ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ 2․ Արտաքին առևտուր․ արտահանման անկում և խորացող կախվածություն ներմուծումից
«Միասնության թևեր» քաղաքական նախաձեռնության անդամ, ՊԵԿ նախկին նախագահ, տնտեսագետ Դավիթ Անանյանը Ֆեյսբուքի իր էջում գրում է. «ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ 2․ Արտաքին առևտուր․ արտահանման անկում և խորացող կախվածություն ներմուծումից (երբ տնտեսության իրական վիճակը բացահայտվում է արտաքին հաշվեկշռում).
Տնտեսության իրական մրցունակությունը լավագույնս երևում է ոչ թե ներքին վիճակագրական աճի ցուցանիշներում, այլ արտաքին առևտրի հաշվեկշռում։
Եթե տնտեսությունը ուժեղանում է, ապա աճում է արտահանումը, դիվերսիֆիկացվում են շուկաները և նվազում է ներմուծումից կախվածությունը։
2026թ․ հունվարի տվյալները ցույց են տալիս հակառակ պատկերը։ Արտահանումը նվազում է, ներմուծման կախվածությունը պահպանվում է, իսկ արտաքին հաշվեկշիռը շարունակում է մնալ խորապես բացասական։
Այսպիսով, արտաքին հատվածը բացահայտում է այն իրականությունը, որը հաճախ չի երևում տնտեսական ակտիվության մասին պաշտոնական հայտարարություններում։
Արտահանման անկում՝ տարվա հենց սկզբին
2026թ․ հունվարին Հայաստանի արտահանումը կազմել է 463.9 մլն դոլար, ինչը 13.5%-ով պակաս է, քան 2025թ․ նույն ամիսը։
Միևնույն ժամանակ ներմուծումը կազմել է 811.8 մլն դոլար։ Արդյունքում արտաքին առևտրաշրջանառությունը կազմել է 1.28 մլրդ դոլար, որը 12%-ով պակաս է նախորդ տարվա նույն ամսից։
Սա նշանակում է, որ տարվա հենց առաջին ամիսը Հայաստանի արտաքին առևտրի համար սկսվում է արտահանման թուլացման միտումով։
Առևտրային հաշվեկշիռ․ տնտեսության իրական «հաշվապահությունը»
Արտաքին առևտրի հաշվեկշիռը 2026թ․ հունվարին կազմել է −347.9 մլն դոլար։ Այսինքն՝ Հայաստանի տնտեսությունը արտաքին շուկաներից գնում է գրեթե երկու անգամ ավելի շատ, քան վաճառում է։
Այսպիսի կառուցվածքը բնորոշ է այն տնտեսություններին, որտեղ ներքին արտադրությունը թույլ է, արտահանումը սահմանափակ է, իսկ սպառումը մեծապես կախված է ներմուծումից։
Արտահանման կառուցվածքային խոցելիություն
Արտահանման տվյալները ցույց են տալիս ևս մեկ կարևոր խնդիր՝ արտահանման կառուցվածքային անկայունությունը։
2026թ․ հունվարին թանկարժեք մետաղների և քարերի արտահանումը նվազել է մոտ 45%-ով, պատրաստի սննդի արտադրանքը՝ շուրջ 16%-ով, սարքերի և ապարատների արտահանումը՝ մոտ 69%-ով։
Սա ցույց է տալիս, որ Հայաստանի արտահանումը շարունակում է մնալ՝
սահմանափակ ապրանքային կառուցվածքով,
բարձր տեխնոլոգիական արտադրության ցածր մասնակցությամբ, և
մի քանի ապրանքային խմբերից կախված։
Այսպիսի կառուցվածքը տնտեսությունը դարձնում է արտաքին շուկաների տատանումների նկատմամբ խոցելի։
Աշխարհագրական կառուցվածք․ շուկաների սահմանափակություն
Արտաքին առևտրի աշխարհագրական կառուցվածքը ևս ցույց է տալիս կախվածությունների համակարգ։ Մասնավորապես, 2026թ․ հունվարինարտաքին առևտրի կառուցվածքը եղել է այսպիսին․ ԱՊՀ երկրներ՝ 29.1%, ԵՄ երկրներ՝ 14%, այլ երկրներ՝ 56.9% արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ։
Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանի հետ առևտրաշրջանառությունը նվազել է մոտ 38%։
Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ Հայաստանի արտաքին առևտուրը շարունակում է մնալ կենտրոնացված և սահմանափակ շուկաների վրա հիմնված։
Տնտեսական աճի «արտաքին ստուգումը»
Արտաքին առևտուրը տնտեսության համար գործում է որպես իրականության ստուգման մեխանիզմ։ Եթե տնտեսությունը իրականում ուժեղանում է, ապա արտահանումը պետք է աճի, ներմուծման կախվածությունը պետք է նվազի, իսկ արտաքին հաշվեկշիռը պետք է կայունանա։
Բայց 2026թ․ հունվարի տվյալները ցույց են տալիս հակառակ միտումը․
📉 արտահանումը նվազում է,
📉 առևտրային դեֆիցիտը շարունակում է մնալ մեծ,
📉 տնտեսությունը շարունակում է կախված մնալ ներմուծումից։
Եզրակացություն
Արտաքին առևտրի թվերը կրկին ցույց են տալիս Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքային խնդիրը, մասնավորապես՝ տնտեսական ակտիվության մասին պաշտոնական խոսույթը չի վերածվում արտահանման իրական ընդլայնման։
Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է լինել ներմուծումից կախված սպառողական տնտեսություն, ոչ թե արտահանման վրա հիմնված արտադրական տնտեսություն»:
