ԽԱՂԵՐՆ ԱՎԱՐՏՎԵՑԻՆ. գաղտնի «Զրույց անտառում» կամ՝ «Բորատ-2». Պուտինը դիմում էր ժողովրդին. Փաշինյանը Արևմուտքից Զելենսկու քարտ-բլանշից ստացավ. Արթուր Մարտիրոսյան

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը բանակցային գործի մասնագետ, կոնֆլիկտաբան, CM Partners ընկերության ավագ խորհրդատու, բոստոնաբնակ Արթուր Մարտիրոսյանն է։

Հարցազրույցի հիմնական թեզերը՝ ստորև.

Փաշինյանը սահմանադրական մեծամասնություն չստացավ, բայց ստացավ խաղի շարունակություն: Եթե Պառլամենտ մտնեն, Փաշինյանը կփորձի ընդդիմադիրներից մի քանի հոգի գրավել իր կողմ: Դա է իր հույսը, որովհետև եթե դա չանի, կառույցը կփլվի…

Փաշինյանն ընտրությունների գիշերը հասկացել էր, որ կարող էր ավելի վատ լինել, քան այն, ինչ ինքը ստացավ:

Տարօրինակ բան էր տեղի ունենում: ԲՀԿ-ի թվերը տարօրինակ կերպով էին փոխվում, և եղավ այն, ինչ եղավ, որովհետև եթե թույլ տար ԲՀԿ-ն էլ անցներ, ամեն բան ավելի վատ կլիներ իր համար: Դրա համար էլ չթողեց…

8 տարի է՝ այս իշխանությունը պետության ղեկին է, և չգիտես ինչու՝ նոր են ասում՝ կա՛մ մնում են ռուսականության գծում, կա՛մ ոչ: Պարզ է, որ հակառուսականությունը սրելու համար Փաշինյանն Արևմուտքից ընտրություններում քարտ-բլանշ է ստացել:

Դեռ 1991թ.-ից արևմտյան ուժերն ուզում էին Ռուսաստանը դուրս մղել այստեղից. չստացվեց, բայց այդ ուժերը չէին քնել և սպասում էին իրենց ժամին, իրենց հարմար պահին ու հասան իրենց նպատակին… Ռուսաստանը պետք է պաշտպանվի, և դա կբերի շատ լուրջ հետևանքների, ես նույնիսկ չեմ բացառում, որ Եվրոպայի հետ ևս բախում կլինի…

Այս պահին Եվրամիության կառավարող ուժը՝ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն Դեր Լայենը, Մարթա Կոսն ու Կայա Կալասն են մեզ համար կարևոր որոշումներ կայացնողները: Եվ երբ լսում ենք, որ Եվրոպան, ի դեմս Գերմանիայի, ասում է՝ մենք պետք է մինչև 2030թ. պատրաստ լինենք Ռուսաստանի դեմ պատերազմի, սա ի՞նչ է ենթադրում՝ դիմացի կողմը պատրաստ չպե՞տք է լինի: Սա լուրջ մարտահրավեր է, որովհետև երբեք չես կարող կռահել՝ այսպիսի էսկալացիոն ֆազն ինչով է ավարտվելու:

Եվրոպան ամեն ինչ անում է, որ իրենց պրոքսին՝ Ուկրաինան, հաջողության հասնի, իսկ դրա համար պետք է, որ Ռուսաստանն իրեն պարտված հայտարարի, բայց դա չի կարող լինել: Ռուսները պետք է ցույց տան, որ չեն ուզում կտրուկ քայլերի գնալ, բայց ստիպված են և պետք է գնան: Մինչև ամառվա վերջ Դոնեցկի ողջ տարածքը կլինի ռուսական վերահսկողության ներքո, բայց Զելենսկին կանգ չի առնի, կշարունակի:

Ռուսաստանը մեզ ասում է՝ կողմնորոշվե՛ք, մեզ հստակ ասե՛ք՝ մեզ հե՞տ եք, թե՞ մեր թշնամու: Ու այստեղ չես կարող ասել՝ մենք ձեզ հետ ենք, բայց… գիտե՞ք, մի քանի լրտես ենք բռնել, որ ձեր օգտին էին աշխատում… Այդպես չես կարող ասել, դա ծիծաղելի է: Փաշինյանը փորձելու է երկկողմանի խաղ խաղալ՝ լինել Եվրոպայի և Ռուսաստանի հետ: Մեկին մի բան կասի, մյուսին՝ մեկ այլ:

Փաշինյան-Պուտին հանդիպման ժամանակ Պուտինը դիմում էր հայ ժողովրդին, ոչ թե Փաշինյանին: «Հա՛մ Եվրոպա, հա՛մ Ռուսաստան» խաղերի ժամանակն ավարտվել է: Այդպիսի խաղեր խաղալու համար Փաշինյանի ու հայ ժողովրդի ռեսուրսները սահմանափակված են: Փաշինյանը եթե խելք ունենար, կհասկանար, որ այս փուլում չպետք է մտներ Ռուսաստան-Արևմուտք հակամարտության մեջ, բայց ինքն այդտեղ հնարավորություն տեսավ. նրան, ինչպես և Զելենսկուն, քարտ-բլանշ են տվել:

Պարզ է, չէ՞, որ դու կամ պետք է լինես Չինաստան-Ռուսաստան-Իրան եռանկյունու մեջ, կամ Թուրքիա-Ադրբեջան-Արևմուտք միության: Փաշինյանն ընտրել է Թուրքիա-Ադրբեջան-Արևմուտք միության եռանկյունին: Այդ տարբերակը նրա համար խաղի մեջ մնալու հնարավորություն է:

Ալիևի համար Սփյուռքը, հայ եկեղեցին, դաշնակցականներն ու հայ ժողովուրդը թշնամի են, որովհետև նրա համար բոլոր հայերը դաշնակ են:

Փաշինյանն ադրբեջանցիների ու թուրքերի համար չտեսնված պարտնյոր է, որի նմանը չունեն, չեն ունեցել և չեն ունենալու երբե՛ք: Ինչ ուզում են՝ Փաշինյանն անում է նրանց համար: Եվ եթե նա քեզ համար այդպիսի կարևորության պարտնյոր է, դու պետք է օգնես նրան, որ նորից վերընտրվի: Դրա համար Հայաստանից իրենց պահանջների ամբողջական ցանկը նրանք այս ընթացքում դեռ չէին հրապարակում, որ Փաշինյանի վերընտրվելուն չխանգարեն: Ընտրություններից հետո հիմա արդեն եկել է աստիճանաբար իրենց պահանջները Հայաստանին ներկայացնելու ժամանակը: Ադրբեջանը երբեք իր ռազմավարական նպատակներից չի հրաժարվել: Եվ երբ Հայաստանում կա իշխանություն, որն իր ժողովրդին ամեն վայրկյան վախեցնում է պատերազմով, հիմա պահն է, որ նա իր վախերը կյանքի կոչի ու կատարի Ադրբեջանին տված խոստումները… Բայց չի կարող, որովհետև Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքներով նա չունի սահմանադրական մեծամասնություն: Ամեն ինչ անում էր, որ ունենա սահմանադրական մեծամասնություն: Բայց այդ խնդիրների մասին հեռախոսով խոսել չի լինի, կարող է այլ երկրներ լսեն իրենց խոսակցությունը, ամբողջը բացահայտվի, դրա համար էլ Հաջիևը եկել էր Հայաստան: Դա բանակցային գործի մեջ կոչվում է ՝ զրույց անտառում (talk in the woods): Ադրբեջանցիների՝ Հայաստան գալու հարցն այդ համատեքստում պետք է քննարկել. պահանջներն արդեն ներկայացվում են: Եթե դա տեղի ունենա, ադրբեջանցիներն աստիճանաբար կստանան ավտոնոմիա, Պառլամենտում՝ ֆրակցիա: Ալիևը կասի՝ ուզում են, թող հայերն էլ վերադառնան՝ վստահ իմանալով, որ հայերն Ադրբեջան չեն գնա: Ո՞ր հայն է վերադառնալու Ադրբեջան՝ մի երկիր, ուր իրենց ազգային հերոսը հային քնած ժամանակ գլխատած մարդն է: Ադրբեջանը՝ որպես պետություն, կանգնում է իր քաղաքացու մեջքին, ասում է՝ ադրբեջանցիները պետք է վերադառնան, և իրենք պետք է ունենան իրավապահ մարմիններ, նրանց անվտանգությունն ապահովող մարմիններ, ոչ թե Հայաստանի պես, որը տեր չի կանգնում իր քաղաքացիներին, որոնց մի մասը գտնվում է Բաքվի բանտերում…

Դու վարչապե՞տ ես, թե՞ դատական համակարգի ներկայացուցիչ: Օրենք չկա՞ այս երկրում, որ ասում ես՝ ընդդիմադիրներին ջախջախելու եմ, նստացնելու եմ… կամ քաղաքապետը որ ասում է՝ կաշիներդ կքերթեմ: Իրական պառլամենտական հանրապետություններում նման մարդիկ ակնթարթորեն հրաժարական կտային: Իսկ Եվրոպան, բնականաբար, սրա վրա աչք է փակելու, որովհետև սա իրենց պետք է, իրենց ինչ պետք է՝ անում է: Սրա արդյունքը լինելու է այն, որ մեր ժողովուրդը հիասթափվելու է եվրոպական ժողովրդավարությունից:

Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների մեջ անորոշությունները չեն ավարտվում: Դեռ հայտնի չէ՝ ԱՄՆ-ի ընտրություններից հետո ի՞նչ կլինի:

Եթե այսօրվա պայմաններում հետագայում լինի հայկական պետություն, դա լինելու է ամբողջովին Ադրբեջանից ու Թուրքիայից կախված պետություն, որ հայկական ոչ մի սերունդ երբևէ չկարողանա վերադառնալ մինչ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը եղած ազգային նպատակներին: Ու թող մեկն ինձ ասի, որ դա այդպես չի լինելու:

Խաղաղության տարբեր տեսություններ կան, բայց չկա տեսություն, որ միայն մի կողմի ուզելով լինի խաղաղություն. խաղաղություն պետք է ուզենան երկու կողմերն էլ ու դրան ուղղված հստակ գործողություններ պետք է անեն երկու կողմերը: Մեր դեպքում լինելու է պարտադրված խաղաղություն, այնպիսի վիճակ, երբ մեզ ամեն անգամ ասելու են՝ եթե չես ուզում պատերազմ, սա էլ պիտի տաս, նա էլ, մյուսն էլ:

Մարկո Ռուբիոյի բերած փաստաթղթերից մեկը Հայաստանի հանքանյութերի վերաբերյալ փաստաթուղթն էր: Դա ստացվեց. Հայաստանի հանքանյութերն իրենք ստացան: Կայացած երկրների դիվանագիտության խնդիրը սեփական շահերն առաջ տանելն է: ԱՄՆ պետքարտուղարը չի կարող ստորագրել մի փաստաթուղթ, որն իրենց շահերից չի բխում:

Չինացիներն ունեն շատ երկար հիշողություն: ՔՊ-ականները երևի չեն հիշում, բայց ես իրենց հիշեցնեմ, որ հենց իրենք եկան իշխանության, միացան հակաչինական ճամբարին, ստորագրեցին ինչ-որ պրոույղուրական փաստաթուղթ, որը ոչինչ չտվեց իրենց: Չինացիները ոչինչ չասացին, չեն էլ ասի, բայց կհիշեն: Չինաստանը դեռ Նիկոլ Փաշինյանին չի շնորհավորել:

Միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը ժամանակին անդրադարձել էր «Տապալված հայ-չինական հարաբերություններին.

1. 2019թ. մայիսին ՀՀ վարչապետն այցելեց Չինաստան: Բարձր մակարդակի հանդիպումների արդյունքում ձեռք բերվեցին մի շարք պայմանավորվածություններ (այդ թվում՝ «Ճանապարհ և գոտի»-ի մասով, սակայն իշխանությունների անհետևողականության և դիլետանտության պատճառով դրանք կյանքի չկոչվեցին: Չինական կողմ,ը բնականաբար, արեց հետևություններ:

2. 2019թ. Հայաստան այցելեց Թայվանի էկոնոմիկայի նախարարը: Այնինչ, մենք Չինաստանի հետ ստորագրված հռչակագիր ունենք, համաձայն որի՝ ՀՀ-ն պարտավորվել է Թայվանի հետ որևէ պաշտոնական կապ չհաստատել: Բնականաբար, եղան հերքում/պարզաբանում/երդումներ, սակայն չինական կողմում հետևություններն արդեն արված էին:

3. 2019թ. Հայաստանը միացավ Կրոնական ազատության միջազգային ալյանսին: Մի շարժում, որն ընդգծված հակաչինական բնույթ ունի, և Թրամփի վարչակազմը դա չէր էլ թաքցնում: Հայկական կողմը փորձեց հիմնավորել «անհիմնավորելին»: Չբերվեց որևէ լուրջ փաստարկ, թե ինչով է այդ շարժմանը միանալը բխում ՀՀ շահերից: Չինական կողմն իր հետևություններն արեց:

Բա այսքանից հետո էլ դեռ զարմանում եք ՄԱԿ ԱԽ-ում Չինաստանի դիրքորոշման վրա»,- գրել էր նա:

«Բորատ-2» ֆիլմում լավ կլիներ՝ այդ տեսարանը լիներ. Ինչպես է Ղազախստանը Փաշինյանին պարգևատրում Ղազախստանի բարձրագույն պարգևով:

Կառավարության նիստում այսօր ԵԱՏՄ-ի մասին հարցադրում հնչեցնելով, ասելով՝ «ԵԱՏՄ, դուք կա՞ք, թե՞ չկաք», Փաշինյանը դա ասում է ոչ թե ներքին լսարանի, այլ Ռուսաստանի համար, բայց ռուսների հետ այլընտրանքային խաղը շարունակելն այլևս անիմաստ է, հատկապես, որ դու այլընտրանք չունես: Փաշինյանը թերագնահատում է ու չի հասկանում Ռուսաստան-Ղազախստան խորքային խաղը:

Հիշեցնենք, այսօր կառավարության նիստում Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր. «Ես իմ գործընկերներին հարցեր ունեմ այն հայտարարության հետ կապված, որ իմ բացակայությամբ ընդունել են։ Պետք է հասկանանք՝ ինչ է դա նշանակում գործնականում, ԵԱՏՄ ցանկացած երկիր ցանկացած երկրի հետ կապված կարո՞ղ է այսպիսի որոշումներ կայացնել, մի օր արթնանան ու որոշումներ կայացնեն: Իմ գնահատմամբ՝ եթե այս հարցի պատասխանն «այո» է, ուրեմն՝ ԵԱՏՄ-ն հայտարարում է ինքնալուծարման մասին, և մենք էլ պետք է այստեղից հետևություններ անենք»,- նշել էր նա։

Ես որպես քաղաքացի՝ հարց ունեմ Արարատ Միրզոյանին՝ կոնկրետ թվերով կարո՞ղ եք ասել՝ մեր ապրանքները ո՞ր երկրներ ու որքա՞ն եք ուղարկել:

Զելենսկին գնաց Ադրբեջան, հատուկ ընտրեց Գաբալան, որտեղից ռուսներին հանել էին, բայց նա այնտեղ չարեց հակառուսական հայտարարություններ: Դա արեց Հայաստանից:

Հիշեցնենք, Երևանում ընթացող Եվրոպական քաղաքական համայնքի լիագումար նիստի ընթացքում Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին հայտարարություններ արեց Հայաստանի ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանի և Վ. Պուտինի հասցեին, և սպառնալիքներ հնչեցրեց.

«Այս ամառը լինելու է այն պահը, որ Պուտինը պետք է որոշի, թե ինչ անի՝ ընդլայնի՞ պատերազմը, թե՞ անցում կատարի դիվանագիտությանը, մենք պետք է նրան մղենք դիվանագիտություն: Ռուսաստանը մայիսի 9-ին շքերթ է անցկացնելու ռազմական տեխնիկայով։Եթե դա տեղի ունենա՝ առաջին անգամ է լինելու, որ նրանք չեն կարողանալու ցույց տալ իրենց ռազմական տեխնիկան, վախ սփռող ԱԹՍ-ները բզզալու են Կարմիր հրապարակի վրա։ Սա ցույց է տալիս, որ նրանք ուժեղ չեն, պետք է շարունակենք մեր պատժամիջոցները նրանց դեմ»,- նշել էր նա:

Զելենսկին Հայաստանից միջազգային հանրությանը կոչ էր արել շարունակել Ռուսաստանի նկատմամբ քաղաքական և տնտեսական ճնշումները։

Ռուսաստանը, բնականաբար, շատ կոշտ արձագանքեց այս հայտարարություններին, որոնք արվեցին հենց Հայաստանից:

Եթե ընդդիմությունը միավորվեր այս ընտրություններից առաջ, ընտրողների 60% չկողմնորոշված մասը կկողմնորոշվեր իրենց օգտին ու կգնար ընտրությունների: Եթե բոլոր հարցումներով դու, որպես կուսակցություն, հավաքում ես 2-3.5% ձայն, ուրեմն դու էլ պետք է անեիր այն, ինչ արեց ՀՀԿ-ն ու ճիշտ արեց, ասաց՝ չենք մասնակցում, բայց ամեն կերպ աջակցում ենք ընդդիմությանը: Դա կարևոր էր էթոսի ձայնը չկորցնելու համար: Միավորվելով որպես հավաքական ընդդիմություն՝ պետք էր հայտարարել, որ՝ ես մեծամասնություն եմ ու Պառլամենտ գնալով՝ այս պահին այլ ծրագրերի մասին չեմ հայտարարելու, այլ գնում եմ փոխելու այս իշխանությունը, կանգնեցնելու այս աղետը: Հաղթանակը փոքր բաներից է բաղկացած:

Բարոյական տեսակետից միանշանակ ճիշտը մանդատները չվերցնելն է, բայց քաղաքականությունը միայն բարոյականությունը չէ: Մենք չենք կարող մեզ թույլ տալ բարոյական հաղթանակ տանել, ինչպես Ավարայրի դեպքում է ասվում, որովհետև մանդատները չվերցնելը գետնի վրա պարտություն է: Բայց վերցնելով մանդատները՝ պետք է հստակ ասել քո ընտրազանգվածին՝ ինչ ես անելու, որն է լինելու քո նպատակը, քո ծրագիրը:

Նիկոլ Փաշինյանը նոր ընտրությունների չի գնա, կանի ամեն ինչ, որ Սահմանադրական դատարանն էլ կայացնի այն որոշումը, որն իրեն պետք է: Ընտրությունների արդյունքները տեսնելով՝ Փաշինյանը հասկացել է՝ միայն լիդերներին կալանավորելով ոչինչ չի ստացվում, պետք է կոտրել մարդկանց կամքը ռեպրեսիաների նոր ալիքի միջոցով, որպեսզի հայ ժողովուրդը դիմադրության որևէ հնարավորություն այլևս չունենա, չկարողանա այլևս ոտքի կանգնել: