«Ֆրանսիան հաճախ պարգևատրել է այն առաջնորդներին, որոնք ապահովել են կանխատեսելիություն և վերահսկելիություն. 2023-ին այս պարգևով Փարիզում պարգևատրվել էր ևս մի «ինքնիշխան»…». Արմեն Հովասափյան
ՀՀԿ խորհրդի անդամ, քաղաքագետ Արմեն Հովասափյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է. «Եվրոպական լինդերների հայաստանյան այցի օրակարգի կուլմինացիան Էմանուել Մակրոնի կողմից Ֆրանսիայի բարձրագույն պարգև՝ «Պատվո լեգիոնի» շքանշանով Նիկոլ Փաշինյանին, Վահագն Խաչատուրյանին պարգևատրելու դրվագն էր։ Շատերը, բնականաբար, այս փաստը ներկայացնում ու ընդունում են, որպես «պատմական» ու «աննախադեպ», սակայն շտապեմ հիասթափեցնել, քանի որ դա հերթական ծխածակույթն է։ Բանն այն է, որ ֆրանսիական քաղաքականության մեջ դա հին, անգամ «շաբլոն» դարձած մի գործընթաց է, որը քանիցս դրսևորվել է սեփական պետական շահերը համապատասխան ձևով օգտագործելու նպատակով։
Ի սկզբանե փաստեմ, որ այս մեխանիզմը կիրառվել է գաղութային քաղաքականության մեջ․ պարգևատրումները հաճախ օգտագործվում էին տեղական էլիտաներին «գնելու» և Ֆրանսիայի ազդեցությունը պահպանելու համար։ Եթե սա դնենք պատմական համեմատության մեջ, ապա պատկերը գրեթե չի փոխվել Նապոլեոնի ժամանակներից ի վեր (այս պարգևը 1802 թվականին ստեղծել է հենց Բանապարտը)։ Միայն մի տարբերությամբ՝ 19-րդ դարում Ֆրանսիան, «Պատվո լեգիոն»-ով պարգևատրելով, ձևավորում էր իր ներսի նոր էլիտան, իսկ 20-րդ դարում, այն դարձել էր արտաքին էլիտաների կառավարման գործիք։
Ահա մի քանի ցցուն օրինակներ․ Գաբոնում Օմար Բոնգոյի կառավարման տարիներին (1967–2009) դասական անձնակենտրոն ավտորիտար համակարգ էր գործում․ իշխանությունն ամբողջովին կենտրոնացված էր մեկ անձի շուրջ, ընտրությունների վերահսկվում էր իշխող խմբակի կողմից, իսկ ընդդիմության իրավունքներն ամբողջովին սահմանափակված էին (ձեռագիրը բան չի հիշեցնո՞ւմ)։ Նա կառուցել էր մի համակարգ, որը քաղաքագիտության մեջ հաճախ կոչվում է «նավթային հովանավորչական պետություն», որտեղ ռեսուրսները վերածվել էին քաղաքական լոյալության գործիքի։ Սա գրեթե հայելի արտացոլումն է սառը պատերազմի շրջանի բազմաթիվ «կայունության ռեժիմների» (Եգիպտոս, Չիլի), որոնք արտաքին աջակցությամբ երկարաձգում էին իրենց գոյությունը։
Նմանատիպ տրամաբանությամբ էր նաև Կամերունում՝ Պոլ Բիյայի գլխավորությամբ ստեղծված իրավիճակը։ 1982-ից իշխանության մեջ լինելով՝ նա ձևավորել էր երկարատև, կոշտ վերահսկողության համակարգ՝ սահմանափակ քաղաքական մրցակցությամբ և պարբերաբար կասկածի տակ դրվող ընտրություններով։ Նրա իշխանությունը հաճախ ներկայացվում է որպես «կայունության երաշխիք», ինչը պատմականորեն նույն հռետորաբանությունն է, որով արդարացվել են բազմաթիվ ավտորիտար ռեժիմներ՝ թե՛ Աֆրիկայում, թե՛ այլուր։
Ավելի բարդ դեպք է Ֆելիքս Ուֆուե-Բուանյի դեպքը Կոտ դը Իվուարում։ Նա երկար տարիներ երկիրը ղեկավարել է միակուսակցական համակարգով, ինչը փաստացի ավտորիտար կառուցվածք է, բայց միևնույն ժամանակ պահպանել է հարաբերական տնտեսական աճ և ներքին կայունություն (շատ նման է չէ՞)։ Սա այն դասական «զարգացման ավտորիտարիզմն» է, որը հաճախ ներկայացվում է որպես արդարացում՝ քաղաքական բազմակարծության հաշվին տնտեսական արդյունքներ ապահովելու համար
Ըստ էության՝ Ֆրանսիան (և ոչ միայն) հաճախ պարգևատրել է այն առաջնորդներին, որոնք ապահովել են կանխատեսելիություն և վերահսկելիություն, եթե դա արվել է ժողովրդավարության հաշվին։ Սա հիշեցնում է թե՛ գաղութային վարչակարգերի «տեղական հենարանների» ընտրությունը, թե՛ սառը պատերազմի ժամանակ «մեր ավտորիտարներն ավելի լավ են, քան ձեր անկայուն ժողովրդավարները» տրամաբանությունը։
Այսպիսով, նման շքանշանով պարգևատրումն ամբողջովին դասվում է «փափուկ ուժի» տրամաբանության մեջ․ այս կերպ, շատ հանգիստ տվյալ տարածաշրջանում Ֆրանսիան դառնում է «լավ» գործընկեր՝ հաստատելով սեփական ազդեցության զոնան։
Հ.գ. Հատկանշական է, որ 2023-ին այս պարգևով Փարիզում պարգևատրվել էր ևս մի «ինքնիշխան»՝ խոսքը Զելենսկու մասին է»:
