«Թալիբանը» Թրամփին նոր գործարք է առաջարկում՝ դիվանագիտություն և ներդրումներ զինվորականների փոխարեն
Աֆղանստանից ամերիկյան զորքերի դուրսբերումից հինգ տարի անց «Թալիբան» շարժումը ԱՄՆ-ին առաջարկում է վերադառնալ երկիր, սակայն արդեն որպես դիվանագիտական և տնտեսական գործընկեր՝ առանց ռազմական ներկայության։
«Մենք կարծում ենք, որ պատերազմի փուլն ավարտվել է, և այժմ ցանկանում ենք հարաբերություններ կառուցել փոխադարձ հարգանքի հիման վրա ու բացել դրական փոխգործակցության նոր էջ», — The New York Times-ի հարցազրույցում հայտնել է Աֆղանստանի արտաքին գործերի նախարար Ամիր Խան Մութաքին։
Նրա խոսքով՝ ԱՄՆ-ը կարող էր կրկին բացել դեսպանատունը Քաբուլում, պահպանել դիվանագիտական ներկայությունը և ներդրումներ անել աֆղանական օգտակար հանածոների, ամբարտակների և ճանապարհների կառուցման ոլորտներում։ Մութաքին նաև ասել է, որ Աֆղանստանը պատրաստ է վերականգնել դիվանագիտական առաքելությունները ԱՄՆ-ում։
Միաժամանակ, նախարարն ընդգծել է, որ ամերիկյան զինվորականների վերադարձը բացառվում է։ «Ոչ մի աֆղանստանցի չի ցանկանում և չի կարող հանդուրժել այլ երկրի ռազմական ներկայությունն աֆղանական հողում, ինչպես ցույց է տվել պատմությունը», — ասել է նա։
Վաշինգտոնին ուղղված այս առաջարկը դարձել է «Թալիբանի» հերթական փորձը՝ հասնել միջազգային մեկուսացումից դուրս գալուն։ Անցած տարվա ընթացքում աֆղանստանյան իշխանությունները Ռուսաստանի հետ կնքել են պաշտպանական համաձայնագիր, ընդլայնել առևտրային կապերը Կենտրոնական Ասիայի երկրների և ակտիվացրել շփումները Պարսից ծոցի պետությունների հետ։ Քաբուլը նաև բանակցություններ է վարում եվրոպական երկրների հետ՝ ապաստանից զրկված աֆղանստանցի միգրանտների և հանցագործությունների համար դատապարտված անձանց վերադարձի շուրջ։
Սակայն Վաշինգտոնն առայժմ հարաբերությունների կարգավորման պատրաստակամություն չի ցուցաբերում։ Պետդեպարտամենտը հայտնել է, որ ԱՄՆ-ը «Թալիբանի» հետ փոխգործակցում է միայն այն դեպքերում, երբ դա բխում է ամերիկացիների շահերից, և շարժմանը մեղադրել է երկրում կայունություն ապահովելու և ահաբեկչության դեմ պայքարի ոլորտում պարտավորությունները կատարելու անկարողության մեջ։
Անցած տարվա ընթացքում Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը, ընդհակառակը, ավելի է մեծացրել հեռավորությունը Քաբուլից։ ԱՄՆ-ը դադարեցրել է աֆղանստանցիներին վիզաների տրամադրումը և արգելել նրանց մուտքը երկիր։ Միաժամանակ, «Թալիբանը» մերժել է Թրամփի մի շարք պահանջներ, այդ թվում՝ Բաղրամ ավիաբազայի նկատմամբ վերահսկողությունը ԱՄՆ-ին վերադարձնելու և Աֆղանստանում զորքերի դուրսբերումից հետո մնացած ամերիկյան զենքը հանձնելու առաջարկը։
Վաշինգտոնի հետ մերձեցման օգտին Քաբուլի գլխավոր փաստարկներից մեկը կարող են դառնալ երկրի հարուստ հանքային ռեսուրսները։ Աֆղանստանն ունի լիթիումի, պղնձի, երկաթի հանքաքարի և հազվագյուտ հողային տարրերի խոշոր չմշակված պաշարներ։ Փորձագետների կարծիքով՝ հենց տնտեսական համագործակցությունն է, որ կարող է հետաքրքրել Թրամփի վարչակազմին՝ չնայած մարդու իրավունքների հարցերում պահպանվող տարաձայնություններին։
Սակայն «Թալիբանի» միջազգային ճանաչումը մնում է անհասանելի։ Ոչ մի եվրոպական երկիր այն չի ճանաչում որպես Աֆղանստանի օրինական իշխանություն, կառավարությունը շարունակում է մեկուսացված մնալ մի շարք միջազգային ինստիտուտների կողմից։ Շարժման առաջնորդ Հայբաթուլա Ախունդզադան հետապնդվում է Միջազգային քրեական դատարանի կողմից՝ մարդկության դեմ հանցագործությունների մեղադրանքներով, որոնք կապված են աֆղանստանցի կանանց և աղջիկների հետապնդման հետ։
Բացի այդ, ԱՄՆ-ը սառեցրել է Աֆղանստանի կենտրոնական բանկի ակտիվների միլիարդավոր դոլարներ։ Միևնույն ժամանակ, ՄԱԿ տվյալներով, Աֆղանստանի բնակչության մոտ կեսը՝ շուրջ 45 միլիոն մարդ, մարդասիրական օգնության կարիք ունի։
Այսպիսով, Քաբուլի առաջարկն արտացոլում է «Թալիբանի» ձգտումը՝ հասանելիություն ստանալ օտարերկրյա ներդրումներին և աստիճանաբար դուրս գալ միջազգային մեկուսացումից։ Սակայն առանց շարժման քաղաքականության փոփոխությունների, առաջին հերթին՝ կանանց և աղջիկների նկատմամբ վերաբերմունքի հարցում, Արևմուտքի հետ լիարժեք մերձեցումը շարունակում է մնալ չափազանց բարդ։
