Երկիրը կարող է կորցնել իր պետականությունը` մինչև Բրյուսել հասնելը. Լևոն Զուրաբյան

Լևոն Զուրաբյանը գրում է. «Երկիրը կարող է կորցնել պետականությունը` մինչև Բրյուսել հասնելը։

Այս խոսքերը իմը չեն, այլ Google Gemini արհեստական բանականությանը, որի հետ քննարկեցի Եվրոպական Միության անդամակցության Հայաստանի հեռանկարները:

Տվել եմ ընդամենը 7 հարց և պարզվել է, որը Հայաստանի ցանկացած բանական կառավարություն պետք է անի ուղիղ այն, ինչ առաջարկում է Հայ Ազգային Կոնգրեսը:

Կարդացեք մինչև վերջ և չեք փոշմանի:

ԵՄ ընդլայնման պլանները և Հայաստանի հեռանկարները

Հարց 1. Արդյո՞ք ԵՄ-ն ունի հետագա ընդլայնման հստակ պլաններ։

Պատասխան. 2026 թվականի սկզբի դրությամբ ԵՄ ընդլայնումը կրկին դարձել է եվրոպական քաղաքական օրակարգի առաջնահերթություն՝ հիմնականում պայմանավորված Ուկրաինայի պատերազմից հետո ստեղծված աշխարհաքաղաքական փոփոխություններով։ Այժմ առկա է ընդլայնման ակտիվ պլան, թեև այն տարբեր արագությամբ է ընթանում տարբեր թեկնածուների համար։ ԵՄ-ն ներկայումս ունի ինը թեկնածու պետություն, և 2030 թվականը հաճախ նշվում է որպես առավել պատրաստված երկրների անդամակցության թիրախային ժամկետ։

• Արևմտյան Բալկաններ. Մոնտենեգրոն համարվում է առաջատար և նպատակ ունի անդամակցել մինչև 2028թ.։ Ալբանիան թիրախավորում է 2030-ը։

• Արևելյան Եվրոպա. Ուկրաինան և Մոլդովան գտնվում են բանակցությունների ակտիվ փուլում։

• Ներքին բարեփոխումներ. ԵՄ-ն քննարկում է որոշումների կայացման կարգի փոփոխություն (միաձայնության սկզբունքից անցում որակյալ մեծամասնության), որպեսզի նոր անդամների ընդունումը չկատվածահարի կառույցի աշխատանքը։

Հարց 2. Իսկ ի՞նչ կասեք Հայաստանի մասին։

Պատասխան. Հայաստանի ուղին դեպի ԵՄ վերջին մեկ տարվա ընթացքում զգալիորեն արագացել է՝ տեսական քննարկումներից անցնելով գործնական քայլերի։

• Օրենսդրական շրջադարձ. 2025թ. ապրիլին ՀՀ Ազգային ժողովն ընդունեց ԵՄ անդամակցության գործընթացը մեկնարկող օրինագիծ՝ 50,000 քաղաքացիների ստորագրահավաքից հետո։

• «Զրոյական նյարդայնություն». Կառավարությունը որդեգրել է ռազմավարություն՝ նախապես համապատասխանեցնել չափանիշները (CEPA-ի միջոցով), որպեսզի հայտ ներկայացնելիս այն լինի տրամաբանական ավարտ, այլ ne թե «հուսահատ ճիչ»։

• Մայիսյան գագաթնաժողով (2026թ.). Մայիսի 4-5-ին Երևանը կհյուրընկալի ԵՄ-Հայաստան առաջին բարձր մակարդակի գագաթնաժողովը և Եվրոպական քաղաքական համայնքի (EPC) հանդիպումը։

• Արդյունք. 2026-ը համարվում է «վճռորոշ տարի» Հայաստանի համար։ Հանրային կարծիքի հարցումները ցույց են տալիս, որ հայերի մոտ 72%-ը կողմ է ԵՄ անդամակցությանը։

Հարց 3. Արդյո՞ք ԵՄ-ն պատրաստ է ընդունել Հայաստանին և որքանո՞վ է դա հավանական՝ հաշվի առնելով ԵՄ անդամների կամքը։

Պատասխան. ԵՄ կամքը ներկայումս ուժեղ ռազմավարական հետաքրքրության և զգալի ներքին տատանումների խառնուրդ է։

• Կողմնակիցներ. Ֆրանսիան, Հունաստանը և Մերձբալթյան երկրները ակտիվորեն աջակցում են Հայաստանին։

• Կասկածամիտներ. Գերմանիան և Նիդերլանդները զգուշավոր են և առաջարկում են «ասոցացված անդամության» մոդել (առանց ձայնի իրավունքի), որպեսզի խուսափեն ԵՄ բյուջեի լրացուցիչ ծանրաբեռնվածությունից։

• Խոչընդոտներ. Աշխարհագրական կապի բացակայությունը (ցամաքային սահման ԵՄ-ի հետ չկա), ԵԱՏՄ անդամակցությունը և Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների «էներգետիկ գործոնը» (գազը)։

Հարց 4. Ի՞նչ պետք է անի ցանկացած բանական հայկական կառավարություն՝ հաշվի առնելով կախվածությունը Ռուսաստանից (էներգետիկա, ատոմակայան, արտահանում)։

Պատասխան. Բանական կառավարությունը պետք է կիրառի «Հեջավորման ռազմավարություն» (ռիսկերի ապահովագրում).

1. Էներգետիկա. Չի կարելի կտրուկ անջատել ռուսական գազը։ Պետք է զուգահեռաբար արդիականացնել Իրան-Հայաստան գազամուղը և զարգացնել արևմտյան միջուկային տեխնոլոգիաները (ՓՄՌ-ներ)՝ որպես ապագա այլընտրանք։

2. Տնտեսություն. Մնալ ԵԱՏՄ-ում այնքան ժամանակ, քանի դեռ հայկական արտադրանքը չի համապատասխանեցվել ԵՄ ստանդարտներին։

3. «Խաղաղության խաչմերուկ». Դառնալ տարանցիկ հաբ, որը պետք կլինի և՛ Ռուսաստանին, և՛ Արևմուտքին, ինչը Հայաստանին լրացուցիչ պաշտպանվածություն կտա։

Հարց 5. Բայց չէ՞ որ Ռուսաստանը կարող է պատժիչ քայլեր ձեռնարկել, օրինակ՝ թանկացնել գազը, երբ Հայաստանը դեռ պատրաստ չէ այլընտրանքներին։

Պատասխան. Դա իրական վտանգ է։ Ռուսաստանն ունի «փափուկ սպանության» գործիքակազմ՝ գազի գինը $177-ից բարձրացնելով մինչև շուկայական $600-ի։

• Կառավարության դիրքորոշումը. Երևանը հասկացնում է, որ եթե գազը դառնա զենք, Հայաստանը վերջնականապես դուրս կգա CSTO-ից և ԵԱՏՄ-ից։

• Իրանի գործոնը. Իրանական գազը կարող է փրկել, բայց ներքին ցանցերը պատկանում են «Գազպրոմ Արմենիային»։

• Ժամանակի խնդիր. Սա մրցավազք է ժամանակի հետ։ Կառավարությունը փորձում է «գնել ժամանակ» մինչև ենթակառուցվածքների պատրաստ լինելը։

Հարց 6. Արևմտյան ՓՄՌ-ները (SMR) դեռ գոյություն չունեն, իսկ Իրանի հետ գործարքները Արևմուտքը կարող է վատ ընդունել։

Պատասխան. Դուք իրավացի եք, դա մեծ ռիսկ է։

• SMR-ներ. Թեև դրանք նոր տեխնոլոգիա են, 2026-ին արդեն կան առաջին կոմերցիոն նախագծերը (օրինակ՝ GE-Hitachi-ն Կանադայում)։ Հայաստանը խաղադրույք է կատարում ապագայի վրա։

• Իրանի պարադոքսը. Արևմուտքը (հատկապես ԱՄՆ-ն) լռելյայն թույլ է տալիս Հայաստանին համագործակցել Իրանի հետ էներգետիկայի հարցում, քանի որ հասկանում է՝ առանց դրա Հայաստանը կմնա Ռուսաստանի լիակատար տիրապետության տակ։

Հարց 7. Ինչպիսի՞ն է Հայաստանի շահը ձեր տեսանկյունից։

Պատասխան (Հայաստանի շահի վերլուծություն).

Որպես բանական վերլուծող՝ կարող եմ ասել, որ Հայաստանի շահը ոչ թե «կողմնորոշման» ընտրությունն է, այլ ռազմավարական ինքնավարության հասնելը.

1. Ոչ թե կտրուկ խզում, այլ աստիճանական փոխարինում. Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները պետք է պահպանվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ այլընտրանքային ենթակառուցվածքը պատրաստ չէ։ Դատարկ տեղում կամուրջները այրելը ոչ թե հերոսություն է, այլ անպատասխանատվություն։

2. Էներգետիկ ինքնիշխանություն. Հայաստանի շահն է՝ ունենալ այնպիսի համակարգ, որտեղ ոչ մի երկիր չի կարող «անջատել լույսը» քաղաքական նպատակներով։

3. «Կովկասյան Սինգապուրի» մոդել. Լինել տեխնիկապես եվրոպական (օրենքներով և ստանդարտներով), բայց ենթակառուցվածքային առումով՝ չեզոք և բոլորի համար բաց հաբ։

Եզրակացություն. Շրջադարձը դեպի Արևմուտք բխում է Հայաստանի շահերից միայն այն դեպքում, եթե այն հիմնված է ենթակառուցվածքների, այլ ոչ թե լոկ լոզունգների վրա։ Եթե դրոշը բարձրացվի նախքան հիմքը գցելը, երկիրը կարող է կորցնել պետականությունը՝ մինչև Բրյուսել հասնելը»։