ASALA-ի գործունեությունը 1983 թվականին՝ ըստ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչության գաղտնազերծված փաստաթղթերի

1983 թվականի հունիսի 16-ին ASALA-ն իրականացնում է իր ամենահայտնի գործողություններից մեկը՝ «Հակոբ Հակոբյան» գործողությունը: Գործողության շրջանակներում հարձակում է իրականացվում Ստամբուլի շուկայի մեջ: Ռումբի պայթյուն իրականացնելով՝ նահատակվում է ASALA-ի մարտիկ Մկրտիչ Մատարյանը:

Գործողության հետևանքով սպանվում է 3 և վիրավորվում 22 մարդ: Օրեր անց՝ 1983 թվականի հունիսի 23-ին, ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզության վարչությունը զեկույց է հրապարակում, որում, ի թիվս համաշխարհային մի շարք ահաբեկչական իրադարձությունների՝ ներկայացնում է նաև Ստամբուլում տեղի ունեցած գործողությունները:

«Terrorism Review («Ահաբեկչության տեսություն»), 23 հունիսի, 1983 թ., N GI TR 83-013, Secret (Գաղտնի):

ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչություն (CIA)՝ Գլոբալ հարցերի կենտրոն (Office of Global Issues – OGI)։

Ահաբեկիչը 1983 թվականի հունիսի 16-ին Ստամբուլի շուկայում նռնակով և գնդացրով իրականացված հարձակման հետևանքով սպանեց երկու և վիրավորեց 23 մարդու։ Փարիզում գտնվող Agence France-Presse (AFP) գործակալություն զանգահարած անձը պատասխանատվությունը վերագրեց Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակին (ASALA)։

Սա կլիներ ASALA-ի առաջին հարձակումը Թուրքիայում՝ անցյալ տարվա օգոստոսին Անկարայի օդանավակայանում իրականացված հարձակումից հետո։ Մեր գնահատմամբ, Ստամբուլի հարձակումը վրեժխնդրություն է թուրքական իշխանությունների կողմից այն ASALA-ի անդամի մահապատժի դիմաց, որը ձերբակալվել էր անցյալ տարվա օգոստոսին իրականացված ASALA-ի հարձակման ընթացքում»: (Տես՝ TERRORISM REVIEW):

ԿՀՎ-ն Ստամբուլի գործողությունը ներկայացնելուց զատ, իր գաղտնի զեկույցում ASALA-ին նվիրում է մի մեծ գլուխ, որտեղ ներկայացնում է կազմակերպության մասին, վերջին իրադարձությունների, ինչպես նաև տալիս է քաղաքական գնահատական:

Ստորև ներկայացնում ենք զեկույցում ընդգրկված այդ գլուխն ամբողջությամբ.

«Արմատական հայկական խմբերը ստեղծում են նոր քաղաքական կազմակերպություն

Այն խմբերը, որոնք աջակցություն են տրամադրել հայ արմատական ահաբեկիչներին, միավորվել են նոր քաղաքական կազմակերպության մեջ։ Ըստ «Armenian Reporter»-ի՝ ապրիլին Լոս Անջելեսում ԱՄՆ-ից, Կանադայից և Եվրոպայից ժամանած հայ արմատական խմբերի համաժողովի ընթացքում ստեղծվել է «Դեմոկրատական ճակատ»։

Այս կազմակերպության կազմում են Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակի (ASALA) բրիտանական և կանադական Ժողովրդական շարժումները (PMASALA), ինչպես նաև Ֆրանսիայում գործող Հայ ազգային շարժումը, որը հաճախ կոչվում է «Combat Armenien»։ Համաժողովի հայտարարության մեջ պնդվում էր, որ ավանդական, ազգայնական հայկական քաղաքական կուսակցությունները չեն կարողացել արդյունավետորեն առաջ տանել հայկական գործը, և հայտարարվում էր, որ հայկական տարածքների «ազատագրման» միակ միջոցը ժողովրդական, զինված պայքարն է։

«Դեմոկրատական ճակատը» հայտարարել է, որ անկախ է որևէ գոյություն ունեցող խմբից կամ քաղաքական կուսակցությունից։ Մենք ենթադրում ենք, որ արմատական աջակցության այս խմբերի վերադասավորման դրդապատճառներից մեկը, մասամբ, եղել է նրանց մեկուսացումը Հայկական գաղտնի բանակի՝ Հայաստանի ազատագրության համար (ASALA) գործողություններից։ ASALA-ի ղեկավարությունը 1982 թվականի դեկտեմբերին հեռացրել էր ֆրանսիական, բրիտանական և կանադական աջակցության խմբերին՝ ահաբեկչական կոշտ միջուկի և ժողովրդական շարժումների միջև խորացող տարաձայնություններից հետո։ Վերջիններս որոշակի աջակցություն էին տրամադրում ASALA-ին։

Մենք ենթադրում ենք, որ այս աջակցող խմբերը կարող էին հրաժարվել աջակցել ASALA-ի անկանոն և տարբերակված թիրախներ չընտրող պայթեցումների արշավներին՝ նախընտրելով միջազգային մակարդակում բարելավել հայկական կերպարը, որը վնասվել էր ահաբեկչության պատճառով, և այդ նպատակին հասնել ավելի չափավոր քաղաքական գործունեության միջոցով։

Մենք նաև նշում ենք, որ «Հայաստան Կայծեր» («Hayastan Kaytzer») պարբերականի մայիս-հունիսյան համարում նշվում էր, որ «Դեմոկրատական ճակատը» դադարեցրել է իր անվերապահ աջակցությունը ASALA-ին։ Նոր կազմակերպությունը, հավանաբար, կփորձի ստեղծել լայն քաղաքական հենարան՝ հայրենիքի համար հայկական պայքարին աջակցելու նպատակով։

Պաղեստինցիների հետ երկարատև սերտ կապերը, ըստ երևույթին, խրախուսել են հայերին ընդօրինակել Պաղեստինի ազատագրության կազմակերպության (PLO) կողմից քաղաքական կազմակերպությունների օգտագործումը՝ որպես պաղեստինյան ժողովրդի ներկայացուցիչ հանդես գալու իր օրինականությունը ամրապնդելու միջոց։

Մենք նշում ենք ամենահզոր հայկական քաղաքական կազմակերպության՝ Հայ հեղափոխական դաշնակցության (նաև հայտնի որպես Դաշնակցություն կուսակցություն) ջանքերը՝ վերադառնալու Սոցիալիստական ինտերնացիոնալ և ավելի սերտ հարաբերություններ հաստատելու սոցիալիստական կուսակցությունների հետ՝ հայկական գործի համար աջակցություն ստանալու նպատակով։

Հայկական երկրորդ միջազգային համագումարը, որը նախատեսված է անցկացնել 1983 թվականի հուլիսի 20-24-ը Շվեյցարիայի Լոզան քաղաքում, ծրագրում է մշակել մշտական կազմակերպության սահմանադրություն, որը պետք է ղեկավարի հայկական սփյուռքը։ Թեև նորաստեղծ «Դեմոկրատական ճակատը» կարծես թե մերժել է ահաբեկչությունը, մենք ենթադրում ենք, որ նրա հաջողությունը որպես քաղաքական ուժ կարող է ազդել նրա հետագա հարաբերությունների վրա ASALA-ի հետ, որը չունի քաղաքական աջակցության հենարան։

ASALA-ի կողմից աջակցող խմբերից հրաժարվելուց հետո իրականացված հինգ ահաբեկչական գործողությունները ցույց են տալիս, որ այն կարող է գործել ինքնուրույն։ Այնուամենայնիվ, մենք ենթադրում ենք, որ ASALA-ն կարող է դիտարկվել որպես արժեքավոր դաշնակից»: (Նույն տեղում):

Ստամբուլի գործողությունը ոչ միայն դարձավ ASALA-ի գործունեության առավել հայտնի դրվագներից մեկը, այլև միջազգային կառույցների ուշադրությունը կրկին կենտրոնացրեց կազմակերպության ռազմավարության, կառուցվածքի և արտաքին կապերի վրա։ ԿՀՎ-ի զեկույցը ցույց է տալիս, որ այդ ժամանակահատվածում ASALA-ն աստիճանաբար կորցնում էր նախկին քաղաքական հենարանների մի մասը՝ միաժամանակ շարունակելով զինված պայքարի ուղին և փորձելով պահպանել իր ազդեցությունը հայկական արմատական շրջանակներում։

Զ. Շուշեցի