EcoIran․ Իսրայելի հետ Ադրբեջանի համագործակցությունը շարունակում է տարաձայնությունների աղբյուր մնալ Իրանի համար
Իրանն ու Թուրքիան պահպանում են կայուն առևտրային հարաբերություններ և ցուցադրում են համագործակցության և հակասությունների ոլորտների տարբերակման բարձր կարողություն։ Սակայն երկու երկրների մայրաքաղաքները տասնամյակներ շարունակ մրցում են տարածաշրջանային ազդեցության համար՝ աջակցելով հակադիր քաղաքական ուժերին, օրինակ՝ Իրաքում և Սիրիայում։ Այս մասին գրում է իրանական EcoIran գործակալությունը։
«Մրցակցությունը տարածվել է նաև Հարավային Կովկասում, որտեղ Թուրքիայի սերտ կապը Ադրբեջանի հետ, հատկապես Բաքվի ռազմական հաջողություններից հետո Հայաստանի դեմ պայքարում, մտահոգել է Թեհրանին։ Իրանն անհանգստանում է, որ կարող է դուրս մնալ ձևավորվող առևտրային միջանցքներից և տարածաշրջանային անվտանգության համաձայնագրերից։
Այս համատեքստում Իրանի պաշտպանության նախարարի վերջին այցը Ադրբեջան տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ ԱՄՆ և Իրանի ներկայացուցիչները ուրբաթ օրը Օմանում անցկացրին անուղղակի բանակցություններ։ «Մենք ուզում ենք խաղաղություն ամբողջ աշխարհում, առանց արյունահեղության, առանց պատերազմի», — հայտարարել է Ալիևը իր աշխատակազմի հրապարակած հայտարարությունում։ Ադրբեջանի նախագահը և Իրանի պաշտպանության նախարարը քննարկել են երկկողմ հարաբերությունների զարգացումը և համագործակցության հեռանկարները պաշտպանության ոլորտում։
Իրանի պաշտպանության նախարարի այցը տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ նախորդ շաբաթ Ադրբեջանի նախագահը հեռախոսազրույց ունեցավ Իրանի նախագահի հետ՝ կոչ անելով նվազեցնել լարվածությունը երկխոսության և փոխըմբռնման միջոցով։
Վերջին ամիսներին Իրանն ու Ադրբեջանը զգուշավոր քայլեր են ձեռնարկել հարաբերությունների վերականգնման ուղղությամբ, որոնք խաթարվել էին 2023 թ․ Թեհրանում Բաքվի դեսպանատանը տեղի ունեցած մահաբեր հրաձգությունից հետո։ 2025 թ․ ապրիլին Իրանի նախագահը այցելել էր Բաքու՝ հարաբերությունները կարգավորելու և համագործակցությունը ընդլայնելու նպատակով։ Այցի արդյունքում ձեռք էին բերվել պայմանավորվածություններ քաղաքական երկխոսության և համագործակցության մասին տրանսպորտի, մեդիայի և մշակույթի ոլորտներում։ Մայիսին Իրանի և Ադրբեջանի զինված ուժերը համատեղ զորավարժություններ էին անցկացրել։
Միաժամանակ Ադրբեջանի սերտ համագործակցությունը Իսրայելի հետ շարունակում է մնալ լարվածության աղբյուր Թեհրանի համար։ Իրանի պաշտպանության նախարարի այցը տեղի ունեցավ Իսրայելի արտգործնախարար Գիդեոն Սաարի՝ հունվարի 26-ին Ադրբեջան կատարած այցից գրեթե երկու շաբաթ անց։ Սաարը մամուլի ասուլիսում հայտարարել էր, որ Իրանին ոչ մի դեպքում չի կարելի թույլ տալ ստանալ աշխարհի ամենավտանգավոր զենքը։ Իսրայելը Ադրբեջանի խոշորագույն զինամթերքի մատակարարներից է։ Ստոկհոլմի խաղաղության խնդիրների ուսումնասիրության միջազգային ինստիտուտի տվյալներով, 2016–2020 թթ․ Ադրբեջանի հիմնական զենքի ներմուծման 69%-ը բաժին է ընկել Իսրայելին։ Kepler վերլուծական ընկերության տվյալներով, անցած տարի ադրբեջանական նավթը կազմել է Իսրայելի նավթի ներմուծման մոտ 46%-ը։
Իրանի պաշտոնյաները Իսրայելին մեղադրում են Ադրբեջանում հետախուզական ներկայություն պահպանելու և այդ երկիրը Իրանի նկատմամբ դիտարկումներ իրականացնելու համար բազա օգտագործելու մեջ։ 2021 թ․ հոկտեմբերին Իրանի պաշտոնյաները մեղադրել էին Ադրբեջանին՝ իրանա-ադրբեջանական սահմանին իսրայելական ռազմական ներկայություն թույլատրելու մեջ, ինչը լարվածություն էր առաջացրել Իրանի սահմանային զորավարժությունների ֆոնին։ Ադրբեջանի ԱԳՆ ներկայացուցիչն այդ մեղադրանքները անվանել էր անհիմն։
2025 թ․ հունիսին Իսրայելի հարձակումներից հետո Իրանի նախագահը կոչ էր արել Ադրբեջանի իշխանություններին հետաքննել տեղեկությունները, թե Իսրայելը հարվածել է Իրանի օդային տարածքին՝ օգտագործելով ադրբեջանական օդային տարածքը», — գրում է EcoIran-ը։
