Վերլուծություններ

Ինչքան էլ փորձեն սպառազինություն գնելու ու պաշտպանական խնդիրներ լուծելու անվան տակ արդարացնել այն հսկայական պարտքերը, որոնք կուտակել են Հայաստանի այսօրվա իշխանությունները, մի բան փաստ է, որ նրանք անհամեմատ ավելի շատ պարտք են ավելացրել, քան իրենց բոլոր նախորդները միասին։ Երբ եկան իշխանության, կառավարության պարտքը 6.3 մլրդ դոլարից պակաս էր, հիմա հասել է 13.9 մլրդ դոլարի։

Ընտրությունների վրա Նիկոլ Փաշինյանն այնքան ռեսուրս ու փող է ծախսել պետական բյուջեի հաշվին ընտրողների ձայները «գնելու» համար, որ բյուջեն դրել է հարվածի տակ։ Հարվածի տակ է ոչ միայն այս, այլև հաջորդ տարիների բյուջեն։

Նիկոլ Փաշինյանն իշխանությունը գործիք է դարձրել՝ քաղաքական հակառակորդներին պատժելու համար։ Սամվել Կարապետյանին պատկանող ՀԷՑ-ը խլելուց հետո անցել է Գագիկ Ծառուկյանի բիզնեսներին։

Գործող գնով ռուսական գազի ներմուծման պայմանագրի ժամկետն ավարտվում է հաջորդ տարվա ապրիլին։ Դրանից հետո նույն գնով գազ ստանալու հեռանկարներ այսօր չեն երևում։ Ամենայն հավանականությամբ՝ հաջորդ տարվա սկզբից ներմուծվող ռուսական գազը կթանկանա։

«Ես ունեմ բավարար լծակներ, որ ընտրություններից հետո ձեր վստահությանն արժանանալու դեպքում, կգնամ ու հարցերը տեղում կլուծեմ»,- ասում էր Նիկոլ Փաշինյանը։

ՀԷՑ-ը սեփականատիրոջից խլելն արդարացնելու համար Նիկոլ Փաշինյանը «Հոմպլեքս Մոլի» բացման արարողության ժամանակ տեղի ունեցած հոսանքազրկումն էր մեջտեղ բերում։ Ասում էր՝ մարդիկ 70 միլիոն դոլարի ներդրում են արել և չեն կարողանում նորմալ բացման արարողություն անել։ Այստեղ երկու տարբերակ կա՝ կամ հատուկ սաբոտաժ է, կամ համակարգը տեխնիկապես ի վիճակի չէ։ Երկու դեպքում էլ իրենք բոլոր գծերն անցել են։

Խորհրդարանական ընտրություններին հաջորդած առաջին իսկ նիստում, արձակուրդից վերադարձած Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ՝ կառավարությունը որոշեց փոփոխություններ կատարել հարկային օրենսգրքում և բարձրացնել որոշ ակցիզային ապրանքների հարկային բեռը։ Խոսքը ծխախոտի, ալկոհոլի, հեղուկ վառելիքի մասին է։

Այսպիսի պայմաններում մեծանալու է անշարժ գույքի շուկայի ու այդ հատվածից ֆինանսական համակարգի վրա թելադրված ռիսկի գործոնը։ Որքան էլ Կենտրոնական բանկում համարում են, որ բանկային համակարգի կայունությունն ու ռիսկերը կլանելու կարողությունը բավական բարձր է, այնուհանդերձ հազիվ թե այն կարողանա դիմակայել անշարժ գույքի շուկայից ասոցացվող հնարավոր համակարգային ճգնաժամին, եթե առկա ռիսկերը շարունակեն խորանալ ու առարկայանալ։

Երկրորդ տարին անընդմեջ արտահանումը Հայաստանից նվազում է։ Անցած տարվա առաջին 4 ամիսներին նվազել էր ավելի քան 60 տոկոսով, այս տարի, նման կտրուկ նվազումից հետո, ևս 3.3 տոկոսով։ Անցած տարվա նվազումը կազմել էր 3.7 միլիարդ, այս տարվանը՝ 79 մլն դոլար։

2025 թվականին ՀՀ տնտեսական աճի տեմպն արագացել է՝ նախորդ տարվա 5.9%-ի դիմաց կազմելով 7.1%։ Փաստացի տնտեսական աճը գերազանցել է ինչպես պետական բյուջեի հիմքում դրված 5.1% կանխատեսումը, այնպես էլ 2026թ. պետական բյուջեի հիմքում դրված մակրոտնտեսական սցենարով վերանայված 5.2% սպասումը։

Այսօր Ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանն ԱԺ-ում ավետել է՝ 2025 թվականին աղքատության ցուցանիշը, գործազրկությունը նվազել է, միջին աշխատավարձը՝ աճել։ Նա նշել է նաև, որ 2021 թվականի համեմատ՝ սպառողական գներն աճել են շատ ավելի համեստ տեմպով՝ 14.8%-ով, ինչը նշանակում է, որ իրական արտահայտությամբ միջին աշխատավարձը աճել է շուրջ 30%-ով:

Այս օրերին Ազգային ժողովի հանձնաժողովներում քննարկվում է անցած տարվա պետական բյուջեի կատարողականը։ Քննարկումները մեկնարկեցին խորհրդարանական ընտրություններից անմիջապես հետո։ Ու չնայած ընտրություններից հետո բյուջեի կատարողականի քննարկումները կորցրել են իրենց քաղաքական նշանակությունը, այնուհանդերձ դրանք ցույց են տալիս, թե ինչպես է իշխող քաղաքական ուժը տապալել իր նախորդ խոստումներից շատերը, այդ թվում՝ բյուջեի հետ կապված։

Հայաստանի տնտեսության վիճակը նախկինում էլ մի բան չէր, հիմա՝ առավել ևս։ Անհիմն են այն հավաստիացումները, թե ռուսական շուկան կորցնելու պարագայում հայկական ապրանքները, մասնավորապես՝ գյուղմթերքը, կարող է իրացվել Եվրոպայում։

Վարկային շուկան վերջին տարիներին Հայաստանում բարձր ակտիվություն է ցուցաբերել։ Ֆինանսական կառույցները մեծ քանակությամբ վարկեր են տրամադրել։ Վարկերի ծավալները՝ ինչպես տարեցտարի, այնպես էլ՝ ամսեամիս ավելացել են, երբեմն՝ բավական կտրուկ։ Եղել են, իհարկե, առանձին ամիսներ, որ որոշակի պասիվություն է դրսևորվել, պորտֆելի նվազում է եղել, բայց կտրուկ ու էական փոփոխություններ այդ առումով չեն եղել։ Այն, ինչ արձանագրվել է այս տարվա ապրիլին, ոչ մի կերպ չի տեղավորվում նախորդ շրջանի տրամաբանության մեջ։

Հայաստանի տնտեսությանը սպառնացող ռիսկերը գնալով ահագնանում են։ Տարածաշրջանում պահպանվող լարվածությունը՝ մի կողմից, մյուս կողմից՝ հայ-ռուսական հարաբերությունների սրացումը, խնդիրներ է ստեղծել տնտեսության հատկապես արտահանելի հատվածի համար, որն առավել ևս՝ մտահոգիչ է։ Արտաքին հատվածից բխող մարտահրավերներն աստիճանաբար իրենց ազդեցությունն են թողնում տնտեսության վրա։

Հայաստանի կենսաթոշակային ֆոնդերում ահռելի գումարներ են կուտակվել։ Բանկային համակարգին չեն հասնում, բայց նաև փոքր գումարներ չեն։ Պետական բյուջեին կիսով չափ են զիջում։ Խոսքը գրեթե 1.5 տրիլիոն դրամի մասին է, որն այսօրվա փոխարժեքով համարժեք է ավելի քան 4 մլրդ դոլարի։

Ոչ մի խնդիր էլ չեն լուծել ու ընտրություններից հետո, եթե ՔՊ-ն շարունակեց մնալ իշխանության, այդ խնդիրներն ավելի են սրվելու։ Այսօր դեռ ընդամենը գյուղմթերքի իրացման շուկան է փակվելը։ Վաղը, երբ գազը թանկանա, ինչպե՞ս են դրա տակի դուրս գալու ջերմոցային տնտեսությունները։ Գյուղմթերքների ինքնարժեքը կտրուկ բարձրանալու է՝ իրացման նվազագույն հնարավորություններն էլ, որն այսօր որոշ շուկաներում ունի հայկական գյուղատնտեսության արտադրանքը, կորցնելու է։

Համատարած ձախողումների ֆոնին՝ Նիկոլ Փաշինյանը մշտապես հպարտացել է, որ իրեն հաջողվել է բարձր աճեր ապահովել տնտեսության մեջ։ Մի կողմ թողնենք այն, թե դա ինչի արդյունքում է եղել, և այդ աճերի հետ ինչքան կապ ունի իշխանությունը։ Բայց այն, ինչ վերջին շրջանում տեղի է ունենում տնտեսության մեջ, ցույց է տալիս, որ իշխանությունը կորցնում է նաև այդ հաղթաթուղթը։  

Սրանք այն ոչ բոլոր նախընտրական նախաձեռնություններն են, որոնց միջոցով պետական միջոցներն ու պետական լծակներն օգտագործելով՝ ընտրություններից առաջ փորձեցին ձայներ ապահովել ՔՊ-ի համար։ Այդ շարքն այնքան երկար է, որ ամբողջը նույնիսկ անիմաստ է հիշատակելն ու թվարկելը։ Բայց դա այն է, ինչով իշխանությունը փորձեց ապահովել իր վերարտադրությունը՝ պետական միջոցների հաշվին համատարած կաշառելով ու խոստումներ բաժանելով ընտրողներին։ 

Կառավարության վերջին նիստերից մեկում Նիկոլ Փաշինյանը ոգևորված խոսում էր այն մասին, որ Հայաստանում զբոսաշրջային բում է տեղի ունենում։ Զբոսաշրջիկների հոսքերն աննախադեպ տեմպերով ավելանում են՝ չտեսնված բարձր աճեր են գրանցվում։ Այնքան բարձր, որ իր հավատն էլ չի գալիս։  

Նիկոլ Փաշինյանը ոչնչի առջև կանգ չի առնում՝ իր արտաքին հովանավորներին հաճոյանալու համար։ Պատրաստ է մինչև վերջ վատություն անել Հայաստանին ու հայ ժողովրդին։ Ինքնիշխանության քողի տակ կործանում է երկրի տնտեսությունը՝ թքած ունենալով հետևանքների վրա։

Արդարացնելու համար պետական միջոցների անխնա վատնումը՝ Նիկոլ Փաշինյանը հաճախ է կրկնում այն միտքը, թե պետական փողերն իշխանությունները ծախսում են նույն էֆեկտիվությամբ, ինչպես քաղաքացիներն են ծախսում իրենց ընտանեկան բյուջեները։

Հայաստանում իրականացված վարկային քաղաքականությունը բերել է նրան, որ բնակչությունը համատարած հայտնվել է վարկերի բեռի տակ։ Վարկ վերցնելը գուցե նորմալ է, բայց նորմալ չէ, որ վարկային բեռի աճն առաջ է ընկնում եկամուտներից։

Հաշվի առնելով քաղաքական հետևանքները՝ ընտրություններից առաջ իշխանություններն ամեն ինչ արեցին խուսափելու էլեկտրաէներգիայի թանկացումից։ Սակայն այն, ինչ այս պահին տեղի է ունենում էներգահամակարգում՝ մոտ ժամանակներս անխուսափելիորեն տանելու է հոսանքի սակագների բարձրացման, ու դրանից խուսափել անհնարին է լինելու։  

Մինչ կներկայացնենք իշխանական վերնախավի ստացած միլիոնները, նշենք, որ հրապարակված վերջին տվյալներով, այս տարվա մարտին պաշտոնապես Հայաստանում միջին աշխատավարձը եղել է 329 հազար դրամ, ինչն ավելի ցածր է, քան նախորդ տարվա մարտին էր։

Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող Մեսրոպ Մեսրոպյանը՝ վերջերս խոսելով հանրային ծառայությունների սակագների հնարավոր բարձրացման ու դրա հետևանքների մասին, հավաստիացնում էր, որ ՀԾԿՀ-ն թե՛ իր ղեկավարման, թե՛ իրեն նախորդած գործընկերների ղեկավարման տարիներին միշտ արել է հնարավորը, որ ժամանակից շուտ սակագների թանկացում տեղի չունենա, քանի որ սպառողի համար նույնիսկ կես դրամի փոփոխությունն արդեն իսկ ծանր է։

«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2026թ. հունվար-ապրիլ ամիսներին։

Անձնական ու քաղաքական ամբիցիաների պատճառով Նիկոլ Փաշինյանը հարվածի տակ է դնում Հայաստանի ամբողջ տնտեսությունը։ Մի կողմից՝ սրում է հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, որը Հայաստանի տնտեսությանը սնուցող հիմնական ուղիներից մեկն է, մյուս կողմից՝ երկրի ներսում է հաշվեհարդար տեսնում քաղաքական ընդիմախոսների բիզնեսների նկատմամբ։

Հայ-ռուսական հարաբերություններն իրենց լավագույն ժամանակները չեն ապրում։ Մինչ Ռուսաստանում սկսել են խոսել ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի «քաղաքական ապահարզանի» մասին, Հայաստանի իշխանություններն այն թեզն են առաջ տանում, որ այս պահին ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու օրակարգ չունեն։

Մինչ Նիկոլ Փաշինյանը պարբերաբար հայտարարում է, թե արևային կայաններով Հայաստանում «2 ատոմակայան» է կառուցել, հավանաբար թաքուն հույսեր փայփայելով, որ դրանք կարող են փոխարինել ատոմակայանին, հատկապես որ, իր հովանավոր եվրոպաշտոնյաները պարտադրում են փակել ատոմակայանը, արևային կայաններն իսկական փորձանք են դարձել էներգահամակարգի գլխին։