ՔՊ-ականները զգում են, թե ինչպես է գնալով հողը փախնում ոտքերի տակից։ Այդ պատճառով էլ, որքան ընտրությունները մոտենում են, այնքան ավելի ագրեսիվ են դառնում, կորցնում են ինքնատիրապետումը, ավելի ակտիվորեն են նետվում քարոզչական պատերազմի մեջ։ Բայց քանի որ տեսանելի ձեռքբերումներ չունեն, քարոզչական փուչիկներ են հորինում ու փորձում դրանցով մոլորեցնել հասարակությանը։
Վերջին տարիներին, մասնավոր փոխանցումների ձևով, դրսից տասնյակ-միլիարդավոր դոլարների հասնող գումարներ են եկել Հայաստան։ Եկել են հատկապես Ռուսաստանից։ Ծառայել են իշխանությունների քաղաքական օրակարգը սպասարկելուն, բայց ոչ Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը։
Իշխանությունը կորցնելու օրեցօր մեծացող վտանգը ստիպեց Նիկոլ Փաշինյանին թոշակները հապճեպ բարձրացնելու որոշում կայացնել։ Չլիներ այդ վտանգը, թոշակները չէին բարձրացնի։ Բարձրացնող լինեին, բյուջեն ընդունելուց կբարձրացնեին։ Ընդամենը 2 ամիս առաջ են ընդունել բյուջեն ու դրա համար գումար չեն նախատեսել. 2 ամիս հետո որոշում են բարձրացնել թոշակները։
Անտեսելով միջազգային արբիտրի վճիռը՝ ձեռնպահ մնալ ՀԷՑ-ի շուրջ սկսած քաղաքական գործընթացներից, Նիկոլ Փաշինյանը 2 ոտքը մի կոշիկի մեջ դրած՝ գնում է ընկերության ակտիվները խլելու ճանապարհով՝ հաշվի չառնելով այն բոլոր վտանգները, որոնց առաջ կանգնեցրել ու հետագայում կանգնեցնելու է երկիրը։ ՀԷՑ-ը խլելու քաղաքական գործընթացը մտել է ավարտական փուլ, բայց այն դեռ շատ ջուր է վերցնելու։
Օրեր առաջ, երբ պաշտոնական վիճակագրությունը դեռ չէր հրապարակել անցած տարվա համախառն ներքին արդյունքի ցուցանիշը, ՊԵԿ նախագահն ասուլիս էր հրավիրել և իրենից գոհ հայտարարում էր, թե 2025թ. ստվերի կրճատման առումով հերթական աննախադեպ բարելավումն են ունեցել։
Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները հայտնի չեն, առավել ևս՝ մի տեսակ չեն բխում շուկայական գնագոյացման ու մրցակցային կանոններից։ Բայց դա չի խանգարել, որպեսզի ընտրություններից առաջ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը սեփական որոշմամբ սպասարկի իշխանության քաղաքական օրակարգը։
Գնաճը սովորական հարկ չէ քաղաքացու վրա, բայց հարկերից շատ չի տարբերվում։ Դրա համար միլիոններ ստացող պաշտոնյաների կողքին վճարում է նաև ամեն օր խանութ մտնող այն շարքային քաղաքացին, որի եկամուտները չեն ավելանում։ Ու հիմա, երբ տարվա սկզբին գնաճը Հայաստանում էապես արագացել է, շարքային քաղաքացին ստիպված է ավելի շատ վճարել կամ ավելի քիչ գնել։ Երկու դեպքում էլ դա ի վնաս քաղաքացու է, բայց նա այլ տարբերակ չունի, որովհետև իշխանությունները չեն մտածում շարքային քաղաքացու եկամուտներն ավելացնելու կամ գոնե գնաճին համարժեք ավելացնելու մասին։
Տեսան՝ ապահովագրությամբ ու հետվճարով թոշակառուներին չեն կարողանում խաբել, որոշել են թոշակի բարձրացմամբ կաշառել։ Մինչև վերջերս Նիկոլ Փաշինյանն ասում էր՝ թոշակները բարձրացնենք, որ ի՞նչ անեն, միևնույն է՝ ծախսել չգիտեն, ընտրություններից 2 ամիս առաջ որոշել է թոշակ բարձրացնել։
Հնարավոր բոլոր հարթակներով վերջին օրերին իշխանության քարոզիչները գովազդում են անցած տարի տնտեսության ոլորտում կառավարության արձանագրած հերթական «հեղափոխական» աճերը։ Հնգամյա ծրագրի գերակատարումից են խոսում։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն ասում է՝ խոստացել էինք միջին տարեկան 7 տոկոս տնտեսական աճ ապահովել, 7.9 տոկոս ենք ապահովել։ Ցուցանիշը գերակատարել ենք։
Իշխանությունները որքան «անզիջում» պայքար են մղում կոռուպցիայի դեմ, այնքան կոռուպցիան Հայաստանում բարգավաճում է։ Անդադար նախկինների թալանից ու կոռումպացվածությունից են խոսում, իրենց քթի տակ վխտացող կոռուպցիան չեն տեսնում։ Չեն տեսնում, որովհետև իրենք էլ մասնակից են դրան։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանն օրերս փորձելով գովաբանել իշխանության տնտեսական քաղաքականությունը, ակամայից բացահայտեց, որ Հայաստանից իրականացվող արտահանումների գրեթե կեսը հայկական ծագում չունի։ Այլ կերպ ասած՝ վերաարտահանումներն են։
Չնայած Հայաստանում գործող ատոմային էներգաբլոկի շահագործման ռեսուրսը գնալով սպառվում է, շահագործման ժամկետները սեղմվում են, այնուհանդերձ նոր ատոմակայան կառուցելու աշխատանքները տարեցտարի հետաձգվում են։ Ութ տարի Հայաստանի կառավարիչներն այդ ուղղությամբ որևէ գործնական քայլ չեն կարողացել կատարել։ Նոր ատոմային էներգաբլոկ կառուցելու փոխարեն՝ հույսները դրել են գործող բլոկի շահագործման ժամկետները պարբերաբար երկարաձգելու վրա՝ հաշվի չառնելով այն լրջագույն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ դրա հետ կապված։
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է «Թրանսփարենսի Ինթերնեյշնլ» միջազգային կազմակերպության կողմից հրապարակված «Կոռուպցիայի ընկալման ինդեքս – 2025» զեկույցը։
Նախընտրական քարոզչության պաշտոնական մեկնարկը Հայաստանում տրված չէ, բայց իշխանությունները վաղուց այն մեկնարկել են։ Բացի այն, որ կառավարության նիստերն է Նիկոլ Փաշինյանը վերածել քարոզչական հարթակի, հիմա էլ Ազգային ժողովի ՔՊ խմբակցությունն է «անցել գրոհի»։ «Բերման են ենթարկում» նախարարներին ու այնպիսի պաթոսով են գովաբանում նրանց աշխատանքը, կարծես այլ մոլորակում ենք ապրում ու չենք տեսնում, թե ինչ է կատարվում Հայաստանում։
Մանրերի հարկային վճարներն ավելացել են 26.2 տոկոսով, խոշորներինը՝ 9.7 տոկոսով։ Ու այսքանից հետո, ժամանակին հիմնավորում էին, թե շրջանառության հարկի կրկնապատկումն ուղղված է ոչ թե փոքր, այլ խոշոր բիզնեսի դեմ, որ դա անում են՝ խոշորների մոտ ստվերը բացահայտելու համար։ Տեսնում ենք, թե դա ինչքանով էր ճիշտ։
Նախորդ խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ ՔՊ-ն խոստացել էր մինչև 2026թ. կենսաթոշակի միջին չափը դարձնել 61 հազար դրամ։ Վերջին տվյալներով՝ միջին կենսաթոշակը Հայաստանում ընդամենը 49 հազար դրամ է՝ 12 հազար դրամով պակաս, քան խոստացել էին։
Սպասվող ընտրություններից առաջ իշխանությունները հպարտությամբ հայտարարեցին հերթական տարին բարձր աճերով փակելու մասին՝ 2025թ. տարեկան կտրվածքով արձանագրված 9.1 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճը ներկայացնելով՝ որպես հաջողության վկայություն։ Սակայն խուսափեցին խոսել այն մասին, թե ինչ խորքային ու մտահոգիչ երևույթներ կան թաքնված այդ աճի հետևում։
Վերջին տարիներին վարկային շուկան Հայաստանում չափազանց բարձր ակտիվություն է ցուցաբերել։ Մեծաքանակ վարկեր են տրամադրվել, ինչի հետևանքով քաղաքացիների վրա վարկային բեռը կտրուկ ավելացել է։
Միացյալ Նահանգների փոխնախագահի Հայաստան կատարած այցի շրջանակներում տպավորություն ստեղծվեց, թե միջուկային համագործակցության շրջանակներում Միացյալ Նահանգները պատրաստվում է միլիարդավոր դոլարներ ներդնել Հայաստանում։ Ջեյ Դի Վենսի կողմից հնչեցրած հայտարարությունը ներդրումների վերաբերյալ «բուռն» ոգևորություն է առաջացրել իշխանական քարոզիչների շրջանում։ Այնինչ՝ իրականում գործ ունենք ներդրումային խաբկանքի հետ։
Անցած տարվա սկզբին, երբ Վրաստանը խոչընդոտներ ստեղծեց հայկական կոնյակ արտահանողների համար, էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը գրեթե ամենօրյա ռեժիմով տվյալներ էր հրապարակում այն մասին, թե կոնյակով բարձած քանի մեքենա է հատել Վերին Լարսի անցակետը։ Փորձում էր տպավորություն ստեղծել, թե հայկական կոնյակի արտահանման հետ կապված խնդիրները լուծել են։ Բայց ոչ մի խնդիր էլ չէին լուծել։
Մինչև հիմա ապօրինի գույքի բռնագանձման գործերով կա դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած ընդամենը մեկ վճիռ։ Այն էլ՝ չնչին գումարի չափով։
Հայաստանի այսօրվա կառավարիչները կարճ ժամանակում ֆինանսական ահռելի բեռ են դրել պետության ու սերունդների վրա։ Վաղուց նորություն չէ, որ տարեկան 1 միլիարդից պակաս պարտք չեն ավելացնում։ Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ անցած տարի, վեր է ամեն ինչից։ Մեկ տարում կառավարության պարտքը 1.7 մլրդ դոլարով ավելացրեցին։ Ընտրությունների նախօրյակին սա ևս մեկ հնարավորություն է՝ պարտքերի հաշվին ընտրողներին ավելի շատ կաշառելու համար։
Առևտուրն ամենամեծ կշիռն ունի Հայաստանի տնտեսության մեջ։ Մանրածախ ու մեծածախ առևտրի բաժինը հասել է ՀՆԱ-ի գրեթե 14 տոկոսին, մինչդեռ՝ իրական տնտեսության մասնաբաժինը գնալով փոքրանում է։ Գյուղատնտեսությանը ՀՆԱ-ում ընդամենը 10 տոկոսի սահմաններում է, մշակող արդյունաբերությանը նույնիսկ ավելի քիչ է՝ 10 տոկոսի էլ չի հասնում։
Հաշված օրեր են մնացել այն ժամկետից, որ կառավարությունը պետք է բանակցություններ սկսի, լիցենզիայից զրկելուց հետո, ՀԷՑ-ի ակտիվները գնելու վերաբերյալ։ Տրված եռամսյա ժամկետը լրանում է փետրվարի 18-ին, բայց բանակցություններ, որպես այդպիսին, չեն էլ սկսվել։
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2025թ. հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին։
24.000 մարդ, որը նախկինում համալրում էր գործազուրկների շարքերը, պարզապես այլևս իրենից աշխատուժ չի ներկայացնում։ Դուրս է մնացել աշխատուժի հաշվարկներից, ինչի արդյունքում էլ գործազուրկների քանակը 24.000-ով ավտոմատ կրճատվել է։
Իշխանությունները հպարտանում են, որ Հայաստանում գնաճ գրեթե չկա կամ շատ ցածր է։ Բայց արի ու տես, որ Հայաստանն ապրելու համար ու կյանքի որակով ամենաթանկ երկիրն է Հարավային Կովկասում։
Հայտնի «մահվան նախարար» Արսեն Թորոսյանը շտապեց հակադարձել՝ «հեղափոխությունից մինչև օրս ստեղծվել է 275.000 աշխատատեղ»։ Բայցահայտ կեղծիք ու սուտ։ Մեկը հարցնի, եթե այդքան աշխատատեղ եք ստեղծել, ինչո՞ւ Հայաստանում աղքատությունը գրեթե չի նվազում։ Այդպես է, որովհետև իրականում ոչ թե նոր աշխատատեղեր են ստեղծվել, այլ նախկինում եղածներն են հայտարարագրվել։ Դրանով է պայմանավորված, որ աշխատատեղերն ավելացրել են, բայց մարդկանց եկամուտները չեն աճել։
Իշխանությունը զավթելուց 8 տարի հետո էլ, ՔՊ-ականները շարունակում են նախկիններին մեղադրել պետությունը թալանելու ու պաշտոնյաներին «ծրարով» փող բաժանելու մեջ։ Չնայած, այդպես էլ այդ «թալանն» ու «ծրարով» փող բաժանելը ջրի երես դուրս չեն գալիս։ Ութ տարում չկարողացան որևէ հաստատված փաստ ներկայացնել, որ նախկինում «ծրարով» փող են բաժանել պետական պաշտոնյաներին։ Թալանի ու «ծրարով» փող բաժանելու վերաբերյալ պարբերաբար հնչեցվող մեղադրանքներն ինչպես եղել, այնպես էլ մնում են Նիկոլ Փաշինյանի հիվանդագին երևակայության ու մտասևեռումների շրջանակներում։
Մինչ իշխանությունները զբաղված են պետության հաշվին իրենց բարձր աշխատավարձեր ու միլիոններով պարգևավճարներ բաժանելն արդարացնելով, բազմաթիվ ոլորտներում մարդիկ չնչին աշխատավարձ են ստանում։ Վերջին տվյալներով, Հայաստանում միջին անվանական աշխատավարձը 308.800 դրամ է։ Առաջին հայացքից գուցե թվում է, թե փոքր չէ։ Բայց բազմաթիվ ոլորտներ կան, որտեղ անվանական աշխատավարձերը շատ հեռու են միջինից։ Դեռ չենք ասում, որ փաստացի կամ հարկումից հետո այդ աշխատավարձերն անհամեմատ ավելի ցածր են։
