Արդյոք «Մատչելի բնակարան» ծրագիրը մատչելի՞ է քաղաքացիների համար
2010թ-ին ՀՀ-ում առաջին անգամ Կառավարության որոշմամբ մեկնարկեց «Երիտասարդ ընտանիքին` մատչելի բնակարան» պետական նպատակային ծրագիրը: Գործադիրի այս նպատակային քայլը, ուղղված էր երկրում դեմոգրաֆիական խնդիրների լուծմանը՝ բնակարանի սուր կարիք ունեցող երիտասարդ ընտանիքներին, արտոնյալ պայմաններով, հիփոթեքային վարկավորման միջոցով աջակցելու համար մայրաքաղաքում և հանրապետության մարզերում բնակվող ընտանիքների սոցիալական լիարժեքության ապահովմանը:
Ծրագիրը իրականցվում է միայն երկրորդային շուկայում ,այսինքն շահառուները հնարավորություն ունեն բնակարան գնելու ոչ նորակառույց շենքերում:
Որոշմամբ սահմանված նորմերով ծրագրի շահառու դառնալու համար անհրաժեշտ է հետևյալը.
«Երիտասարդ ընտանիք». այսպես՝
| 1.Ամուսիններից առնվազն մեկը պետք է պարտադիր լինի ՀՀ քաղաքացի և 18-ից մինչև 35 տարեկան ներառյալ:
Ամուսիների գումարային տարիքը չպետք է գերազանցի 65 տարեկանը ( նախկինում սահմանված 60-ի փոխարեն): 2․Միայնակ ծնողը, ով իր խնամքին ունի անչափահաս երեխա
|
Բայց միայն այս չափանիշներին համապատասխանելը բավարար չէ ծրագրի շահառու դառնալու համար։
Որպես երիտասարդ զույգ, շահառու ընտանիքը պարտադիր պետք է ունենա եկամտի բավարար մակարդակ, իսկ սահմանված չափորոշիչների համաձայն ԲԱՎԱՐԱՐ ՄԱԿԱՐԴԱԿ համարվում է ամսական առնվազն 300-350 հազար դրամ պաշտոնապես գրանցված եկամուտը:
Միայն այս պայմանների ապահովման դեպքում շահառուն կարող է համարվել ոչ ռիսկային և նրան կտրամադրվի հիփոթեքային վարկ՝ պետության սուբսիդավորմամբ: Իհարկե այս գումարը հատկապես մարզերի բնակիչների համար բավականին շոշափելի գումար է, թեև գործադիրը որոշակիորեն գտել է նաև այս հարցի լուծումը.
Ուշադրություն Եթե վարկ ստանալու համար չունեք բավարար չափով ամսական եկամուտ, ապա ձեզ հետ միասին վարկային պարտավորությունները կարող է ստանձնել նաև համավարկառուն:Համավարկառուն կարող է լինել ընտանիքի անդամ՝ ամուսինը, ծնողները, քույրը, եղբայրը:
Ի՞նչ պայմաններով է տրամադրվում հիփոթեքային վարկը
Պետության կողմից սահմանված «Մատչելի բնակարան» ծրագրի շրջանակում հիփոթեքային վարկի տրամադրման նվազագույնը ժամկետը 10 տարի է: Նոր փոփոխությամբ ձեռք բերվող բնակարանի գինը չի կարող գերազանցել 25 մլն դրամը՝ նախկին 16մլն դրամի փոխարեն։
Եթե ցանկանում եք բնակարան ձեռք բերել Երևանում, ապա պետք է պատրաստ լինեք 30% կանխավճար մուծելուն: Ինչը նշանակում է, որ 25 մլն դրամ արժողությամբ բնակարան ձեռք բերելու դեպքում՝ վարկի չափը կկազմի 17․5 մլն դրամ չափով, իսկ կանխավճարը՝ 7․5 մլն դրամ: Մարզերում կանխավճարի չափը կազմում է առնվազն 10%։
Հետաքրքիր է , որ Կառավարոթյան որոշմամբ ,վարկառուի կողմից պարտադիր գրավադրվում է ոչ միայն ձեռք բերվող գույքը, այլ նաև այլ բնակելի անշարժ գույք: Սա հավելյալ դժվարություններ է առաջացնում վարկառուների համար: Այսինքն մի կողմից պետությունը թույլ չի տալիս, որ շահառուն սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող գույք ունենա, մյուս կողմից ստիպում է քաղաքացուն գրավադրել այլ անշարժ գույք, որը կարղ է պատկանել ցանկացած այլ անձի:
Դեռ ավելին, վարկառուին պարտադրվում է վարկային կազմակերպությանը կամ բանկերին ներկայացնել երաշխավորություն ՀՀ խոշոր հարկատուներից, որը կարող է ֆինանասական կազմակերպության կամ բանկի կողմից ընդունվել կամ չնդունվել:
Նկատենք, որ մինչև փոփոխությունը ծրագրի պայմանների մեջ նշված է եղել պարզապես բնակարանի արժեք հասկացությունը: Այսինքն այն իրենից չի ենթադրել ոչ բնակարանի կադաստրային, ոչ շուկայական արժեք։ Գործադրի կողմից այս բացթողումը պատկան մարմիններին հնարավորություն է տվել մերժել մի շարք քաղաքացիների բնակարան ձեռք բերելու իրավունքը:
Օրինակ՝ 2011 թ. նոյեմբերին Կենտրոն վարչական շրջանում բնակարանի 1 քմ-ի արժեքը միջինը կազմել է 452.000 դրամ: Բայց շահառուին մերժել են վարկավորել, քանի որ, նրանք 1 քմ-ը 452.000 դրամից էժան բնակարան էին գտել: Մինչդեռ երիտասարդ զույգը 2000 դոլար կանխավճար էր թողել, որը, հետ չէր վերադարձվել զույգին։
Մեկ այլ դեպք էլ Քանաքեռում. բնակարանի արժեքը կադաստրային միջին արժեքի հետ համեմատած բավականին ցածր է եղել, որի պարագայում զույգին մերժել են վարկի տրամադրումը: Իսկ մինչ այդ զույգը անցել էր բոլոր ճանապարհներով, 2000 դոլար կանխավճար տվել` վստահ լինելով, որ չի մերժվելու իրեն վարկի տրամադրումը:
Նոր փոփոխությամբ՝ ձեռք բերվող գույքի ձեռք բերման և գնահատված արժեքներըսահմանվում են կադաստրայինարժեքով։
Մասնավորապես, բնակարանի մակերեսի և տվյալ տարածքի համար մեկ քառակուսի մետրի միջին արժեքի արտադրյալը չպետք է գերազանցի 26 միլիոն ՀՀ դրամը:
Իսկ այժմ պետության աջակցության մասին
Ծրագրի իրականացման համար ստեղծվել է «Բնակարան երիտասարդներին» կազմակերպությունը։ Վերջինս վարկատու կազմակերպություններին կամ բանկերին տալիս է շուկայականից 2% էժան վարկ, իսկ մյուս 2%-ը սուբսիդավորում է պետությունը։
Այսինքն, եթե վարկվերցնելու օրվա դրությամբ հիփոթեքային վարկի շուկայական տոկոսադրույքը նվազագույնը 13% է, ապա ծրագրի շրջանակում երիտասարդ ընտանիքներին տրվող վարկի տոկոսը սահմանվելու է առավելագույնը 11%:
Իսկ պետության ուղղակի սուբսիդավորման արդյունքում, երիտասարդ վարկառուն հիփոթեքային վարկը ձեռք կբերի առավելագույնը 9%-ով:
Ուշադրություն․ Կառավարությունը, հաշվի առնելով մարզերի բնակիչների ցածր վարկունակությունը, որոշել է մարզերում տրամադրած հիփոթեքային վարկի համար սուբսիդավորել ոչ թե 2%, այլ՝ 4% ։Ինչը նշանակում է, որ նվազագույնը 13% վարկի շուկայական տոկոսադրույքի դեպքում , հիփոթեքային վարկը մարզի բնակիչը ձեռք կբերի 7%-ով։ Այսինքն մարզի բնակիչներին պետությունը սուբսիդավորում է ընհանուր առմամբ 4 %-ով:
Թեև գործադիրի այս նպատակային քայլը ուղղված էր հատկապես մարզի բնակիչների սոցիալական աջակցմանը, բայց բավականին ուշացած՝ միայն 6 տարի հետո, Կառավարությունը որոշեց նրանց համար սահմանել սուբսիդավորում 4%-ով, որը, ընդհանուր գումարի մեջ, ըստ էության, զգալի չափով չի նվազեցնում նրանց ֆինանսական բեռը:
Ինչպե՞ս է իրականացվում ծրագրի ֆինանասավորումը
Ծրագրի շրջանակում շահառու ընտրված անձինք դիմում են համագործակցող առևտրային բանկերին` հիփոթեքային վարկ ստանալու նպատակով։ Վերջիներս գնահատում են վարկառուների վարկունակությունը , որոշում է տրամադրել կամ մերժել վարկը և 2-3 աշխատանքային օրվա ընթացքում տեղեկացնում է դիմումատուին։ Դիմումն ընդունելու դեպքում համագործակցող բանկերը 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում իրենց միջոցների հաշվին տրամադրում են նախապես սահմանված չափանիշները բավարարող հիփոթեքային վարկ:
Ո՞ր դեպքերում կարող է մերժվել երիտասարդ ընտաիքի վարկի տրամադրումը
Երիտաարդ ընտանիքին մերժվում է վարկի տրամադրումը.
1․Եթե ամուսինների կամ համավարկառուի ընդհանուր ամսական եկամուտի հանրագումարը գերազանցում է 800․000 դրամը։ Փաստորեն գործադիրի պատկերացմամբ 800․000 դրամից ավել ընդհանուր եկամուտ ունեցող քաղաքացին առանց այս ծրագրի էլ կարող է բնակարան գնել` իր ուզած տեղում, իր ուզած գնով։
2․Եթե պարզվի, որ ձեռք բերվելիք բանակարանը ոչ թե զույգի բնակության համար է, այլ` ուրիշ նպատակներով (օր․ վարձակալություն):
3․Եթե ամուսիներից որևէ մեկը ունի սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող այլ բնակելի անշարժ գույք, բացառությամբ, եթե տվյալ բնակարանում/բնակելի տանը փաստացի բնակվող (հաշվառված) անձանց 1 շնչի հաշվով բաժին է ընկնում 18 քառ. մ.-ից պակաս տարածք։
4․Եթե վարկաառուի և/կամ համավարկառուների՝ վերջին 12 ամիսների ընթացքում բոլոր գործող և մարված վարկերի գծով ուշացված օրերի ընդհանուր քանակը չի կարող գերազանցել 30 օրացույցային օրը:
Հետևություն․ 2015թ-ի տվյալներով ծրագրի շրջանակներում վերաֆինանսավորվել է 1803 վարկ՝ ընդհանուր 13 միլիարդ 543.5 միլիոն դրամ դրամագլխով: Շուրջ 5 տարվա ընթացքում այս 1803 վարկից 861 վարկը տրամադրվել է Երևանում , 942-ը՝ մարզերում: Դրամային արտահայտությամբ գերիշխում է Երևանը՝7 միլիարդ 869,5 միլիոն դրամ, իսկ մարզերում՝ 5միլիարդ 665 միլիոն պայմանագրային գումար:Մարզերում վարկեր տրամադրվել են ավելի քիչ, բայց բնարակարնների հատկացաման թվով մարզերը գերազանցել են Երևանին, քանի որ մարզերում բանակարները ավելի մատչելի են։
Տարեկան միջին հաշվարկով Հայաստանում գրանցվում է շուրջ 15 հազար և ավել ամուսնություն և սա միայն պաշտոնապես։ Վերլուծելով իրավիճակը պարզ է դառնում, որ 5 տարվա ընթացքում ընտանիք կազմած շուրջ 75հազար զույգերից բնակարան ձեռք բերելու և պետության կողմից սահմանված «ցածր տոկոսադրույքներով» սուբսիդավորած վարկով խրախուսվելու հնարավորություն ունեցել է միայն 1803 անձ։ Այսինքն ծրագիրը չի արդարացրել իրեն, որի պարագայում գործնականում շատ քիչ մարդիկ են դարձել շահառու։ Թվում է մանրամասն հաշվարկված է եղել բոլոր հնարավոր տարբերակները, որպեսզի հնարավորինս քիչ երիտասարդ զույգեր օգտվեն ծրագրից, իսկ արդյուքնում տուժել են ընտանիքները, որոնք իսկապես բնակարանի կարիք են ունեցել։
Ծրագրի շրջանակներում համագործակցող բանեկերը, վարկային կազմակերպությունները
- Հայբիզնեսբանկ
- Հայէկոնոմբանկ
- Արարատբանկ
- Ինեկոբանկ
- ՎՏԲ-Հայաստանբանկ
- Արցախբանկ
- Առեկսիմբանկ-Գազպրոմբանկ
- Անելիքբանկ
- Արդշինինվեստբանկ
- Կոնվերսբանկ
- Զարգացմանհայկականբանկ
- ԱԿԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ բանկ
- Յունիբանկ
- Արմսվիսբանկ
- Պրոմեթեյբանկ
- «ԳլոբալԿրեդիտ» ունիվերսալվարկայինկազմակերպություն
- «Առաջինհիփոթեքայինընկերություն» ունիվերսալվարկայինկազմակերպություն
- «ԷքսպրեսԿրեդիտ» ունիվերսալվարկայինկազմակերպություն
- «Կամուրջ» ունիվերսալվարկայինկազմակերպություն
- «Կիլիկիա» ունիվերսալվարկայինկազմակերպություն
Նշենք նաև, որ թեև պետությունը վարկ տրամադրելու համար սահմանել է առավելագույնը 10 տարի, բայց վարկատու կազմակերպությունները, ըստ իրենց հայեցողության, կարող են վարկ տրամադրել ավելի երկար ժամկետներով։
Վարկավորման համար երրորդ անձանց կողմից մատուցվող ծառայությունների վճարներ
| Գույքի գնահատման վճար | 15 000 – 25 000 ՀՀ դրամ |
| Գույքի ապահովագրության վճար | 0.16-0.2% գույքի շուկայական արժեքից |
| Դժբախտ պատահարներից կյանքի ապահովագրության վճար | 0.16-0.21% վարկի գումարից |
| Միասնական տեղեկանք | 7.000-30 000 ՀՀ դրամ |
| Գրավի նոտարական վավերացման վճար | 15 000 – 25 000 ՀՀ դրամ |
| Գրավի պետական գրանցման վճար | մինչև 43 500 ՀՀ դրամ |
*Անկախ Բանկի կողմից սույն պայմաններում նշված դրույքաչափերից, երրորդ անձանց կողմից մատուցվող ծառայությունների դիմանց վճարները կարողեն փոփոխվել երրորդ անձանց կողմից
Պատրաստեց՝ Լաուրա Մամյանը
