The Guardian․ Իրանի գերագույն առաջնորդը և Ազգային անվտանգության խորհուրդը դեռ չեն հաստատել ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագրի նախագիծը
Իրանի գերագույն առաջնորդը և երկրի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհուրդը դեռ չեն հաստատել Թեհրանի և Վաշինգտոնի միջև համաձայնագրի նախագիծը, որը պետք է կանգնեցնի հակամարտության հետագա սրումը և միջազգային նավարկության համար բացի Հորմուզի նեղուցը, գրում է The Guardian պարբերականը։
Իրանական աղբյուրների տվյալներով, հուշագիրը վերջնական հաստատման ներկայացնելուց առաջ դեռևս մնում են չկարգավորված մեկ կամ երկու առանցքային կետեր։
Այս դիտողություններն արդեն փոխանցվել են Պակիստանից միջնորդներին, որը մասնակցում է բանակցություններին։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն ավելի վաղ հայտարարել էր, որ համաձայնագիրը «մեծ մասամբ համաձայնեցված է», սակայն պահանջում է վերջնական լրամշակում։
Գործարքի նախնական պարամետրերը նախատեսում են ԱՄՆ-ի, Իրանի և նրանց դաշնակիցների միջև ռազմական գործողությունների դադարեցում, իրանական նավահանգիստների ամերիկյան շրջափակման վերացում, ինչպես նաև Հորմուզի նեղուցի ժամանակավոր բացում։
Փոխարենը Իրանը պետք է 60 օր ժամկետով սկսի նոր բանակցություններ միջուկային ծրագրի շուրջ, որոնք նախատեսվում է անցկացնել Պակիստանում՝ սկսած հունիսի 5-ից։
Բացի այդ, համաձայնագիրը ենթադրում է պատժամիջոցների մասնակի չեղարկում և իրանական ակտիվների մի մասի ապասառեցում։
Աղբյուրների տվյալներով, խոսքը մոտ 20 միլիարդ դոլարի սառեցված միջոցների մասին է, որոնցից առնվազն 12 միլիարդը գտնվում է Կատարում։ Իրանը նաև կկարողանա բանակցությունների ժամանակահատվածում վերսկսել նավթի և նավթաքիմիական արտադրանքի արտահանումը՝ առանց նոր պատժամիջոցների վտանգի։
Միևնույն ժամանակ, հուշագրի նախագիծը չի պարունակում պարտադիր պայմաններ Իրանի կողմից ուրանի հարստացումից հրաժարվելու կամ միջուկային ծրագիրը կրճատելու վերաբերյալ։ Թեհրանը համաձայնել է միայն քննարկել այս հարցերը ապագա բանակցությունների շրջանակում։ Միջնորդների տեղեկություններով, իրանական կողմը հնարավոր է համարում ուրանի հարստացման ժամանակավոր սահմանափակումներ և բարձր հարստացված նյութի պաշարների նկատմամբ միջազգային վերահսկողություն, սակայն առայժմ որևէ վերջնական պարտավորություն չի ստանձնվել։
Իրանում հնարավոր համաձայնագիրն արդեն անվանում են խոշոր քաղաքական հաղթանակ։ Նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հայտարարել է, որ երկրի կայունությունն ապահովել են «ժողովրդի համերաշխությունն ու միասնությունը»։
Իսրայելում համաձայնագիրը լուրջ անհանգստություն է առաջացնում։ Վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն մտավախություն ունի, որ միջուկային հարցի լուծման հետաձգումը թույլ կտա Իրանին ամրապնդել իր դիրքերը։ Աղբյուրների տվյալներով, Նեթանյահուն շաբաթ օրը հեռախոսազրույցի ընթացքում իրավիճակը քննարկել է Թրամփի հետ։
Պարսից ծոցի երկրները, ինչպես նաև Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը և Եգիպտոսի նախագահ Աբդել Ֆաթթահ աս-Սիսին, ընդհակառակը, կոչ են արել Վաշինգտոնին հրաժարվել Իրանի դեմ հետագա հարվածներից՝ մտավախություն ունենալով տարածաշրջանի լայնածավալ ապակայունացման և էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա նոր հարձակումների պատճառով։
Լրացուցիչ վեճեր է առաջացրել Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ ապագա վերահսկողության հարցը։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ կապված իրանական Fars գործակալությունը հայտարարել է, որ նեղուցի կառավարումը կմնա «Իրանի Իսլամական Հանրապետության բացառիկ իրավասությունը»։ Թեհրանում նաև ընդգծել են, որ նավարկության կարգավորման հարցը պետք է քննարկվի միայն Իրանի և Օմանի միջև, առանց ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ։
Վաշինգտոնում գործարքի նախագիծն արդեն ենթարկվել է սուր քննադատության հանրապետականների կողմից, որոնք հանդես են գալիս Իրանի նկատմամբ կոշտ գծի օգտին։ Պետքարտուղարի նախկին պաշտոնակատար Մայք Պոմպեոն քննարկվող համաձայնագիրը համեմատել է Բարաք Օբամայի վարչակազմի ժամանակների միջուկային գործարքի հետ և հայտարարել, որ այն միայն կուժեղացնի Իրանը և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը։
Սենատոր Թեդ Քրուզը նախազգուշացրել է, որ համաձայնագիրը կդառնա «աղետալի սխալ», եթե Իրանը պահպանի միջուկային ծրագիրը զարգացնելու հնարավորությունը և միաժամանակ ստանա միլիարդավոր դոլարների հասանելիություն ու ուժեղացնի վերահսկողությունը Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ։
ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն, մեկնաբանելով բանակցությունները, հայտարարել է, որ Վաշինգտոնը վերջին երկու օրում որոշակի առաջընթաց է գրանցել և հույս ունի հարցը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով։
