Հայաստանը ելք է փնտրում դեպի Աֆրիկայի ադամանդի շուկաներ
ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել մաքսային սակագների նվազեցում և առևտրի դյուրացում նախատեսող ԵԱՏՄ-ի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների միջև տնտեսական գործընկերության մասին համաձայնագրի վավերացմանը։
Ենթադրվում է՝ արտոնությունները կընդգրկեն հայկական արտահանման 95 տոկոսը։ «Հայկական ծագում ունեցող» ապրանքների համար ԱՄԷ-ի ներմուծման միջին տուրքը 6%-ից կնվազի մինչև 2,6%: Արտոնյալ ռեժիմը կտարածվի Հայաստանի համար կարևոր արտահանման ապրանքների վրա, ինչպիսիք են ծխախոտը, ալկոհոլը, շոկոլադը և հյութերը, ինչը կբարձրացնի դրանց մրցունակությունն Էմիրությունների շուկայում: Կառավարության գնահատմամբ՝ համաձայնագիրը լրացուցիչ հնարավորություններ է ստեղծում մատակարարումների աճի համար։
Գյուղմթերքի արտահանումը ներկայիս 1,5 մլն դոլարից կարող է աճել մինչև 10 մլն դոլար, իսկ արդյունաբերական արտադրանքը՝ 9,5 միլիոն դոլարից մինչև 25 մլն դոլար։ Ուշագրավ է նաև ոսկերչական իրերի և մշակված ալմաստների նախապատվությունների վերաբերյալ ձեռք բերված պայմանավորվածությունը։
Երևանում նշում են ադամանդի հավաստագրման հուսալի և թափանցիկ համակարգի կարևորությունը, նոյեմբերի 17-21-ը Դուբայում կայացած Քիմբերլի գործընթացի (չմշակված ալմաստների առևտուրը կարգավորող սերտիֆիկացման միջազգային համակարգ) նախարարական հանդիպման ժամանակ, հայտարարել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Էդգար Զախարյանը:
Նրա խոսքով՝ Հայաստանը մասնակցում է ադամանդի արժեշղթայի բոլոր փուլերին՝ ներմուծումից մինչև վերամշակում և մանրածախ առևտուր: Պաշտոնյան վերահաստատել է իր երկրի ամուր դիրքորոշումը «կոնֆլիկտային ադամանդների» ընդլայնված սահմանման և կոնսենսուսի հասնելու անհրաժեշտության վերաբերյալ քննարկումներում՝ որպես Քիմբերլի գործընթացի շրջանակներում որոշումների կայացման հիմք:
«Կոնֆլիկտային ադամանդները», որոնք հայտնի են նաև՝ որպես «արյունոտ» ադամանդներ, հում ադամանդներ են, որոնք օգտագործվում են ապստամբական շարժումների կամ նրանց կողմնակիցների կողմից՝ աշխարհի «թեժ» շրջաններում զինված հակամարտություններ հրահրելու համար:
«Հայաստանը շարունակում է մնալ կառուցողական, պատասխանատու և ակտիվ գործընկեր, որը պատրաստ է համագործակցել բոլոր մասնակիցների հետ՝ գործընթացի միասնականությունն ու արդյունավետությունը պահպանելու համար»,- ասված է Էկոնոմիկայի նախարարության հայտարարության մեջ:
ԱՄԷ կատարած աշխատանքային այցի ընթացքում, Աբու Դաբիում, հանդիպելով Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության փոխվարչապետ Գիլեն Նիեմբո Մբվիզեյին, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հայտարարել է Հայաստանի շահագրգռվածության մասին՝ կնքել Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության հետ միջկառավարական համաձայնագիր (G2G)՝ «երկու երկրների ադամանդագործության ոլորտի աշխատակիցների միջև երկարաժամկետ համագործակցության հաստատման նպատակով». «Այս համատեքստում հայկական կողմը հատկապես շահագրգռված է չմշակված ադամանդների մատակարարման կայուն և կանխատեսելի ուղիների ստեղծման հնարավորությունների քննարկմամբ»։
Նախարարի խոսքով՝ Երևանը «փնտրում է ոչ թե կարճաժամկետ շահույթ, այլ վստահության և ընդհանուր արժեքների վրա հիմնված կայուն և փոխշահավետ գործընկերություն», ենթադրվում է՝ ոչ միայն խորհրդանշական, այլև՝ միանգամայն գործնական իմաստով: Բացի այդ, Հայաստանը «դիտարկում է նաև Անգոլայից ադամադի հումք ձեռք բերելու և երկիր ներմուծելու հնարավորությունը,– ասել է Պապոյանը նույն՝ Աբու Դաբիում, աֆրիկյան երկրի արդյունաբերության և առևտրի նախարար Ռույ Միգենս դե Օլիվեյրային։ -Ամեն տարի Անգոլայից Հայաստան կարելի է ներմուծել և ՀՀ-ում մշակել մինչև 1,5 մլն չմշակված ադամանդ»։
Ակնկալվում է՝ համապատասխան համաձայնագրերը 2-3 տարի ժամկետով կստորագրվեն ոչ ուշ, քան 2025 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2026 թվականն ընկած ժամանակահատվածում։ Նախորդ անգամ Պապոյանն Օլիվեյրայի հետ հանդիպել էր նույն ԱՄԷ-ում AIM կոնգրեսի շրջանակում։
Մամուլի հաղորդագրության համաձայն՝ նախարարները քննարկել են «Անգոլայում չմշակված ադամանդներ ձեռք բերելու և դրանք Հայաստան ներմուծելու հարցը»:
Պապոյանը խոսել է Հայաստանում ներդրումային մթնոլորտի մասին՝ նշելով, որ ադամանդագործության բավականին զարգացած ճյուղ է, որը կարող է տարեկան Անգոլայից ներմուծել և մշակել մինչև 1,5 մլն կարատ չմշակված ադամանդ:
Վերջին տարիներին Անգոլայում և Կոնգոյում ոսկերչական ադամանդների արդյունահանումն աճում է ամենաբարձր տեմպերով, սակայն այդ երկրներում և Աֆրիկայի այլ «ադամանդե» երկրների մեծ մասում արդյունահանվող ադամանդների զգալի մասը (25%-35%) ավանդաբար արտահանվում է արտերկիր՝ առանց պաշտոնական պետական գրանցման․..
Համաձայն Էկոնոմիկայի նախարարության «ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը / 2024 թվականի հունվար-դեկտեմբեր» զեկույցի՝ նախորդ տարվա ընթացքում հանրապետություն է ներմուծվել 500,9 մլն դոլարի չմշակված ադամանդ (տարեկան աճը՝ 6.4%): Սա 2024 թվականի ընթացքում Հայաստան ներմուծված ապրանքների հինգ հիմնական կատեգորիաներից մեկն է՝ ոսկու (5,9 միլիարդ դոլար), հեռախոսային և հեռագրական սարքավորումներ (827 միլիոն ԱՄՆ դոլար), բնական և հեղուկ գազի (556,3 միլիոն դոլար) և մարդատար ավտոմեքենաների (520,1 միլիոն դոլար) հետ միասին։
Ավելի վաղ գրել էինք՝ նշված ապրանքների հիմնական հոսքը մինչև վերջերս գալիս էր Ռուսաստանից կամ նրա միջով։ G7-ի երկրների կողմից 2024 թվականից ռուսական ադամանդների (ներառյալ՝ մշակված) նկատմամբ պատժամիջոցների սահմանումից հետո սկսվել է այլընտրանքային ուղիների յուրացումը՝ միջազգային շուկա մուտքը պահպանելու նպատակով, որն ընթանում է, այդ թվում՝ վերաարտահանմամբ Հայաստանի, ԱՄԷ-ի, Հնդկաստանի և Հոնկոնգի միջոցով։
Ռուսական ադամանդների արտահանման հիմնական ուղիները վերաուղղված են հիմնականում ԱՄԷ, որի ռուսական ադամանդի առևտրի իրական մասնաբաժինը ներկայումս գերազանցում է 30%-ը։ ԱՄԷ-ն ռուսական քարեր է ձեռք բերում նաև Հայաստանի միջոցով, ընդ որում՝ նրա մասնագիտացված բիզնեսը չի խորշում տարբեր մեքենայություններից՝ ռուսական ադամանդի արտահանման հոսքերը զավթելու և յուրացնելու համար։
Բացի այդ, ս.թ. նոյեմբերի 12-ին ՄԱԿ-ում Հայաստանի և Լեսոթոյի մշտական ներկայացուցիչներ Պարույր Հովհաննիսյանը և Մատետե Նենան ստորագրել են դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին համատեղ կոմյունիկե:
Հավանաբար, այս իրադարձությունը կապված է նաև հայկական ձեռնարկությունների ադամանդի վերաարտահանման և, հավանաբար, գրանիլային շահերի հետ, առավել ևս, որ Լեսոթոն, որն ամբողջությամբ շրջապատված է ՀԱՀ տարածքով, վերջին տարիներին իր ադամանդների արտահանման ինքնուրույն ուղիներ է ստեղծում (նախկինում դրանց արտահանումը վերահսկվում էր Մեծ Բրիտանիայի և ՀԱՀ ընկերությունների կողմից):
Լեսոթոյի ադամանդները բնութագրվում են կայուն բարձր որակով, ճկուն գներով և ավելի քիչ բարդ պայմաններով, քան Աֆրիկայի այլ երկրների մեծ մասում:
Ըստ առկա տեղեկությունների՝ 2026-27 թվականներին չի բացառվում ոսկերչական ադամանդ պարունակող հումքի մատակարարումը Հայաստան և Զիմբաբվեից, Բոտսվանայից, Լիբերիայից։
Պակաս կարևոր չէ նաև այն, որ Աֆրիկայի «ադամանդե» երկրների մեծ մասի հետ հնարավոր են համապատասխան բարտերային համաձայնագրեր։
ԱԼԵՔՍԵՅ ԲԱԼԻԵՎ
Թարգմանությունը՝ Ժաննա Ավետիսյանի
