Ի՞նչ մարտահրավերների բախվեցին երեխաները համացանցում 2025-ին. ինչի՞ց է պետք զգուշանալ
2025 թվականը վերջնականապես ցույց տվեց, որ ինտերնետը երեխաների համար վաղուց դադարել է պարզապես զվարճանքի միջավայր լինելուց։ Այն դարձավ միաժամանակ ուսուցիչ, ընկեր, աջակցող և որոշ դեպքերում՝ վտանգավոր տարածք։ Եթե նախկինում մեծահասակները փորձում էին վերահսկել երեխաների առցանց ժամանակը, ապա այս տարի պարզ դարձավ՝ խնդիրը ժամերը չեն, այլ այն, թե ինչ է տեղի ունենում այդ ժամերի ընթացքում։
Կարճ վիդեոների ալգորիթմները դարձան տարվա ամենամեծ մարտահրավերներից մեկը։ TikTok-ը, Reels-ը և Shorts-ը երեխայի ուշադրությունը սովորեցրին ապրել արագ փոխվող խթանների ռեժիմում։ Շատ երեխաներ սկսեցին դժվարությամբ կենտրոնանալ երկար տեքստերի, դասերի կամ անգամ սովորական զրույցի վրա։ Սա հաճախ ընկալվում է որպես անհամբերություն կամ ծուլություն, բայց իրականում խոսքը նյարդային համակարգի վերափոխման մասին է, երբ ուղեղը սովորում է աշխատել կարճ ու ինտենսիվ ազդակներով։
2025-ին նկատելիորեն փոխվեց նաև երեխաների ինքնագնահատականը։ Լայքերն ու դիտումները դարձան ոչ թե հաճելի հավելում, այլ չափման միավոր։ Երեխան սկսեց իրեն գնահատել թվերով, իսկ այդ թվերը միշտ չէ, որ արդար են կամ կայուն։ Հատկապես դեռահասների համար սա դարձավ վտանգավոր հող՝ ինքնարժեքի տատանումների և հիասթափությունների համար։
Տարին առանձնացավ նաև արհեստական բանականության արագ ներթափանցմամբ երեխաների կյանք։ AI-ն դարձավ տնային աշխատանքների օգնական, բացատրող, երբեմն էլ՝ խորհրդատու զգացմունքային հարցերում։ Խնդիրը ինքնին տեխնոլոգիան չէ, այլ այն, որ շատ երեխաներ սկսեցին մնալ դրա հետ մենակ՝ առանց մեծահասակի մասնակցության։ Երբ վերահսկողությունն ու զրույցը բացակայում են, AI-ն կարող է դառնալ ոչ թե գործիք, այլ փոխարինող։
Այս ամենի ֆոնին շատ ծնողներ վստահություն ունեցան, որ վերահսկում են իրավիճակը տեխնիկական միջոցներով։ Ծրագրեր, սահմանափակումներ, արգելքներ։ Բայց 2025-ը ցույց տվեց՝ երեխաները տեխնոլոգիապես հաճախ մեկ քայլ առաջ են։ Երկրորդ հաշիվներ, թաքնված չաթեր, VPN-ներ։ Ի վերջո պարզ դարձավ, որ տեխնոլոգիան չի կարող փոխարինել վստահությանը։
Սակայն տարին միայն վտանգների մասին չէր։ Ինտերնետը նաև բացեց ինքնուսուցման լայն հնարավորություններ։ Շատ երեխաներ 2025-ին սովորեցին ծրագրավորում, լեզուներ, դիզայն կամ մոնտաժ այն հարթակներից, որտեղ դպրոցը դեռ չէր հասել։ Ճիշտ ուղղորդման դեպքում սա դարձավ ոչ թե խնդիր, այլ առավելություն։
AI-ն ևս կարողացավ օգտակար լինել, երբ օգտագործվում էր որպես օգնական, ոչ թե լուծում ամեն ինչի համար։ Այն երեխաները, ում կողքին մեծահասակ կար՝ հարց տալու, ստուգելու, քննարկելու համար, ստացան նոր մակարդակի ուսուցում և ինքնուրույնություն։
2025-ը ցույց տվեց նաև, որ երեխաները ինտերնետում միայն սպառող չեն։ Նրանք ստեղծում են համայնքներ, աշխատում են թիմերով, շփվում են տարբեր երկրներից հասակակիցների հետ։ Սա զարգացնում է հաղորդակցման և համագործակցության հմտություններ, որոնք վաղուց դուրս են եկել դասագրքերի շրջանակներից։
Այս ամենից հետո պարզ է մի բան․ ինտերնետը չի դարձնում երեխաներին լավ կամ վատ։ Այն ուժեղացնում է այն, ինչ արդեն կա։ Եվ հենց այստեղ է մեծահասակների դերը՝ լինել կողքին, ոչ թե վերևից։
Ի՞նչ հարցեր էին երեխաները ամենաշատը տալիս Google-ին և AI-ին 2025-ին
Եթե հնարավոր լիներ անտեսանելի դիտել 2025 թվականի երեխաների որոնումները Google-ում կամ նրանց զրույցները AI-ի հետ, մեծահասակները շատ բան կհասկանային։ Այդ հարցերը հաճախ ավելի անկեղծ էին, քան ամենախոր զրույցները ծնողների հետ։
Տարվա ամենատարածված հարցերից շատերը սկսվում էին պարզ, բայց ծանր ենթատեքստով․ «ես նորմա՞լ եմ»։ Երեխաները տարբեր ձևերով փորձում էին հասկանալ՝ արդյոք իրենց զգացողությունները, մտքերը կամ վախերը սովորական են։ Սա ինքնության որոնման փուլ է, երբ պատասխանն ավելի կարևոր է, քան ինքն հարցը։
Շատ հարցեր կապված էին անհանգստության հետ։ Երեխաները փորձում էին հասկանալ, թե ինչու են վախենում առանց ակնհայտ պատճառի, ինչու են մտքերը խառնվում կամ ինչու են մշտապես սպասում ինչ-որ վատ բանի։ Սա վկայում է, որ անհանգստությունը դարձել է ոչ թե բացառություն, այլ ֆոնային վիճակ։
Սիրո և միայնության թեմաները ևս հաճախ էին հանդիպում որոնումներում։ Երեխաները հարցնում էին այն, ինչ դժվար էր ասել բարձրաձայն՝ ինչու իրենց չեն սիրում, ինչ անել մերժման դեպքում, կամ արդյոք նորմալ է միայնակ զգալը։ Այս հարցերում պատասխան փնտրելը նույնքան կարևոր էր, որքան լսված լինելու զգացումը։
Հաճախ հանդիպում էին նաև ինքնագնահատականին վերաբերող հարցեր։ Երեխաները փորձում էին հասկանալ՝ իրենք ծույլ են, թե պարզապես հոգնած, խնդիր ունեն, թե պարզապես ծանր փուլ են անցնում։ Սա ցույց է տալիս, որ երեխաները զգում են ներքին հոգնածություն, բայց հաճախ չունեն լեզու այն նկարագրելու համար։
AI-ն այս ամբողջ գործընթացում դարձավ վստահելի զրուցակից, քանի որ չի դատում, չի ընդհատում և չի նվազեցնում զգացմունքների արժեքը։ Բայց հենց այստեղ է թաքնված վտանգը։ Եթե երեխայի հարցերին պատասխանողը միայն ալգորիթմն է, ապա մեծահասակների բացակայությունը դառնում է զգալի։
2025-ի երեխաների հարցերը ցույց տվեցին մի պարզ ճշմարտություն․ դրանք տեխնոլոգիայի մասին չեն։ Դրանք ընդունված լինելու, հասկացված լինելու և լսված լինելու մասին են։ Եվ որքան շուտ մեծահասակները դա նկատեն, այնքան առողջ կլինի երեխաների թվային ապագան։
