորհրդարանից, ըստ էության, Խորհրդարանի ղեկավարը հայտարարում է, որ վարչապետն իր ղեկավարն է։

• Փոփոխություն անհրաժեշտ է, իսկ եթե իրավիճակը հասնի այն կետին, որ իշխանությունն ուժային մեթոդների դիմի, ապա դա կլինի Հայաստանի վերջը։ Եթե շարժումը զարգացավ մեկը մյուսին ոչնչացնելու տրամաբանությամբ, դա կոչնչացնի Հայաստանը։

• Եթե ծավալվեց ազդեցիկ շարժում, որի հետ հնարավոր չէ հաշվի չնստել, արտահերթ ընտրությունը կլինի հանգուցալուծման մեխանիզմը։ Քաղաքական պրոցեսները պայմանավորված են, թե ինչ կկարողանա անել նախաձեռնող խումբը։

• Վրաստանում տեղի ունեցողը Հայաստանի համար ևս կարևոր է, եթե Վրաստանի բալանսավորման քաղաքականությունը տապալվի, դա կհանգեցնի տարածաշրջանում ևս բալանսավորման տապալման։

Մանրամասները՝ տեսանյութում.