Վազգեն Բրուտյան. «Հայաստանի երեխաներն Ամերիկայի երեխաներից ավելի լուրջ են»
Ճարտարապետ, դիզայներ և արվեստագետ Վազգեն Բրուտյանը ղեկավարում է «Թումո» ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնի դիզայներական դասընթացները: Իբրև դիզայնի և ճարտարապետության բարձրակարգ մասնագետ, երեխաների հետ աշխատելու համար Հայաստան է հրավիրվել ԱՄՆ-ից: Ծնվել է Կահիրեում, երկու տարեկան է եղել, երբ ընտանիքը ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան: Մինչև 14 տարեկանը Վազգենն ապրել է Հայաստանում, հաճախել Չարենցի անվան դպրոցը, 1978 թվականին ընտանիքով հաստատվել են ԱՄՆ-ում, և 6-րդ դասարանից Վազգենն այլևս հայկական դպրոց չի գնացել: Դպրոցական ու համալսարանական կրթությունը շարունակել է ամերիկյան միջավայրում, աշխատել է երեխաների հետ, ունեցել է ցուցահանդեսներ… Իսկ նկարչական ու ստեղծագործական ձիրքը բացահայտվել է երևանյան դպրոցական տարիներին` «Պիոներ պալատում»…
– Վազգեն, ճարտարապետների համար ամերիկյա՞ն, թե՞ հայկական միջավայրն է ավելի ստեղծագործական ու բարենպաստ:
– Իբրև ճարտարապետ` տարբեր ազդեցություններ ստանալը շատ կարևոր է: Ես Միացյալ Նահանգներում ճարտարապետ ընկերներ ունեմ, որոնք իրենց ուսումը Հայաստանում են ստացել և շատ լավ ճարտարապետ են: Ճարտարապետական խորհրդային կրթությունը հրաշալի էր, և այսօր Հայաստանն էլ իբրև ճարտարապետական միջավայր` կրկին հրաշալի է, այստեղ մեծ ու ինքնատիպ նախագծեր կարելի է իրականացնել: Վերջին տասը տարիների ընթացքում միշտ եկել եմ Հայաստան և միշտ նայել եմ այն աչքով, թե ես ինքս ինչպե՞ս կարող եմ մասնակից լինել Հայաստանի զարգացմանն ու իբրև մասնագետ` տեսե՛լ եմ դրա հնարավորությունը ու համաձայնվել եմ գալու:
– Արդեն յոթ ամիս «Թումոյում» եք աշխատում, ի՞նչ ձեռքբերումներ եք ունեցել այդ ընթացքում:
– Մենք արդեն հասանք նրան, որ երեխաները ինքնուրույն դիզայն են անում` ուսումնասիրելով և օգտագործելով հայկական զարդանախշերը, մանրանկարները, գորգարվեստը, ավանդական ճարտարապետական տարրերը: 10-11 հոգանոց երեխաների մի խմբի հետ մենք նպատակ ենք դրել ստեղծել իրեր, որպեսզի թվային դիզայնը նաև կիրառելի դառնա կյանքում: Կավե իրերն արդեն ստեղծվել են, աշխատում ենք փոքրիկ մի արտադրության վրա, ամեն ինչ արվում է երեխաների ուժերով, նրանց մտքերով: Նրանք ստեղծում են ժամանակակից իրեր` հայկական անցյալով, կամ միտված են կրելու հայկականության տարր: Հագուստի մոդելավորումից սկսած, մինչև կենցաղում կիրառելի նմուշներ են դրանք` սպասք և այլ գործածելի իրեր:
– ԱՄՆ-ում նույնպես երեխաների ու պատանիների հետ եք աշխատել: Ի՞նչ տարբերություն եք տեսնում մեր և նրանց երեխաների միջև:
– «Թումոյում» աշխատում եմ անցյալ տարվանից, բայց մինչ այդ եկել եմ դասախոսությունների և, տեսնելով Հայաստանի երեխաների հետաքրքրվածությունն ու կլանվածությունը, հասկացել եմ, որ երեխաներն այստեղ ավելի ոգևորված են, ավելի շատ բան կարելի է անել նրանց հետ, քան` ուրիշների: Հայաստանի երեխաների, պատանիների կենտրոնացումը, նվիրվածությունը և ինչ-որ բանի հասնելու նպատակը շատ ավելի բարձր է: Լոս Անջելեսում, որտեղ ես դասավանդում էի, նույն տարիքի երեխաների կենտրոնացումը շեղված էր. տարբեր վիդեոխաղերը, համակարգչային զբաղմունքները նրանց ուղղակի շեղել են, և նրանք չեն կարող այնպիսի գեղեցիկ առաջարկներ անել, ինչպես անում են այստեղ 16-19 տարեկան երեխաները: Հայաստանի երեխաները շատ ավելի լուրջ են, քան` Ամերիկայի երեխաները, և ընդ որում, նրանց արած առաջարկներն իրենց տարիքից դուրս են:
– Իսկ մեր երեխաներին չի՞ սպառնում նույն շեղումը:
– Եթե ճիշտ ձևով վերաբերվենք երեխաներին, եթե ճիշտ ձևով ուղղորդենք` ոչ: Նայած` ի՞նչ ձևով կզարգանա նրանց ստեղծագործական ջիղը, ամեն ինչ կախված է մեզանից` մասնագետներից:
– Ի՞նչ ընտանիքներից են գալիս «Թումո»:
– «Թումոն» բաց է բոլորի համար, բոլոր տեղերից գալիս են: Այն բացառիկ մի կենտրոն է, որ հազարավոր երեխաների անվճար կրթություն է տալիս, միաժամանակ ստեղծում է միջավայր, որտեղ երեխաներն իրենց հետ ուսուցիչների, մասնագետների շփվելու ձևից առավելագույն ստեղծագործական վիճակներ են ապրում:
– Իսկ հնարավո՞ր է` իրենք իրենց մտահղացումներն ուզենան դրսում իրականացնել:
– Եվ շատ լավ կանեն: Այս հարցը շատ հաճախ է տրվում, և միշտ ասում եմ` եթե գնան իրենց գիտելիքները կատարելագործեն և ինչ-որ չափով էլ ապրուստը հանեն` թող գնան, բայց մինչ գնալը մենք իրենց մեջ պիտի ներարկենք այն գաղափարը, որ իրենք համոզված լինեն, թե Հայաստանը հիմա՛, ա՛յս ժամանակաշրջանում, ա՛յս վիճակում հսկայական հնարավորությունների տեղ է: Թող գնան, տարբեր միջավայրերից քաղեն, ետ գան: Մեր որոշ աշակերտներ արդեն գնացել են, սովորում են, կապի մեջ են մեզ հետ:
Բայց իրենք պիտի հասկանան, որ դրսում մնալով` կորուստը ոչ թե Հայաստանի համար է լինելու, այլ` իրենց: Այսինքն` ոչ թե պարտադրված, հայրենասիրական մղումներով ետ գան, այլ համոզված լինեն դրանում: Իբրև մարդ, իբրև անհատ` հարցնեն իրենք իրենց` ո՞ւր կարող են լավագույնս դրսևորվել, և նոր միայն, հասկանալով, որ Հայաստանում այս պահին կարելիություններն ավելի են, քան` արտասահմանում, նոր միայն ետ գան:
– «Թումոյից» բացի, ուրիշ ի՞նչ լուսավոր տարածքներ կնշեք Հայաստանում:
– «Այբ» դպրոցը կա, այսպիսի կենտրոնների շուրջ համախմբված այլ փոքրիկ կառույցներ կան: Կան այլ վայրեր, օրինակ, այս սրճարանը` «Green bean»-ը, որտեղ նստած ենք, շատ լուսավոր տարածք է: Սա միայն սրճարան չէ, ստեղծագործական միջավայր է: Ամեն օր տարբեր ժամերի ստեղծագործ մտքեր, ոգեշնչված գաղափարներ, լուսավոր խորհրդածություններ կարելի է լսել այս տարածքում, իրավիճակ փոխող մտքերով ու առաջարկներով մարդիկ են հավաքվումգ
– Բայց դրան զուգահեռ էլ` կան մարդիկ, որոնք կողմ չեն իրավիճակ փոխելուն, զարգանալուն: Նրանց մասի՞ն ինչ կասեք:
– Ես գոնե այդ հարցին այսպես եմ նայում. Հայաստանը դեռ անցումային շրջանում է, երկար տարիներ անկախություն չենք ունեցել, դրանից բացի` խորհրդային հասարակարգում ենք ապրել, այնպես որ, կազմակերպվող երկրի օրենքների, մարդկային հարաբերությունների, ժամանակը ճիշտ և նպատակային օգտագործելու, գիտելիք ձեռք բերելու առումով` մենք դեռ սովորելու շատ բան ունենք, այդ ընթացքի մեջ ենք: Ես` ինքս, վերջին տասը տարվա մեջ ամեն տարի եկել եմ Հայաստան, և զգում եմ, որ զարգացում կա, նույնիսկ այդ Ձեր նշած մարդկանց մեջ էլ կա զարգացում, քաղաքում էլ կա զարգացում: Ներսում կարող է շատ չզգաք, բայց դրսից եկողի համար հստակ զգալի է փոփոխությունը: Ամեն տարի գալով` ուրիշ կերպ եմ տեսնում երկիրը: Քսան տարին դեռ քիչ է ինչ-որ բաների հասնելու համար, ժամանակ է պետք:
Հաճախ եմ մարզեր այցելում, գուցե այնտեղ, այո, այլ է իրավիճակը, բայց այն, որ «Թումոն» բացվել է Դիլիջանում, նաև Արցախում կբացվի առաջիկայում, արդեն մեծ քայլեր են: Ամեն մարդ իրավիճակ փոխելու համար իր առավելագույնը պիտի անի, այլ ոչ թե սպասի:
– Նույն այս տարածքում նաև օլիգարխների և նրանց` ոչինչ չասող հայացքներով թիկնապահների կարելի է հանդիպել: Նրանց գոյությունը Ձեր լուսավոր մտքերին չի՞ խանգարում:
– Ամեն երկրում կան նրանք, ԱՄՆ-ում էլ շատ կան, Իտալիայում էլ, պետք չէ Հայաստանը միայն նրանցով դատել, կսխալվենք, որ այդպես նայենք: Նույնիսկ ասեմ, որ այստեղ նրանք ավելի քիչ են, քան այլ երկրներում:
– Իսկ նրանց երեխաներից կա՞ն Ձեր աշակերտների մեջ, գուցե երեխաների միջոցո՞վ փորձեք փոխել նրանց մտածողությունը:
– Գուցե կան, ես չգիտեմ, հնարավոր է` իմ հազարավոր աշակերտների մեջ նաև նրանց երեխաներն են, չգիտեմ, ես չեմ ճանաչում ոչ մեկին, բոլորին նույն ձևով եմ վերաբերվում, բոլորին նույն բանն եմ ասում…
