Պատմական հիշողության ջնջումը չի կարող պայմանավորված լինել կարճաժամկետ քաղաքական կարիքներով. MESA-ն պահանջում է վերականգնել Էդիտա Գզոյանին ՀՑԹԻ տնօրենի պաշտոնում
Նամակ՝ ՀՑԹԻ տնօրեն Գզոյանի հարկադիր հրաժարականի վերաբերյալ
9 ապրիլի, 2026 թ.
Ակադեմիական ազատության հարցերով հանձնախումբ
Հայաստան
Ն.Գ. Նիկոլ Փաշինյանին
Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ
Ձերդ Գերազանցություն,
Մենք գրում ենք Ձեզ Հյուսիսային Ամերիկայի Մերձավոր Արևելքի հետազոտությունների ասոցիացիայի (MESA) Ակադեմիական ազատության հարցերով հանձնախմբի անունից՝ հայտնելու մեր մտահոգությունը Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ հիմնադրամի (ՀՑԹԻ) տնօրեն, դոկտոր Էդիտա Գզոյանի հարկադիր հրաժարականի վերաբերյալ տեղեկությունների կապակցությամբ։
Մենք հորդորում ենք անհապաղ վերականգնել նրան իր պաշտոնում և պահանջում ենք, որ Ձեր գրասենյակը երաշխավորի ինստիտուտի ակադեմիական անձեռնմխելիությունը։
MESA-ն հիմնադրվել է 1966 թվականին՝ նպատակ ունենալով խթանել Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի վերաբերյալ գիտական հետազոտություններն ու դասավանդումը։ Լինելով ոլորտի առաջատար կազմակերպություն՝ MESA-ն հրատարակում է «International Journal of Middle East Studies» հանդեսը և ունի շուրջ 2800 անդամ ողջ աշխարհում։ MESA-ն հանձնառու է ակադեմիական ազատության և արտահայտվելու ազատության ապահովմանը ինչպես տարածաշրջանում, այնպես էլ Հյուսիսային Ամերիկայում և այլուր տարածաշրջանի հետազոտման համատեքստում։
Դոկտոր Գզոյանը, ով ընտրվել է իր պաշտոնում 2024 թվականին ՀՑԹԻ հոգաբարձուների խորհրդի կողմից, առանցքային առաջնորդող դեր է խաղացել Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ նոր գիտական աշխատանքների խթանման, թանգարանի արդիականացման և երիտասարդ հայ գիտնականներին ցեղասպանագետների համաշխարհային հանրության մեջ ինտեգրելու գործում։
Հայոց ցեղասպանության տարիներին երեխաների տեղափոխման վերաբերյալ նրա սեփական գիտական աշխատությունները հրապարակվել են եվրոպական և ամերիկյան առաջատար պարբերականներում։ Նա դրական միջազգային ուշադրություն է սևեռել ՀՑԹԻ-ին։
Ուստի, մենք մտահոգված ենք մամուլի հրապարակումներով և հայաստանյան գործընկերների հետ հաղորդակցությամբ, ըստ որոնց՝ դոկտոր Գզոյանը ստիպված է եղել հրաժարական տալ 2026 թվականի փետրվարի 10-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի՝ ՀՑԹԻ կատարած պաշտոնական այցից հետո։
Այդ այցի ընթացքում նա ներկայացրել է ինստիտուտի մի քանի հրատարակություններ, այդ թվում՝ 20-րդ դարի սկզբին ամերիկյան մամուլում Անդրկովկասի հայերի դեմ իրականացված կոտորածների և հարձակումների լուսաբանման վերաբերյալ մի աշխատություն, որտեղ հիշատակվում է Լեռնային Ղարաբաղը, ինչպես նաև ուղեկցել է պարոն Վենսին և նրա տիկնոջը՝ Ուշա Բալա Վենսին, թանգարանում և Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրում։
2026 թվականի մարտի 12-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ Դուք նշեցիք, որ պահանջել եք նրա հրաժարականը Լեռնային Ղարաբաղի մասին ինստիտուտի գրքերի ներառման պատճառով՝ այդ գրքերը որակելով «սադրիչ» և Հայաստանի արտաքին քաղաքականությանը հակասող։ Այնուհետև, Դուք շրջանցել եք սահմանված ընթացակարգը և տնօրենի պաշտոնում նշանակել Ձեր աշխատակազմի անդամներից մեկին, իսկ անկախ հոգաբարձուների խորհրդի անդամներին փոխարինել քաղաքական դաշնակիցներով։
Մենք հասկանում ենք, որ Հայաստանը գտնվում է ծանր և բարդ իրավիճակում՝ ձգտելով վերջ տալ Ադրբեջանի հետ բազմամյա հակամարտությանը և հասնել հարաբերությունների կարգավորման։ Սակայն պատմական հիշողության ջնջումը չի կարող պայմանավորված լինել կարճաժամկետ քաղաքական կարիքներով։
ՀՑԹԻ-ի հիմնադրման նպատակներից մեկը հենց Հայոց ցեղասպանության ժխտողականությանը դիմակայելն էր։
Օսմանյան կայսրության հայերի պատմության և հիշողության ուսումնասիրմանը նվիրված աշխարհի առաջատար հետազոտական հաստատություններից մեկի և կարևոր գիտական ռեսուրսի՝ ՀՑԹԻ-ի հետ կապված գիտնականների ակադեմիական ազատության պաշտպանությունը էական նշանակություն ունի։
Մենք խնդրում ենք Ձեզ անհապաղ վերականգնել դոկտոր Գզոյանին իր պաշտոնում։
Մենք հորդորում ենք Հայաստանի կառավարությանը գործել արագ՝ շտկելու այն, ինչը թվում է որպես անարդարացի միջամտություն գիտական անկախությանը, և վերականգնել միջազգային ակադեմիական հանրության վստահությունը ՀՑԹԻ-ի ինստիտուցիոնալ ամբողջականության և ակադեմիական ազատության ու մարդու հիմնարար իրավունքների նկատմամբ Հայաստանի հանձնառության հանդեպ։
Հարգանքներով՝
Ուսամա Մաքդիսի
MESA-ի նախագահ
Պրոֆեսոր, Կալիֆոռնիայի համալսարան, Բերկլի
Ջուդիթ Է. Թաքեր
Ակադեմիական ազատության հարցերով հանձնախմբի նախագահ
Էմերիտուս պրոֆեսոր, Ջորջթաունի համալսարան
Պատճենը՝
Ժաննա Անդրեասյանին՝ ՀՀ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար
Անահիտ Մանասյանին՝ ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան
Մայքլ Օ’Ֆլահերտիին՝ Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների հանձնակատար
Ցեղասպանագետների միջազգային ասոցիացիային (IAGS)
