Քաղաքացիական շարժումն ու օրենքի գերակայության սկզբունքը

Երևանի կենտրոնական պողոտաներում արձանագրված պատկերները, հասարակություն-իրավապահ մարմիններ հարաբերության ոչ հեռանկարային իրավիճակ  են պարզում: Վերընդգծվում է քաղաքացիական առողջ շարժումների  կայացման անհրաժեշտությունը: Մանավանդ, երբ ընդդիմադիր ուժերի միավորման չկայացմամբ ստեղծված բացը լրացնելու իբրև անհրաժեշտություն դիտարկվում էին քաղաքացիական շարժման այդ դրսևորումները: Այդ շարժման որոշակի գործողությունները հանգեցրին դրական արդյունքի, երբ պետական այս կամ այն հաստատությունը պարտավորվեց առկախել իր որոշումը, երբեմն նույնիսկ բեկանել այն և հաշվի նստել ցուցարարների պահանջների հետ: Քաղաքացիական այդ շարժումները ընդհանրապես վերաբերում էին քաղաքի դիմագծի պահպանման, բնապահպանության, հանքերի ապօրինի շահագործման և հուշարձանային կառույցների պահպանման առաջադրանքներին:

Բողոքի այդ գործողությունները, մինչև վերջերս ընկալվում էին օրենքի սահմաններում. խաղաղ երթեր, բողոքներ, պահանջներ, հավաքներ, հուշագրեր: Նման պարունակում պետք է դիտարկել նաև սպա բժշկի ծեծի տակ սպանության դեմ ծավալած շարժումն ու ազատամարտիկ գյուղապետի սպանությունը բացահայտելու պահանջով կազմակերպված բողոքի ելույթների շարքը: Այս բոլորը, իրենց ցուցական տեսքով, խիստ քննադատական մոտեցումներով և պահանջատիրական անտեղիտալի կեցվածքներով համարվում էին ընդդիմադիր մշակույթի ձևավորման նախաքայլերը, միշտ ու միշտ իրավական սահմանագիծը հարգելու սկզբունքով:

Ի վերջո պահանջը օրենքի գերակայությունն է, Սահմանադրության հարգումը և օրենքի առջև համահավասարության սկզբունքի կիրառումը: Իսկ նման պահանջն ուղղված է բոլորին: Ճիշտ է, որ օրինախախտման դեպքերը պետք է վերահսկվեն իրավապահ մարմինների կողմից և արժանանան համապատասխան հակազդեցության. ճիշտ է նաև, որ օրենքի հանդեպ նման միևնույն զգայնությունը պիտի ցուցաբերի նաև քաղաքացին: Երկկողմանի այս զգայնությունը չերևաց նոյեմբերի 5-ին, Երևանի Մաշտոցի պողոտայում:

Նախ պետք է անմիջապես արձանագրել, որ ըմբոստության փորձը և իրավապահ մարմինների դեմ  բռնության կիրառումը կապ չունեին վերը նշված քաղաքացիական առողջ շարժման դրսևորումների հետ: Այստեղ հրահրումը ակներև էր, իբրև բողոքի մեթոդ, որ անպայման պիտի հանգեր բախման: Օգտագործված միջոցը` «անանուն-դիմակ», «հեղափոխություն» առաջացնելու կոչեր և գավազաններով զինված ներկայանալ նախանշում էին, որ այս վերջին շարժումը կազմակերպված չէր խաղաղ երթերի և օրենքի սահմաններում:

Անշուշտ առարկություն կա, որ քաղաքացիական հագուստով բողոքողների շարքերին խառնված ոստիկանների օգտագործած այս մեթոդը ևս հակաօրինական է, ինչ որ երկուստեք օրենքի խախտման երևույթներ է պարզում։

Փաստ է, որ ըմբոստության այս կոչն ու դրսևորումը ժողովրդական ընդառաջման չարժանացավ: Հայկական լրատվադաշտը հագեցած է տարաբնույթ մեկնաբանություններով: Մտահոգիչը (և ակնկալելին) այն է, որ հակառակորդի լրատվամիջոցը խանդավառությամբ ցուցադրում է ֆիզիկական ընդհարումների պատկերները: Ինչ որ թեմայի շահարկման մասին մտածելու տեղիք է տալիս։

Ձերբակալություններն անշուշտ հետևելու էին այս բոլորին: Ճիշտ է միաժամանակ նկատելը, որ նման բախումների ականատես ենք եղել ժողովրդավարության համբավ շահած երկրներում և պետք չէ ողբերգականացնել պատահարները: Անհրաժեշտ է սակայն դեպքերի զարգացման կանխարգելումը: Չի բացառվում, անշուշտ, որ նոր քաղբանտարկյալների ազատ արձակման պահանջներով հանդես գան ինչպես հայաստանյան, այնպես նաև միջազգային կազմակերպությունները:

Երկու տարբեր բնույթի օրինակներ տված լինելու համար, քաղաքացիական շարժման մեթոդները  ազատամարտիկ գյուղապետի սպանության բացահատման կամ  Մաշտոցի պուրակի պահպանման համար կիրառված օրինաչափություններով վերընթանալու անհրաժեշտության առջև են: Ի վերջո, իրավական պետության ստեղծման համար օրենքի գերակայությունն ու հարգումը պիտի գան ինչպես իշխանությունների կողմից, այնպես նաև հասարակությունից։

Շահան Գանտահարյան
«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր