Ռուս վերլուծաբան Վիկտոր Նադեին-Ռաևսկին ասաց, որ ներկայումս սա առավելապես քաղաքական ազդակ է, քան համակարգային խաղաղարար մեխանիզմ։ Նրա խոսքով՝ իրական խաղաղարար հարթակ դառնալու համար անհրաժեշտ է ունենալ երկրների լայն ներկայացվածություն, լեգիտիմություն, ձևավորել վստահություն, որ հարթակը չի ծառայում միայն մեկ պետության ռազմավարական շահերին։ Առանց այս բաղադրիչների, ըստ վերլուծաբանի, նախաձեռնությունը կմնա քաղաքական նախագծի մակարդակում։
«Քարե երազներ» վեպում Աքրամ Այլիսլին ականատեսների աչքերով հանգամանորեն նկարագրել է 1919 թվականին Ագուլիսում ադրբեջանցիների կազմակերպած հայկական ջարդերը, ինչպես նաև՝ 1988-1990 թթ. Սումգայիթում ու Բաքվում իրագործված ադրբեջանական վայրագությունները:
«Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնության շրջանակում ադրբեջանական «քաղհասարակության» ներկայացուցիչների հերթական այցն է կազմակերպվել Հայաստան: Այս անգամ նրանք ՀՀ ինքնիշխան տարածք են մտել ցամաքային սահմանի սահմանազատված և սահմանագծված հատվածով (Տավուշի մարզ, Կիրանց գյուղի մերձակա հատված):
Ազգությամբ հրեա բլոգեր Ալեքսանդր Լապշինն անդրադարձել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի՝ Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում Շահիդների պուրակ այցելությանը:
ԱԺ-ում պատգամավորների հայտարարությունների ժամին «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Տիգրան Աբրահամյանը խոսելով ԱՄՆ փոխնախագհ Վենսի հայստանյան այցի և այդ համատեքստում գերիների խնդրի մասին, նշեց, որ Վենսի այցը հասարակության շրջանում սպասումներ է առաջացրել գերիների, ռազմագերիների և անհետ կորած անձանց թեման ակտիվացնելու և խնդիրը Հայաստան-Ադրբեջան գործընթացքում քննարկման առարկա դարձնելու համատեքստում:
Միացյալ Նահանգների փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը Միլանում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացմանը մասնակցելուց հետո կժամանի Հայաստան և Ադրբեջան։ Օրերս այս մասին հայտնեց Associated Press գործակալությունը։ Ժամեր առաջ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությանը փոխնախագահ Վենսը գլխավորեց ԱՄՆ պատվիրակությունը, որի կազմում են նրա կինը՝ Ուշա Վենսը, պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն և Իտալիայում ԱՄՆ դեսպան Թիլման Ֆերտիտտան։
2025 թվականի հունվարի 17-ին Բաքվում սկսվել էր Արցախի ռազմաքաղաքական նախկին ղեկավարների դեմ շինծու մեղադրանքներով «դատավարությունը», որի ավարտը տրվեց 2026 թվականի փետրվարի 5-ին:
Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկ Խալաթյանն այն կարծիքին է, որ Ալեն Սիմոնյանի այցը Մոսկվա պատահական կամ հերթական այց չէր, այլ փորձ էր Հայաստանի իշխանությունների կողմից՝ մի փոքր հանգստացնել Մոսկվային։
«Մենք հեռադիտակներով միայն Ադրբեջանին չենք նայում, նայում ենք նաև Հայաստանին և փորձում հաղորդել այն, ինչ տեսնում ենք Հայաստանում։ Եթե, օրինակ, տեսնում ենք, որ դիրքերն ուժեղացվում են, ամրապնդվում, նոր ուժեր են հայտնվում սահմանին, դա նույնպես զեկուցվում է»:
«Նիկոլի աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Հարությունյան կոչվածն անընդհատ գրում է՝ լրատվամիջոցները, լրագրողական դաշտը կործանվում են։ Ա՛յ կործանվածներ, դուք երկիր եք կործանում, դուք ձե՛ր մասին մտածեք։ Մի հրապարակումը լավը կլինի, մյուսը՝ վատը, մեկն անթերի կլինի, մյուսը թերություն կունենա, դա ի՞նչ կապ ունի։ Դուք ի՞նչ գործ ունեք մամուլի հրապարակումների հետ»:
Քննարկման ակտիվ փուլում է Բրյուսելի, Երևանի, Բաքվի և Անկարայի մասնակցությամբ «ԵՄ+3» քառակողմ ձևաչափ ստեղծելու գաղափարը: Այս մասին հայտնեց Եվրամիության ընդարձակման հարցերով գերագույն հանձնակատար Մարթա Կոսը՝ Բրյուսելում ՀՀ ԱԳ նախարար Ա. Միրզոյանի հետ ճեպազրույցում:
Ադրբեջանի խորհրդարանը երրորդ ընթերցմամբ ընդունել է 2026 թվականի բյուջեի նախագիծը, որով ավելացվում է ռազմական բյուջեն. պաշտպանության և ազգային անվտանգության ծախսերը հաջորդ տարի կկազմեն բյուջետային բոլոր հատկացումների մոտ 21%-ը՝ 8.7 միլիարդ մանաթ (ավելի քան 5 միլիարդ դոլար):
«Ակնհայտ է, որ Նախիջևանը դարձել է Բաքու-Անկարա նախագծերի առանցքային օղակներից մեկը, և երկու կողմերն էլ փորձում են Անդրկովկասում ձևավորել տրանսպորտային, էներգետիկ և ռազմավարական միասնական տարածք։ Սա միաժամանակ ձեռնտու է երկու մայրաքաղաքներին»:
Մեկնարկել է Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի այցն Ադրբեջան, որի մասին վերջին օրերին անընդհատ գրում էին իրանական ԶԼՄ-ները։ Այցի օրակարգում ռեգիոնալ բազմակողմ համագործակցությունը խորացնելուն ուղղված ծրագրերն են։
«Արաղչիի Բաքու կատարած այցի արդյունքներն արտացոլում են Բաքվի և Թեհրանի ցանկությունը՝ էպիզոդիկ ճգնաժամերը և փոխադարձ անվստահությունը վերածել ավելի կառավարելի ռեժիմի»:
Նոյեմբերի 24-ին «Խաղաղության կամուրջ» նախաձեռնության շրջանակում Ադրբեջան այցելած հայ «քաղհասարակության» ներկայացուցիչներն ասուլիս էին հրավիրել՝ ներկայացնելու իրենց հանդիպումները, քննարկումները, տպավորությունները:
Բաքվից Հայաստան վերադարձած և Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի հետ հանդիպում ունեցած քաղհասարակության հայ ներկայացուցիչներն այսօր ասուլիսի ժամանակ վստահեցնում էին՝ Ադրբեջանում պահվող հայ գերիների հարցը բարձրացրել են, սակայն Բաքուն մերժել է:
Հայաստանի «քաղհասարակության» որոշ ներկայացուցիչներ, որոնք օրերս մեկնել էին Բաքու, արդեն վերադարձել են Երևան։ Այսօր մամուլի ասուլիս էին հրավիրել՝ պատմելու, թե ինչ են արել Բաքվում։
Բաքու մեկնած հայկական պատվիրակության ներկայացուցիչ Արեգ Քոչինյանը լրատվամիջոցների հետ հանդիպմանը վստահեցրել է, որ Ադրբեջանը և Հայաստանը չեն միջամտում միմյանց գործերին՝ պատվիրակությունների կազմի ընտրության հարցում:
Վաղարշապատի ընտրությունները կենաց-մահու պայքար էին ՔՊ-ական իշխանության համար, որովհետև դրան նախորդող ՏԻՄ ընտրությունՆերում նրանք կրել էին պարտություն։
Կովկասագետ, քաղաքագետ Կարեն Իգիթյանն այն կարծիքին է, որ Արցախի հարցը «լուծվել է» այն ժամանակ, երբ Փաշինյանը և իր թիմը հրաժարվել են Արցախից։
«Եթե ՀՀ իշխանության ղեկավարն ասում է, որ «Արցախը շղթա էր՝ մեր կոկորդին փաթաթված, դրա համար մենք 30 տարի վատ ենք ապրել, զոհեր ենք ունեցել, պիտի ազատվենք դրանից, որ չունենանք զոհեր, պատերազմներ և հաստատենք խաղաղություն», ի սեր Աստծո, ինքն ազատվեց Արցախից, բա էլ ինչո՞ւմ է խնդիրը, որ հիմա էլ հերթը հասել է Հայաստանի շուրջ ինչ-որ քննարկումների։ Եվ վերջին մեկ-երկու շաբաթվա ընթացքում Ադրբեջանի ագրեսիվ հռետորաբանությունը ցույց է տալիս, որ որևէ խաղաղության նպատակ այս մարդիկ չունեն։ Այլ բան է, որ Արցախը ստանալուց հետո փորձում են խաղաղության անվան տակ Հայաստանից ինչ-որ տարածքներ ստանալ»,- նաև հավելեց նա։
ՀՀ իշխանությունները պատրաստվում են Երևանում 2026 թվականի մայիսին ընդունել Եվրոպական քաղաքական համայնքի հերթական գագաթնաժողովը։
«Այդ ապացույցները պետք է լինեն այն մասին, որ «Հայաստանը մտադիր է եղել օկուպացնելու Ադրբեջանի տարածքի մի մասը», որը համընկնում է Արցախի տարածքի հետ, որովհետև այդ «օկուպացիայի» իրավական բովանդակությամբ Ադրբեջանը կարող է հերքել Արցախի անկախություն։ Ինչո՞ւ, եթե Արցախի անկախության կոնտեքստով նայենք հակամարտությանը, Արցախի պայքարն արդար էր, ինքնապաշտպանություն էր։ Իսկ Ալիևը նպատակ ունի Արցախի պայքարը դնել օկուպացիոն, ագրեսիվ պայքարի կոնտեքստում՝ մեղադրելով ոչ թե Արցախին, այլ Հայաստանին»։
Անկախ նույնիսկ ռեգիոնալ իրավիճակից, ժողովրդական դիվանագիտությունը կարող է օգտակար լինել հակամարտող երկրների հասարակությունների միջև շփումների հաստատման, միմյանց դիրքորոշումներին, տրամադրություններին էլ ավելի լավ ծանոթանալու և բաց խոսակցություն ծավալելու տեսանկյունից։
Չնայած Հայաստան-Ադրբեջան բանակցային գործընթացի առանցքային հանգրվանները և հանդիպումները տևական ժամանակ կազմակերպվում են Արևմուտքում, իսկ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Հարավային Կովկասում հակամարտության կարգավորման նախաձեռնությունն ամբողջությամբ իր «ձեռքն է վերցրել», Ռուսաստանը չի դադարում առաջարկել միջնորդական ռուսական հարթակը հայ-ադրբեջանական հետագա գործընթացների համար:
Օրերս հայտնի դարձավ, որ 44-օրյա պատերազմին առնչվող Քննիչ հանձնաժողովի զեկույցն ուղարկվելու է ԱԺ առաջին բաժին, և գաղտնի տեղեկություններին հասանելիության թույլտվություն ունեցող պատգամավորները կարող են ծանոթանալ դրան և «պահել մտքում»:
Նա ոչ թե «Չորրորդ Հանրապետություն» է ուզում ստեղծել, այլ ոչնչացնում է Երրորդ Հանրապետությունը, նա քանդարար է։ Ամեն ինչ ոչնչացնում է մի հիվանդագին հոգեբանությամբ, իբր իրենից առաջ ոչինչ չի եղել, և ինքն ուզում է ինչ-որ բանի հիմնադիր դառնալ»:
Օրերս ադրբեջանական լրատվամիջոցներն իրար հերթ չտալով՝ գրում էին, թե հայ գերիները Բաքվի դատարանին միջնորդել են՝ որպես վկա հրավիրել Նիկոլ Փաշինյանին, Արարատ Միրզոյանին, ռուս խաղաղապահ գեներալներին, Անջեյ Կասպրչիկին։ Ավելի ուշ այս տեղեկությունները վերահրապարակվել էին նաև հայկական լրատվամիջոցներում։
Անհետ կորած անձանց ծնողները փորձել են հանդիպել Անդրանիկ Սիմոնյանի հետ՝ պարզելու, թե նա Բաքվից որևէ լուր բերե՞լ է իրենց համար, սակայն նրանց ԱԱԾ-ից պատասխանել են՝ սպասեք։
