Հայաստանը փնտրում է ռուսական գազի փոխարինող․ կօգնի՞ արդյոք Իրանը․ Deutsche Welle
Հուլիսի վերջին Հայաստանն ու Իրանը համաձայնության եկան «գազ՝ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» երկարատև բարտերային ծրագիրն ընդլայնելու հարցում: Հաշվի առնելով ռուսական ներմուծման գերիշխանությունը (մոտավորապես 84%) և իրանական գազի փոքր մասնաբաժինը (15-16%) Հայաստանի էներգետիկ ոլորտում, այս քայլը, կարծես, Երևանի կողմից իր էներգետիկ հոսքերը դիվերսիֆիկացնելու փորձ է: Այնուամենայնիվ, Վաշինգտոնի նոր սպառնալիքները՝ Իրանի հետ գործարք կնքող ցանկացած երկրի դեմ «ջախջախիչ» պատժամիջոցներ կիրառելու վերաբերյալ, կարող են վտանգել Երևանի ծրագրերը. գրում է Deutsche Welle-ն։
Այս հարցը հատկապես արդիական է՝ հաշվի առնելով Երևանի և Մոսկվայի միջև քաղաքական հարաբերություններում նկատելի սառեցումը, ինչպես նաև վերջերս Ռուսաստանի արած նախազգուշացումները մատակարարման պայմանների հնարավոր վերանայման վերաբերյալ:
Հայաստանի էներգետիկ անկախության ձգտումը համապատասխանում է իր կառավարության քաղաքականությանը՝ դիվերսիֆիկացնել գործընկերությունները տարբեր ոլորտներում՝ արտաքին քաղաքականությունից մինչև պաշտպանություն։ Միևնույն ժամանակ, գործընկերոջ ընտրությունը հարցեր է առաջացնում շատ դիտորդների մոտ։ Իրանը գտնվում է միջազգային խիստ պատժամիջոցների տակ, որոնք տեսականորեն կարող են բարդացնել ենթակառուցվածքներում ցանկացած խոշորածավալ ներդրում։
Քանի որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ սահմանները փակ են, երկիրը քիչ տարբերակներ ունի։ Հարևան Վրաստանի հետ միասին՝ Իրանը մնում է դեպի արտաքին աշխարհ մի քանի պատուհաններից մեկը և հուսալի տարածաշրջանային հարևան։
Չնայած այն հանգամանքին, որ իրանական գազի ներմուծումն ավելացնելու որոշումը կայացվում է Ռուսաստանի հետ աճող անհամաձայնությունների ֆոնին, Հայաստանի իշխանությունները կոչ են անում բոլորին չմեկնաբանել սա որպես Մոսկվային ուղղված ուղերձ։
Կան նույնիսկ մտահոգություններ, որ Մոսկվան կարող է կտրուկ բարձրացնել սակագներն արդեն այս ձմռանը՝ Երևանի վրա քաղաքական ճնշումը մեծացնելու համար։ Այս մտահոգություններն անհիմն չեն։
Մատակարարումների ավելացման տեխնիկական կարողությունները խոչընդոտվում են լուրջ ենթակառուցվածքային սահմանափակումներով: 2009 թվականին գործարկված Իրան-Հայաստան գազատարը ներկայում գործում է իր լիարժեք հզորությունից շատ պակաս: Դրա հզորությունը տարեկան կազմում է մոտավորապես 2 մլրդ խորանարդ մետր, սակայն գազատարի հայկական հատվածը պատկանում է «Գազպրոմ-Արմենիա»-ին՝ ռուսական «Գազպրոմ»-ի դուստր ընկերությանը, որը ոչ միայն մենաշնորհ ունի ռուսական գազ Հայաստան ներմուծելու հարցում, այլև տիրապետում է երկրի ներսում գտնվող ամբողջ բաշխման ցանցին: Ավելին, բարտերային համակարգով գազի ներմուծման ավելացումը (գազի մեկ խորանարդ մետրի համար 3 կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա) անհնար է առանց երրորդ 400 կՎ բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծի շահագործման հանձնման: Դրա կառուցումը սկսվել է 2006 թվականին և դարձել է իսկապես երկարատև նախագիծ:
Նախարար Դավիթ Խուդաթյանի խոսքով՝ նոր ենթակառուցվածքն առնվազն կկրկնապատկի փոխանակման ծավալները: Հայաստանի իշխանությունները հույս են հայտնում, որ աշխատանքները կավարտվեն մինչև 2026 թվականի վերջը:
Վճարումների և նոր ուղիղ պայմանագրերի կնքման հետ կապված իրավիճակը կարող է է՛լ ավելի բարդանալ վերջին աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների լույսի ներքո: Օգոստոսի 20-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է Թեհրանի դեմ լայնածավալ տնտեսական պատերազմի մեկնարկի մասին:
Մասնագետները կարծում են, որ Թեհրանի հետ բանակցությունների ինտենսիվացումը Երևանի փորձն է լրացուցիչ բանակցային խաղաքարտեր ձեռք բերել Մոսկվայի հետ իր երկխոսության հարցում:
«Գազպրոմ»-ի գերիշխող դիրքը կմնա հայկական շուկայում տեսանելի ապագայում, սակայն կենսունակ և ընդարձակվող այլընտրանքի առկայությունը Երևանին տալիս է ավելի մեծ ճկունություն և նվազեցնում է «գազային փականի» միջոցով անսպասելի քաղաքական ճնշման ռիսկը։
