Միջնորդական հակամարտություն՝ տարածաշրջանում. Ալիևը շտապում է, Թուրքիան՝ ԱՄՆ պատանդ դառնում. Շահան Գանտահարյան

Հայաստանում է ՆԱՏՕ-ի նախկին գլխավոր քարտուղար Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենը: Նա հանդիպել է Պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանի հետ: Վերջինս ՆԱՏՕ-ի նախկին գլխավոր քարտուղարին է ներկայացրել տարածաշրջանի վերջին զարգացումները:

168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդման ընթացքում Լիբանանի «Ազդակ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր, միջազգայնագետ Շահան Գանտահարյանից հետաքրքրվեցինք՝ ՆԱՏՕ-ի նախկին գլխավոր քարտուղարի այցից ի՞նչ սպասել, և ինչո՞ւ է Պաշտպանության նախարարը նրան տարածաշրջանային զարգացումները ներկայացնում, որքանո՞վ է դա նորմալ:

«Ես համաձայն եմ Ձեր դիտարկմանը՝ հարցումի տեսքով, որ բնական ձևաչափ չէ՝ նախկին քարտուղարի՝ պաշտպանության նախարարի հետ հանդիպելը: Նորմալ կլիներ, եթե փորձագիտական, հետազոտական խմբերի հետ հանդիպում, քննարկում, խորհրդակցություն լիներ: Այնուամենայնիվ, դա պետք է դիտարկել ընդհանրապես հավաքական Արևմուտքի տարածաշրջանի նկատմամբ կիրառած քաղաքականության և ռուսական գործոնին հակակշիռ գոտիներ ստեղծելու ընդհանուր պարունակում: Պետք է չմոռանալ նաև, որ ռուսաստանամերձ աշխարհաքաղաքական տարածքներում ՆԱՏՕ-ի ուժերի տեղակայման ընդհանուր ռազմաքաղաքականությունն է, որի ամենավառ օրինակը Սկանդինավյան երկրների ակտիվ բանակցություններն են, որը խախտում է նաև նախկին պայմանավորվածությունները, և որի նպատակն է՝ շրջապատել Ռուսաստանը ՆԱՏՕ-ի ուժերով»,- ի պատասխան՝ ասաց նա:

Հարցին՝ Հայաստանը Արևմուտք-Ռուսաստան առճակատման մեջ ի՞նչ դիրքերում է, նա պատասխանեց. «Պետք է դիտարկել հավաքական Արևմուտքի շատ արագ ներթափանցման գործողությունները: Օգտվելով Ռուսաստան-Ուկրաինա պատերազմից՝ նախ փաստահավաք առաքելություն, կարիքների ուսումնասիրման առաքելություն, հետո նաև՝ առաջարկներ ՄԱԿ-ի միջգործակալական առաքելության, հիմա նաև՝ ՄԱԿ-ի փաստահավաք առաքելության, ընդ որում՝ ոչ միայն Հայաստան-Ադրբեջան սահմանին, այլև հիմա առաջարկներ հնչում են ուղղակի Բերձորի միջանցքում կամ Արցախի տարածքում նման միջազգային առաքելություններ իրականացնելու առումով: Առաջնագիծ վազողը ԵՄ-ն է, ընդ որում՝ հայաստանյան հատվածի վրա են իրականացվում ԵՄ իրարահաջորդ առաքելությունները: ԱՄՆ-ը և՛ ոճի, և՛ բովանդակության առումով որոշ փոփոխություններ է մտցրել՝ ասելով, որ իրենք միջնորդական առաքելություն իրականացնելու նպատակ չունեն, մինչդեռ ԵՄ-ն շատ ակտիվ է այդ միջնորդական երաշխավորությունը ստանձնելու, զուգահեռ՝ Մոսկվայի առաքելության, սա բանաձևվում է միջնորդական հակամարտություն տարածաշրջանում բանաձևով: Հավաքական Արևմուտքի միջև դերերի բաշխման պրոցես է գնում: Չեմ կարծում, որ ԵՄ-ն ինքնուրույն է ստանձնում այս առաքելություններն իրականացնելու համարձակ քայլերը: Բայց, միաժամանակ, նաև հետաքրքիր էր Պետքարտուղարության այն տեսակետը, որ երկարատև խաղաղության համար պետք է ներգրավել Լեռնային Ղարաբաղը»:

Նա հղում կատարեց նաև Գերմանիայի կանցլերի հայտարարությանը՝ Արցախի ինքնորոշման իրավունքի վերաբերյալ, ընդգծելով, որ նման հայտարարությունները հայկական կողմի շահերից են բխում:

«Նիկոլ Փաշինյանը պետք է այդ հայտարարությանն անպայման արձագանքեր, նույնիսկ, եթե նախապես գրած տեքստ էր կարդում, բայց երբ իր խոսքից հետո Շոլցը նման հայտարարություն արեց, անպայման պետք է հայկական կողմի ներկայացուցիչն արձագանքեր և հույս հայտներ, որ սա կվերածվի համաեվրոպական դիրքորոշման, և ԵԱՀԿ-ի Հելսինկյան եզրափակիչ ակտին հղում անելով՝ ակնկալեր, որ այդ սկզբունքները վերադառնան բանակցային սեղան: Ցավոք, դա չարեց»,- ընդգծեց նա՝ շեշտելով, որ արցախյան բանակցություններն այս տարիներին ամբողջովին հիմնվել են ազգերի ինքնորոշման իրավունքի վրա:

«Նման պայմաններում, երբ տարածաշրջանում նաև միջնորդական հակամարտություն է, այնպիսի նուրբ դիվանագիտություն է անհրաժեշտ կիրառել, որ մի կողմից՝ ռուսական ներկայության, խաղաղապահ զորքերի դերի, մյուս կողմից՝ նաև հավաքական Արևմուտքի ներթափանցման ակտիվ գործողությունների միջև հավասարակշռություն գտնել, և տեսնել յուրաքանչյուրի մոտ հայկական շահերի համատեղման կետեր: Օրինակ՝ Իրանը շատ վճռական է Հայաստանի հետ իր դարավոր սահմանի կարգավիճակը չփոխելու հարցում, դրա համար նաև հյուպատոսություն է բացում ու ամեն առիթի հայտարարում, որ չի հանդուրժի սահմանի փոփոխություն: Մանավանդ, շատ է ակտիվացել իսրայելաադրբեջանական ռազմական համագործակցությունը, ընդ որում՝ Իրանի սահմանամերձ հատվածներում: Պարզ է, որ այդ տարածքներում արդեն տեղակայվել է որոշ սպառազինություն, զինտեխնիկա, որն Իրանի համար կարևորագույն սպառնալիք է»,- ընդգծեց նա:

Դիտարկմանը՝ Դուք ասում եք, որ նուրբ դիվանագիտություն է պետք վարել, բայց մտահոգություններ կան, որ Հայաստանը կարող է վերածվել այդ բոլոր ուժերի բախման պլացդարմի, նա արձագանքեց. «Այո, իհարկե, մտավախությունը կա, որովհետև տարածաշրջանը, հայկական տարածքները ստացել են աշխարհաքաղաքական հրատապ օրակարգի կարևորություն: Այդ բոլորը տարածաշրջան ներթափանցման, տեղակայման, ռուսական գործոնի դուրսմղման, ազդեցության գոտիների հակակշռման գործողություններ են: Թուրքիան և Ադրբեջանն անվերջ վանկարկում են Զանգեզուրի միջանցքի տրամաբանության մասին, որին Իրանը հակադրվում է: Մյուս կողմից՝ ՌԴ-ի դեմ իրականացվող մեկուսացման, շրջափակման քաղաքականության դիմաց մենք նկատում ենք նաև Իրանի դանդաղ ապաշրջափակում, և պատահական չէ Սաուդյան Արաբիա-Իրան դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու երևույթը»:

Ըստ նրա՝ Բաքվում ևս հասկանում են, որ այստեղ գնում է աշխարհաքաղաքական առճակատում՝ հավաքական Արևմուտքը՝ ընդդեմ Ռուսաստանի, դրա համար Ալիևը շտապում է. «Չկա ընդհանուր կոնսենսուս և կարող է նոր թայմ-աութ ստեղծվել, քանի որ չկա աշխարհաքաղաքական համաձայնություն՝ Իրանի դիրքորոշումն ուրիշ է, Ռուսաստանինն ուրիշ է, Թուրքիայինը՝ ուրիշ: Արդեն սկսել են բավականին տեսանելի հակասություններ առաջանալ Ռուսաստան-Թուրքիա հարաբերություններում: Հատկապես երկրաշարժից հետո շատ բան է փոխվել, և ԱՄՆ-ը փորձում է պատանդի վիճակում պահել Թուրքիային, որն արդեն տնտեսական ճգնաժամ էր ապրում, ինչը հիմա շատ ավելի է խորացել: Հիմնական ներդրումային պոտենցիալ ունեցող երկիրն ԱՄՆ-ն է, որը կարող է շտապ վերականգնողական աշխատանքներ ձեռնարկել Թուրքիայում: Ուզում եմ ասել, որ իրավիճակ է փոխվում, չկա աշխարհաքաղաքական կոնսենսուս, ինչը կարող է ձգել այն գործընթացը, որին ձգտում էր Ադրբեջանը՝ հիմնականում հենվելով Թուրքիայի վրա: Դրա համար Ալիևը շտապում է, որպեսզի աշխարհաքաղաքական իրավիճակ փոխվելուց առաջ կարողանա իրականացնել այն, ինչն իբր պայմանագրով պարտադրել է հայկական կողմին»:

ՀՀ անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն «Ազատություն» ռադիոկայանի հետ զրույցում նշել էր, որ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի տեղակալի քվոտայից հրաժարումն ամբողջությամբ տեղավորվում է Հայաստանի և ՀԱՊԿ-ի միջև գործընթացների տրամաբանության մեջ։ «Մեծ հաշվով, խնդիրը ոչ թե նրա մեջ է, որ Հայաստանն է լքելու ՀԱՊԿ-ը, այլ խնդիրը նրա մեջ է, որ ՀԱՊԿ-ը կարող է լքել Հայաստանը, որովհետև ՀԱՊԿ-ը չի ճանաչում Հայաստանի՝ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանը, փորձում է օգտագործել Բաքվի փաստարկները և մեզ համոզել, որ այնտեղ սահման չկա, մինչդեռ այնտեղ կա սահման»:

Շահան Գանտահարյանը նկատեց՝ սա նման բովանդակությամբ առաջին հայտարարությունը չէ Հայաստանի իշխանության ներկայացուցիչների կողմից. «Ճիշտ է, որ ՀԱՊԿ-ը քաղաքական գնահատական չտվեց, ճիշտ է նաև, որ ադրբեջանական զորքերի հայաստանյան ինքնիշխան տարածքներ ներխուժմանը ՀԱՊԿ-ը համարժեք չարձագանքեց, այս բոլորը, իհարկե, կան: Այդ բոլորի վրա ավելանում են հավաքական Արևմուտքի ներթափանցման փորձերը, և այն հայտարարությունները, որոնք ընկալվում են՝ իբրև հայանպաստ հայտարարություններ: Շատ կարևոր է նաև քաղաքական իրատեսությունը, այն առումով, որ նախ՝ Հայաստանն ի վիճակի՞ է ռուսական գործոնի դուրսմղման գործընթացում ազդեցիկ դերակատարում ունենալ, թե՞ գործընթացներն անկախ հայկական կողմից են լինում: Հատկապես արցախյան 44-օրյա պատերազմից հետո, երբ կորցրել ենք արցախյան տարածքներ, երբ Ադրբեջանը ներխուժել է Հայաստանի ինքնիշխան տարածքներ, Ադրբեջանը շտապում է, փորձում է գործընթացի խաղի կանոններն ինքը ճշտել, այս պայմաններում նման քայլեր ու հայտարարություններ անելը պետք է այնքան կշռել, որ որևէ ձևով մեր անվտանգային ճարտարապետության նոր հենասյուներ կառուցելն արագ գործընթացներ չի ենթադրում: Ինչպես նշեցի, տարածաշրջանը և Հայաստանն ու Արցախը հայտնվել են աշխարհաքաղաքական կարևորագույն օրակարգի վրա, և այդ բոլորի մեջ այնքան նուրբ դիվանագիտություն պետք է կիրառել, որ հավելյալ նոր վտանգներ պետք չէ ստեղծել մեր հայրենիքի և մեր պետականության համար»:

Մանրամասները՝ 168TV-ի տեսանյութում