Փաշինյանի հերթական կանգառը՝ Չոլպոն-Ատա. Ի՞նչ սպասել ԵԱՏՄ վարչապետների հանդիպումից

Օգոստոսի 6-7-ը Ղրղզստանի Չոլպոն-Ատա քաղաքում կկայանա Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի հերթական նիստը:

Օրակարգում ներառված են եվրասիական ինտեգրման զարգացմանը, արդյունաբերական համագործակցությանը, տեխնոլոգիական ու թվային փոխակերպումներին, ինչպես նաև մաքսային կարգավորմանն ու տնտեսական կայունությանն առնչվող հարցերի լայն շրջանակ։

Նիստին մասնակցելու է նաև Նիկոլ Փաշինյանը, ով լրագրողների հետ ճեպազրույցում օրերս խիստ կոշտ ու մտահոգիչ գնահատականներ է հնչեցրել կառույցի գործունեության վերաբերյալ։

Մասնավորապես, անդրադառնալով հայկական ապրանքների արտահանման խոչընդոտներին ու սահմանափակումներին՝ Փաշինյանը հայտարարել է.

«ԵԱՏՄ-ն հարթակ է, որտեղ ես մեր օրակարգին առնչվող բոլոր հարցերը բարձրացնելու եմ։ Ասելու եմ այն, ինչ ասել եմ բրիֆինգում: Ես բրիֆինգում ասել եմ, որ ԵԱՏՄ-ն կաթվածահար է: Եթե ԵԱՏՄ-ի պայմանագիրը չի գործում, չի գործում ԵԱՏՄ-ն։ Եվ ԵԱՏՄ-ն դե ֆակտո կաթվածահար վիճակում է, և կաթվածահարությունը խորանալու միտումներ է ցուցաբերում։ Եթե այս հարցն արագ չլուծվի, ես հարյուր տոկոսով վստահ եմ, որ Հայաստանի Հանրապետությունն այս խնդիրը հաղթահարելու է, ԵԱՏՄ-ն չի հաղթահարելու»։

Փաշինյանը զգուշացրել է, որ եթե այդ հարցերն արագ լուծում չստանան, դա կարող է դառնալ «ԵԱՏՄ-ի վերջի սկիզբը», միևնույն ժամանակ ընդգծելով, որ ինքը մեկնում է Չոլպոն-Ատա՝ ԵԱՏՄ հարթակն օգտագործելու և հայկական օրակարգի բոլոր խնդիրները բարձրաձայնելու համար։

Սա կլինի երրորդ անգամը, երբ Փաշինյանը զրուցում է գործընկերների հետ այս թեմայով:   Այդուհանդերձ, Չոլպոն-Ատայում սպասվող հանդիպմանն  այս մոտեցումները հերթական անգամ լուրջ դիմադրության են հանդիպելու, ինչը պայմանավորված է մի քանի առանցքային գործոններով: Նախ այստեղ կա հենց տվյալ ձևաչափի անհամապատասխանությունը խնդրի բնույթին:

ԵԱՏՄ միջկառավարական խորհուրդը նախևառաջ տնտեսական, առևտրային և տեխնիկական կարգավորումների հարթակ է։ Հայաստանի դեպքում  տնտեսական բնույթի սահմանափակումներն ու խոչընդոտները փաստացի ձեռք են բերել քաղաքական ենթատեքստ կամ դարձել են աշխարհաքաղաքական զիջումների հասնելու լծակ, այսինքն՝ դրանք արձագանք են ՀՀ վարած արտաքին քաղաքականության, քանի որ Ռուսաստանը տնտեսական ու քաղաքական հարաբերությունները չի տարանջատում: Ուստի միջկառավարական մակարդակում դրանց լուծում տալը գրեթե անհնար է թվում: Սակայն հարցը բարձրացնել, քննարկումներ ծավալել, իհարկե, հնարավոր է և, թերևս, կհաջողվի:

Մյուս կարևոր հանգամանքն այն է, որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների համար հայկական կողմի բարձրաձայնած մտահոգությունները մնում են երկրորդական, քանի դեռ Երևանի և Մոսկվայի միջև առկա են վստահության խորքային ճաքեր։

ԵԱՏՄ գործընկերների գոնե մեծ մասի տրամաբանությամբ, դատելով ղեկավարների հայտարարություններից, մի կողմից՝ տնտեսական արտոնություններից օգտվելու, մյուս կողմից՝ արևմտյան ուղղությամբ ինտեգրացիոն գործընթացներ խորացնելու Հայաստանի քաղաքականությունը դիտարկվում է՝ որպես համակարգային ռիսկ:

Արդյունքում՝ Փաշինյանի պահանջներն ու բողոքները միության գործընկերների կողմից չեն ընկալվում՝ որպես գործընկերային երկխոսություն, այլ ընդունվում են՝ որպես պարզապես դժգոհություններ, հատկապես, երբ հայկական կողմի համար ընդունելի չէ այս պահին ՀՀ-ի առջև դրվող պահանջը։

Այս ամենի ֆոնին Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցությունն այս նիստին վերածվում է ոչ թե գործնական արդյունքներ արձանագրելու, այլ բացառապես քաղաքական աղմուկ ու տեղեկատվական ֆոն բարձրացնելու հերթական հարթակի:

Այս իրավիճակում  հիմնարար հարցը մնում է հետևյալը՝ ի՞նչ հետևանքներ կարող են ունենալ այս խորացող հակասությունները Հայաստանի ներքին և արտաքին տնտեսության համար։ Եթե ԵԱՏՄ շրջանակում հայկական ապրանքների արտահանման խոչընդոտներն ու սահմանափակումները շարունակեն մնալ օդում կախված, իսկ քաղաքական պահանջները ստանան գործնական ընթացք, հայկական բիզնեսը կարող է հայտնվել լուրջ ճգնաժամի առաջ։

Միևնույն ժամանակ, պետք է հաշվի առնել, որ տնտեսության դիվերսիֆիկացումը չափազանց բարդ և երկարատև գործընթաց է, իսկ նոր շուկաներ գտնելը, հատկապես՝ բարձր մրցակցային և խիստ ստանդարտներ ունեցող Եվրոպայում, հայկական արտադրողների համար լուրջ խոչընդոտների է բախվում։ Արդյունքում, արագընթաց այլընտրանքների բացակայության պայմաններում, շուկաների վերաուղղորդման փորձերը կարող են հանգեցնել լուրջ տնտեսական կորուստների։

Կարճաժամկետ հեռանկարում այս այցն ու սպասվող հայտարարությունները, եթե դրանք լինեն իրավիճակը սրելու և հռետորաբանությունը կոշտացնելու ոգով, էապես կբարդացնեն հայ-ռուսական և ընդհանուր եվրասիական հարաբերությունների մթնոլորտը։

Մոսկվան և մյուս գործընկերները, դժգոհ մնալով Երևանի վարած երկակի քաղաքականությունից և հնչեցված կոշտ գնահատականներից, իրենց հերթին՝ կարող են կիրառել լրացուցիչ տնտեսական կամ վարչարարական լծակներ։

Արդյունքում, Չոլպոն-Ատայի նիստը ոչ թե կհարթի առկա սուր անկյունները, այլ կարող է դառնալ երկկողմ վստահության հետագա քայքայման և հերթական դիվանագիտական առճակատման նոր հանգրվան։