ԱՄՆ-ն խաղաղության գործարքը «վճարել է» Nvidia-ի չիպերով. Thenextweb

The Wall Street Journal-ը հայտնում է, որ ԱՄՆ բանակցողները Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նախնական խաղաղության համաձայնագրի շուրջ որպես խթան առաջարկել են ընդլայնել Nvidia-ի չիպերի ձեռքբերման թույլտվությունը: Այն տվյալների կենտրոնը, որի համար նախատեսված էին այդ չիպերը, անցյալ ամիս բացվեց Հրազդանում, և մենք լուսաբանել էինք այն՝ առանց գիտակցելու դրա իրական նպատակը։

Երբ անցյալ ամիս Հայաստանում բացվեց տարածաշրջանի ամենամեծ ԱԲ (AI) գործարար համալիրը, մենք այն ներկայացրինք որպես «հաշվողական հզորությունների դիվանագիտություն» (compute diplomacy): The Wall Street Journal-ն այժմ բացահայտում է, թե իրականում ինչի համար են ծառայել այդ հաշվողական հզորությունները։

Ռոբի Ուելանն իր ուրբաթօրյա հոդվածում հայտնել է, որ ԱՄՆ բանակցողներն օգտագործել են Nvidia-ի ԱԲ չիպերից օգտվելու հնարավորության խոստումը՝ խաղաղության համաձայնությանը հասնելուն աջակցելու համար։ Հայաստանն ու Ադրբեջանը այդ նախնական համաձայնությանը հասել էին դեռևս անցյալ տարի։ Նրա աղբյուրները բանակցություններին մասնակցած անձինք են։

Մասնավորապես, որպես խթան ծառայել է հայկական տվյալների կենտրոնի նախագծի համար չիպերի գնման լայնածավալ հաստատումը։ The Journal-ը նշում է, որ այս մանրամասնը նախկինում չէր հրապարակվել։ Այն այս պայմանավորվածությունը բնութագրում է որպես ամերիկյան պաշտոնյաների կողմից «չիպային դիվանագիտություն» անվանվող երևույթի մինչ օրս ամենաուշագրավ դրսևորումներից մեկը։

 Մենք լուսաբանում էինք շինարարությունը՝ առանց իմանալու դրա նպատակը

Հրազդանում գտնվող Firebird-ի համալիրը բացվեց օգոստոսին։ Այդ ժամանակ մենք այն լուսաբանեցինք որպես տարածաշրջանի ամենամեծ ԱԲ գործարան։ Մեր հոդվածի վերնագրում առկա էին «արտահանման լիցենզիա» և «հաշվողական դիվանագիտություն» բառերը, քանի որ նույնիսկ այդ ժամանակ հաստատման փաստն արդեն իսկ հետաքրքիր էր։

Այն, ինչ մեզ հայտնի չէր, հաստատման բուն պատճառն էր։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բացման արարողությանը ներկա էր տեխնոլոգիական և քաղաքական առաջնորդների ուղեկցությամբ։ Նրանց հետևում կախված պաստառին պատկերված էին Firebird-ի և Nvidia-ի լոգոները։ The Journal-ը հաղորդում է, որ այդ պաստառի հետևում կանգնած չիպերը մասամբ այն ամենն էին, ինչը նրան բերեց բանակցային սեղանի շուրջ։

Երկու ազգեր տասնամյակներ շարունակ հակամարտության մեջ են եղել Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ։ Այն համաձայնագիրը, որը նրանց առաջնորդները նախաստորագրեցին անցյալ տարի, հետևեց Սպիտակ տան միջամտությանը։ Ըստ The Journal-ի՝ գործարքի մաս էր կազմում նաև տվյալների կենտրոնը։

 Ինչու է լիցենզիան ընդհանրապես գործում որպես լծակ

Nvidia-ի առաջատար պրոցեսորների արտահանումը վերահսկվում է։ Վստահելի երկրների փոքր խմբից դուրս գտնվող ցանկացած գնորդ կարիք ունի Վաշինգտոնի հավանությանը՝ վաճառքը կյանքի կոչելու համար, և այդ հավանությունը տրվում է հայեցողաբար։

Դա արտահանման լիցենզիան դարձնում է մի գործիք, որը կառավարությունը կարող է տրամադրել, չտալ, ընդլայնել կամ ձգձգել՝ առանց օրենք ընդունելու կամ գումար ծախսելու։ Այն ավելի շատ վիզայի է նման, քան սուբսիդիայի։

Ահա թե ինչու է այն գործում որպես դիվանագիտական գործիք։ Մի երկիր, որը ցանկանում է հյուրընկալել ԱԲ ենթակառուցվածքներ, չի կարող պարզապես գնել այն, եթե լիցենզիան չտրամադրվի, և ներքին կապիտալի ոչ մի չափ չի կարող փոխարինել սարքավորումներին։

 Firebird-ը սա արել է նախկինում՝ այլ երկրում

Ընկերությունը պատահական մասնակից չէ այս օրինաչափությանը։

Հունիսին Ղազախստանը Firebird-ի հետ ստորագրել էր 10 միլիարդ դոլարի համաձայնագիր՝ այսպես կոչված «Տվյալների կենտրոնների հովիտ» (Data Center Valley) կառուցելու նպատակով։ Նույն Nvidia-ի աջակցությամբ գործող մշակողը, նույն մոդելը, սակայն այլ հետխորհրդային պետություն։

Եթե այս երկուսը դիտարկենք միասին, Firebird-ն այնքան էլ նման չէ տվյալների կենտրոններով զբաղվող սովորական ընկերության, որը պարզապես գործում է բարդ վայրերում։ Այն ավելի շատ հիշեցնում է գործիք։ Այնտեղ, որտեղ այն կառուցում է, լիցենզիայով ամերիկյան չիպեր են հասնում, և դրանց հետ միասին տեղ է հասնում նաև ամերիկյան դիվանագիտությունը։

 Ծոցի երկրների տարբերակը զուգահեռաբար էր ընթանում

Վաշինգտոնն օգտագործել է նույն լծակը նաև այլ վայրերում, և մենք հետևել ենք արդյունքներին։

Աբու Դաբիի G42 ԱԲ ընկերությունը քննարկում է ամերիկյան ընկերություններին վերահսկիչ փաթեթի վաճառքը, ինչպես հաղորդել էինք հինգշաբթի օրը։ Նպատակն է ապահովել չիպերի հասանելիությունը 2027 թվականի ապրիլից հետո։ Սա նույն արժույթն է, որը ծախսվում է հակառակ ուղղությամբ. ընկերությունը վերափոխում է իր սեփականատիրական կառուցվածքը՝ չիպերը շարունակելու գնելու համար։

Հայաստանը ստացել է չիպեր խաղաղության համաձայնագիր ստորագրելու դիմաց։ G42-ը մտածում է իր վերահսկողությունը վաճառելու մասին՝ արդեն իսկ ունեցած չիպերը պահպանելու համար։ Գործիքը նույնն է։

 Մենք այն անվանել էինք դեռ մայիսին

Այն արտահայտությունը, որը The Journal-ը վերագրում է ԱՄՆ պաշտոնյաներին, նորություն չէ այս խմբագրության համար։

Մայիսին մենք հրապարակել էինք մի նյութ ԱՄՆ-ում AMD-ի ղեկավար Լիզա Սուի և Չինաստանի փոխվարչապետի՝ Պեկինում կայացած հանդիպման մասին։ Վերնագիրն էր՝ «Չիպային դիվանագիտությունն սաստկանում է»։ Օգոստոսին Հայաստանի պարագայում մենք օգտագործեցինք «հաշվողական դիվանագիտություն» ձևակերպումը։ Այս բառապաշարը հասանելի էր, քանի որ օրինաչափությունն տեսանելի էր դեռևս մինչև պաշտոնական հաստատման հասնելը։

Ադրբեջանն իր հերթին ունի սեփական հավակնություններ այս ոլորտում։ Նրա սթարթափները անցյալ տարի ներգրավել են 2.6 միլիոն դոլար, ինչը ցույց է տալիս նրա գործունեության մասշտաբը։

 Այն, ինչ թաքնված է գործարքի հետևում

The Journal-ի տեղեկատվության համաձայն՝ Հայաստանում նախատեսվող 5 միլիարդ դոլար արժողությամբ Firebird նախագծի հետևում կանգնած է մոտ 70,000 Nvidia պրոցեսոր։ Այս թվերը մեզ են հասնում The Journal-ի հրապարակումներին հետևող լրագրողական անդրադարձների միջոցով, այլ ոչ թե բուն հոդվածից, որը փակ է վճարային պատնեշի հետևում։

Nvidia-ի հայկական արմատներով ավագ տնօրեն Ռև Լեբարեդյանը The Journal-ին հայտներ է, որ չիպային դիվանագիտությունն առաջնային և կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում այս վարչակազմի համար։ Նա նշել է, որ Հայաստանում ընկերության ներկայությունը խաղաղության պայմանների ստեղծման գործոններից մեկն է։

Սա բավականին անսովոր միտք է չիպեր արտադրող ընկերության բարձրաստիճան ղեկավարի կողմից։ Այն կոմերցիոն գործունեությունը ներկայացնում է որպես խաղաղության գործընթացի բաղադրիչ այն երկրում, որտեղ նրա գործատուի սարքավորումներն առաջարկ էին սեղանին։

Ջենսեն Հաունգը տեսակապով հանդես եկավ ժապավենի կտրման արարողությանը՝ համալիրը ներկայացնելով որպես տարածաշրջանը համաշխարհային ԱԲ տնտեսությանը միացնելու սկիզբ։ Հաունգը խորհրդատվություն է տալիս նախագահին արհեստական բանականության հարցերով։

Հայաստանը առաջին վայրը չէ, որտեղ Վաշինգտոնն օգտագործել է այս «արժույթը»։ The Journal-ի հետագա լուսաբանումները նշում են, որ ԱԲ սարքավորումները տեղ են գտել նաև Միացյալ Արաբական Էմիրությունների և Սաուդյան Արաբիայի հետ պայմանավորվածություններում, ինչի շրջանակում էլ հենց ընթանում են G42-ի շուրջ բանակցությունները։

Հայկական կարգավորման համատեքստում կա նաև ֆիզիկական բաղադրիչ։ ԱՄՆ Մերձավոր Արևելքի հարցերով բանագնաց Սթիվ Վիտկոֆն առաջարկել է երկաթուղիներ, խողովակաշարեր և ճանապարհներ, որոնք Ադրբեջանը կկապեն իր անկլավ Նախիջևանի հետ, ընդ որում՝ շինարարությունը նախատեսված է սկսել հաջորդ տարի։

 Այն, ինչ մինչ օրս չի հրապարակվել

Մի շարք հարցեր դեռևս անպատասխան են մնում, և հենց դրանք են այն կարևոր դետալները, որոնք թույլ կտային որևէ մեկին օբյեկտիվ գնահատական տալ այս ամենին։

Ոչ մի հրապարակային տեղեկություն չկա այն մասին, թե ինչ է ստացել Ադրբեջանը, նշվում է միայն այն, թե ինչ է ստացել Հայաստանը։ Ոչ ոք չի հրապարակել արտահանման լիցենզիայի պայմանները, դրանց կից սահմանափակումները կամ թե ինչ է լինելու հաստատման հետ, եթե համաձայնագիրը ձախողվի։ Սա նախնական գործարք է, այլ ոչ թե վերջնական պայմանագիր։

Առևտրի նախարարությունը հրապարակայնորեն որևէ բան չի ասել այն մասին, թե արդյոք արտահանման լիցենզիայի տրամադրումը կարող է պայմանավորված լինել դիվանագիտական արդյունքով։ Սա այն հարցն է, որն առաջին հերթին կտար իրավաբանը։

Այն, ինչ փաստաթղթավորված է, ավելի նեղ շրջանակի է, բայց միևնույն ժամանակ էական։ ԱՄՆ վարչակազմը առաջատար կիսահաղորդիչները դիտարկել է որպես պատերազմող երկու պետությունների միջև բանակցային գործիք, և Nvidia-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան հրապարակայնորեն հաստատել է այդ փաստը։

Աղբյուրը` thenextweb.com