Հայաստանի ընտրությունների արդյունքները. «բաժակը կիսով չափ դատա՞րկ է, թե՞ կիսով չափ լիքը». Ալեքսանդր Անանև
Հունիսի 7-ին կայացած Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների պաշտոնական արդյունքների համաձայն՝ Ազգային ժողով են անցել երեք քաղաքական ուժեր. «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացել է ձայների 49,7456%-ը (726 819 ձայն), գործարար Սամվել Կարապետյանի «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 23,2710%-ը (340 060 ձայն), իսկ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստան» դաշինքը՝ 9,9231%-ը (144 983 ձայն): Գործարար Գագիկ Ծառուկյանի «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը (ԲՀԿ) ձայների հաշվարկի որոշակի փուլում համարվում էր նոր խորհրդարանի հնարավոր մասնակից, սակայն արդյունքում ստացել է 58,287 ձայն (3,9893%) և չի կարողացել հաղթահարել օրենքով սահմանված 4%-անոց անցողիկ շեմը:
Նորընտիր խորհրդարանի կազմում «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացել է 64 մանդատ, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 29, իսկ «Հայաստան» դաշինքը՝ 12 մանդատ։
Այսպիսով, իշխող կուսակցությունը պահպանել է խորհրդարանական մեծամասնությունը, սակայն չունի սահմանադրական մեծամասնություն, որն անհրաժեշտ է երկրի Մայր օրենքում միակողմանիորեն փոփոխություններ կատարելու համար։ Մյուս կողմից, Ազգային ժողովում ձևավորվել է 41 պատգամավորից բաղկացած հզոր ընդդիմադիր բլոկ, որը կարող է ցանկացած օրենսդրական գործընթաց վերածել կոշտ քաղաքական մարտադաշտի։
Միևնույն ժամանակ, հունիսի 19-ին ընտրություններին մասնակցած 18 քաղաքական ուժերից 7-ը՝ ներառյալ խորհրդարան անցած «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» դաշինքները, դիմել էին Սահմանադրական դատարան (ՍԴ)՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել ընտրությունների արդյունքները կամ նշանակել քվեարկության երկրորդ փուլ:
Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ աննախադեպ իրավիճակ էր ստեղծվել, երբ այդքան քաղաքական ուժեր դիմել են ՍԴ՝ վիճարկելու ընտրությունների արդյունքները։ Դիմում ներկայացնողների կարծիքով՝ չեն պահպանվել հավասար ընտրապայքարի պայմանները։
Նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում նրանց, ովքեր ուղղակի անհամաձայնություն էին հայտնում իշխանությունների որոշումների հետ, բռնաճնշումների էին ենթարկում։ Դրանք շարունակվում են և քվեարկությունից հետո, և նույնիսկ ընդդիմադիր ուժերի ներկայացուցիչների նկատմամբ, որոնք ընտրվել են կամ կարող են խորհրդարան անցնել ընտրությունների արդյունքում։ Ճնշումների արշավն այսօր էլ շարունակվում է՝ ընդհուպ մինչև նրանց ձերբակալելու իշխանությունների մտադրությունը։ Իսկ չէ՞ որ նրանց օգտին քվեարկել են զգալի թվով ընտրողներ։
Նույնիսկ ԵԱՀԿ միջազգային դիտորդները հայտարարեցին, որ Հայաստանում նախընտրական քարոզարշավը կրել է առճակատման բնույթ, որ խորհրդարանական ընտրություններն ուղեկցվել են ընդդիմության ներկայացուցիչների քրեական հետապնդումներով և այլ գործոններով, որոնք բացասաբար են ազդել նախընտրական պայքարի պայմանների հավասարության վրա։ Կազմակերպությունում նաև նշել են, որ պետական հատվածի աշխատակիցների վրա ճնշումները, որպեսզի ստիպեն նրանց մասնակցել իշխող կուսակցության միջոցառումներին, ինչպես նաև ընտրություններին նվիրված սոցիալ-տնտեսական միջոցառումները (կենսաթոշակների բարձրացումը) հարցեր են առաջացրել քարոզարշավի մասնակիցների հնարավորությունների հավասարության վերաբերյալ:
Քվեարկության օրը ևս բավականին շատ խախտումներ և կասկածելի արդյունքներ են եղել։ Ընտրությունների նախօրեին զգուշացրել էինք իշխանական կառույցների կողմից հնարավոր մանիպուլյացիաների մասին, եթե ձայների հաշվարկը հանգեցնի նրանց համար անմխիթար արդյունքի։ Օրինակ՝ որոշակի տեղամասերում քվեարկության չեղարկման միջոցով նրանք կփորձեն խոչընդոտել երրորդ ընդդիմադիր ուժի՝ խորհրդարան մտնելու 4%-անոց արգելքը հաղթահարելուն՝ նրա ձայներից օգտվելու և սեփական ներկայացվածությունն ավելացնելու համար։
Մեր կանխատեսումն արդարացավ. ԿԸՀ-ն հայտարարեց, որ ԲՀԿ-ին չբավականացրեց ընդամենը մի քանի տասնյակ ընտրողների ձայները։ Ընդդիմության պահանջով ընտրողաբար վերահաշվարկից հետո ԿԸՀ-ն ընդունեց լուրջ խախտումներ և չեղյալ հայտարարեց քվեարկությունը երեք ընտրատեղամասերում, որտեղ ԲՀԿ-ն լավ ցուցանիշներ ուներ: ԿԸՀ-ն նաև ընդունել է, որ արդյունքում Ծառուկյանի կուսակցությանը տրված ձայները հաշվանցվել են այլ կազմակերպությունների, մեծամասամբ՝ ՔՊ-ի: Եթե ԲՀԿ-ն անցներ խորհրդարան, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կուսակցությունը չէր կարողանա իր հայեցողությամբ նշանակել, օրինակ, Կենտրոնական բանկի ղեկավարին և ՍԴ անդամներին:
Իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Արսեն Թավադյանի կարծիքով՝ 3 տեղամասերում արդյունքները չեղյալ հայտարարելուց հետո ԿԸՀ-ն կամ պետք է այդ տեղամասերում կրկնակի ընտրություններ անցկացներ, կամ նշանակեր Ազգային ժողովի նոր ընտրություններ։
Միևնույն ժամանակ, նա վկայակոչում է Վենետիկի հանձնաժողովի որոշումը 2025 թվականին Ռումինիայում կայացած նախագահական ընտրությունների ժամանակ նման իրավիճակի վերաբերյալ, որոնք ամբողջությամբ չեղյալ են հայտարարվել Սահմանադրական դատարանի կողմից և նշանակվել են նորերը:
Սակայն ԿԸՀ-ն, խախտելով Սահմանադրությունը, հրաժարվել է վերընտրություններ անցկացնել։ Անվավեր ճանաչելով արդյունքները՝ առանց կրկնակի քվեարկություն նշանակելու, ինչպես պահանջում է օրենքը, ԿԸՀ-ն փաստացի փոխել է կամարտահայտության ընտրական հետևանքները՝ միաժամանակ զրկելով այդ տեղամասերի ընտրողներին իրենց քվեարկության արդյունքների վերականգնման մեխանիզմից։
Ընդդիմությունը քննադատել է նման որոշումը, քանի որ Ընտրական օրենսգրքի 101-րդ հոդվածը թույլ է տալիս շտկել թույլ տրված խախտումներն «առանձին ընտրական տեղամասերում կրկնակի քվեարկությամբ»: Այդուհանդերձ, ԿԸՀ նախագահ Վահագն Հովակիմյանը (նախկին ՔՊ անդամ, Փաշինյանի մտերիմ ընկերը, ով համագործակցել է նրա հետ իր ընտանեկան «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթում) հայտարարել է, որ հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները չեղյալ համարելու իրավական հիմքեր չկան, և, որ առանձին տեղամասերում խախտումները չեն կարող հիմք հանդիսանալ ընտրությունների արդյունքները չեղյալ համարելու համար, ինչից հետո դժգոհողներին կրկին առաջարկել է դիմել Սահմանադրական դատարան։
ՍԴ-ում խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները վիճարկելու վերաբերյալ հայցերի քննությունը սկսվել էր հունիսի 26-ին (որոշման կայացման վերջնաժամկետը հուլիսի 4-ն էր): Այն վերածվեց իշխանության ընտրական մանիպուլյացիաների մանրամասն բացահայտման։
Օրինակ՝ ընտրատեղամասերի 20%-ում առկա են անհամապատասխանություններ քվեաթերթիկների քանակի և ընտրողների թվի միջև, ընդ որում՝ գրեթե բոլոր տեղամասերում (98%-99%) ավելի մեծ (քան միջին) տարբերությամբ հաղթել է ՔՊ-ն։ Ընդդիմադիր ուժերի նախաձեռնած գործընթացը ցույց է տալիս ոչ միայն քվեարկության պաշտոնական արդյունքների նկատմամբ վստահության ճգնաժամը, այլև պետական ինստիտուտների ուղղակի ներգրավվածությունն իշխող ՔՊ կուսակցության հաղթանակն ապահովելու գործում: Ընդդիմադիր «Հայաստան» դաշինքի առաջնորդ, նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին մեղադրել է այն բանում, որ նրա հրահանգով ԿԸՀ-ն «գողացել է ընտրությունների ընթացքում ԲՀԿ-ի օգտին տրված քաղաքացիների 60 հազար ձայնը»։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի ընտրությունները ցույց տվեցին, որ հասարակությունը խորապես պառակտված է։ Ընտրողների շրջանում կարծիքները գրեթե հավասարապես բաժանվել են, եթե հաշվի չառնենք իշխող կուսակցության կողմից վարչական ռեսուրսի հաշվին գումարված ձայները։
Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների քաղաքագիտական մեկնաբանությունը «հնարավորությունների» և «սահմանափակումների» պրիզմայով հստակ ի հայտ է բերում «կիսով չափ լիքը կամ կիսով չափ դատարկ բաժակի» երկու հակադիր կողմերը:
Հայաստանի գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կուսակցությունը, մի կողմից, ավելի շատ ձայներ է հավաքել։ ՔՊ-ն ԱԺ-ում մեծամասնություն է ապահովել՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի 3/5-ը։ Սա կուսակցությանը թույլ է տալիս օրենքներ ընդունել և ընտրել կարևոր պաշտոնյաների։ Ընդ որում, իշխող կուսակցությունը սահմանադրական մեծամասնություն չի ստացել, մասնավորապես, չի կարողանա փոխել Սահմանադրությունը։ Եվ այստեղ արդեն խնդիրներ են առաջանում գործող իշխանության համար։
Բանն այն է, որ ՔՊ-ի նախընտրական ողջ հռետորաբանությունը կառուցվել է Ադրբեջանի հետ խաղաղության հասնելու կարգախոսի ներքո։ Սակայն պաշտոնական Բաքուն պահանջում է Հայաստանի հիմնական օրենքից հանել Լեռնային Ղարաբաղի մասին հիշատակումներով դրույթները, որոնք մեկնաբանում է՝ որպես խաղաղության պայմանագրի խոչընդոտ:
Դրա համար Փաշինյանին պետք է ոչ միայն «իր» նախարարների կաբինետը։ Նրան անհրաժեշտ են իրավական գործիքներ՝ երկրի ռազմավարական ապագան կառավարելու համար, աշխարհաքաղաքական շրջադարձի մանդատ՝ նոր Սահմանադրություն, Ադրբեջանի հետ Ղարաբաղի խնդրի վերջնական լուծում, Թուրքիայի հետ կարգավորում, Ռուսաստանի հետ չեզոք հարաբերությունների պահպանում՝ արևմտյան կուրսի խորացման պարագայում։
Նոր խորհրդարանով նման որոշումներ անցկացնելը Փաշինյանի համար շատ դժվար կլինի։ Այս պայմաններում պաշտոնական Երևանը ստիպված է լինելու շարունակել «երկու աթոռի» բարդ քաղաքականությունը՝ հավասարակշռելով ԵՄ-ի նկատմամբ դրեյֆի և ԵԱՏՄ-ի գծով պարտավորությունների միջև, մինչդեռ երկրի ներսում կպահպանվի բարձր լարվածությունը: Այդ իսկ պատճառով վարչապետի սահմանադրական մեծամասնության բացակայությունը նրա համար դառնում է ոչ միայն ներքին, այլև արտաքին խնդիր։
Հայկական ԶԼՄ-ները նշում են՝ ընտրական շեմը հաղթահարած ընդդիմադիրները երկար ժամանակ որոշում էին՝ արժե՞ արդյոք վերցնել պատգամավորական մանդատները, թե՞ հարկավոր է վրացի գործընկերների օրինակով հրաժարվել դրանցից, որպեսզի դրանով կասկածի տակ դնեն ներկայիս պետական իշխանության օրինականությունը։ Մի կողմից՝ Փաշինյանն արդեն շնորհավորանքներ է ստացել ԱՄՆ-ից, Եվրամիությունից, Թուրքիայից, Ուկրաինայից և Ղազախստանից, որոնք, կարծես, արդեն իսկ ճանաչել են նրա իշխանության լեգիտիմությունը։
Բայց եթե ընդդիմությունը հրաժարվեր մանդատներից, ապա ՔՊ-ն, խորհրդարանում ընդդիմություն չունենալով, կարող է ցանկացած հարց լուծել՝ առանց որևէ մեկի հետ հաշվի նստելու։ Եթե ընդդիմությունը ներկայացված լինի խորհրդարանում, ապա Փաշինյանին կզրկի սահմանադրական մեծամասնությունից։ Այդ դեպքում այն կարող է Ազգային ժողովում համատեղ գործողություններով թույլ չտալ նոր Սահմանադրության ընդունումը։
Այս իրավիճակում, կարելի է ենթադրել, իշխանական կուսակցության կողմից ցանկացած արմատական քայլ անխուսափելիորեն կառաջացնի ներքաղաքական խորը ճգնաժամ։
Ընտրություններում Նիկոլ Փաշինյանի հարաբերական հաջողությունը դրական է ընդունվել ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում, Թուրքիայում, Ադրբեջանում, Ուկրաինայում, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի մի շարք երկրներում:
The New York Times-ը ուշադրությունը կենտրոնացնում է այն հանգամանքի վրա, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մոտ էր Ադրբեջանի հետ խաղաղ բանակցությունների առաջխաղացման մանդատ ստանալուն, որոնք կազմակերպվել էին նախագահ Թրամփի միջնորդությամբ:
Վերջնական պայմանագիրը դեռ չի ստորագրվել, քանի որ երկրները համաձայնության չեն եկել այն սահմանի վերաբերյալ, որը պետք է ի հայտ գա գործարքի պայմանագրի արդյունքում: «Համաձայնագրի վերջնական կնքման համար Ադրբեջանը պնդում է, որ Հայաստանը վիճելի տարածաշրջանի նկատմամբ հավակնությունները բացառի իր հիմնարար փաստաթղթերից, որոնք հիշատակվում են Հայաստանի Սահմանադրության մեջ:
Սակայն Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու համար պահանջվում է Հայաստանի խորհրդարանում ձայների երկու երրորդի մեծամասնություն, որին, ըստ ամենայնի, Փաշինյանի կուսակցությունը չի հասնի»,- արձանագրում է թերթը։ Այն հայտնում է, որ Հայաստանի կառավարությունը կոչ է արել Միացյալ Նահանգներին շարունակել իր մասնակցությունը տարածաշրջանի գործերին և օգնել Հայաստանին ու Ադրբեջանին հասնել վերջնական համաձայնության:
Բրիտանական The Guardian-ը նշում է, որ խորհրդարանական ընտրությունները առաջին համազգային ընտրություններն էին այն բանից հետո, երբ Հայաստանը 2023 թվականին կորցրեց Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ վերահսկողությունը Ադրբեջանին՝ ցավալի պարտություն, որը վերջ դրեց վիճելի տարածաշրջանի նկատմամբ հայկական ավելի քան երեսուն տարվա վերահսկողությանը:
Հոդվածի հեղինակի խոսքով՝ Փաշինյանին հաջողվել է այս հարցը վերածել քաղաքական ակտիվի.
«Պնդելով, որ Հայաստանի՝ Ղարաբաղը գրավելու ձգտումը հանգեցրել է այն բանին, որ երկիրը հայտնվել է մշտական հակամարտության մեջ…, նա այդ ցավոտ գլուխը ներկայացրել է՝ որպես անհրաժեշտ ելակետ ավելի անվտանգ և բարեկեցիկ ապագայի համար»: Թերթը Փաշինյանի հաջողության մեկ այլ գործոն է համարում Հայաստանի տնտեսական աճը, որը մեծ մասամբ պայմանավորված է ռուսական բիզնեսի և կապիտալի ներհոսքով։
Դա նրան թույլ է տվել զգալի ներդրումներ կատարել Հայաստանի մարզերում, որտեղ նրա աջակցությունը մնում է ամենաուժեղը։ Միևնույն ժամանակ թերթը նշում է, որ ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանի իշխանությունները կալանավորել են ընդդիմադիրներին, այդ թվում՝ Կարապետյանի կուսակցության անդամներին ամենատարբեր կասկածելի մեղադրանքներով. ընտրակաշառքից և ֆինանսական հանցագործություններից՝ մինչև կառավարությունը տապալելու կոչեր:
Նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ Փաշինյանը երբեմն իրեն անկանխատեսելի էր պահում՝ հակառակ իր նախկին հայտարարությունների, կատաղի հրապարակային վեճերի մեջ մտնելով Լեռնային Ղարաբաղից փախստականների հետ, որոնց նա մեղադրում էր տարածաշրջանից «փախչելու» մեջ՝ մնալու և կռվելու փոխարեն։ Հոդվածագիրն արձանագրում է, որ ԵՄ-ն մեծամասամբ անտեսում է Փաշինյանի հասցեին հնչող քննադատությունը՝ չթաքցնելով իր աջակցությունը Հայաստանի ներկայիս ղեկավարության՝ Մոսկվայից հեռու մնալու թաքնված ձգտմանը։
Միևնույն ժամանակ, Լոնդոնում հետընտրական գլխավոր խնդիրը դիտարկվում է ոչ թե Հայաստանում ժողովրդավարական սկզբունքների խախտումը, այլ Ադրբեջանի հետ բանակցությունների կասեցումը՝ Սահմանադրության փոփոխության բարդության պատճառով, որը պահանջում է Բաքուն:
Անցած ընտրությունների նկատմամբ քննադատական հայացք ունի նաև միջազգային իրավապաշտպան, «Amsterdam & Partners» իրավաբանական ընկերության կանադացի փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամը. «Ձայների հաշվարկն իրականացվել է կասկածելի մեխանիզմների կիրառմամբ, բանակն անմիջական մասնակցություն է ունեցել… Բայց ես ավելի քան շոկահարված եմ Արևմուտքի արձագանքից։
Մակրոնը, ֆոն դեր Լայենը և Թրամփը շտապեցին գովաբանել անհավասարակշիռ դիկտատոր Փաշինյանին։ Արդեն պարզ է դառնում, որ Արևմուտքին չի հետաքրքրում հայ ժողովրդի ճակատագիրը. նրանց նպատակը միայն Ռուսաստանին հարվածելն էր։ Այժմ նրանք աչք են փակում ժողովրդավարության ակնհայտ տապալման վրա՝ հանուն սեփական աշխարհաքաղաքական շահերի»:
Խորհրդարանական ընտրություններում Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակը շանս է տալիս Անկարային իր ծրագրերի իրականացման համար. դա հնարավորություն է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային նոր ճարտարապետությունն ամրագրել իր հովանու ներքո: Թուրքիայում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովի նախօրեին (Անկարա, հուլիսի 7-8) Բաքվում Թուրքիայի նախկին դեսպան և ՄԱԿ-ում ներկայացուցիչ Իսմայիլ Ալպեր Ջոշքունը և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նախկին պատգամավոր Գարո Փայլանը հանդես են եկել «Կարնեգի կենտրոնի» կայքում (Ռուսաստանում անցանկալի է ճանաչվել) «Հաջորդ քայլերը խաղաղության ճանապարհին Հայաստանում ընտրություններից հետո» ծրագրային հոդվածով։
Հոդվածի հեղինակներն ակնարկում են, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը պատրաստվում է Անկարայում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը, բացի հիմնական օրակարգից, օգտագործել որպես հարմար պահ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ քառակողմ հանդիպում կազմակերպելու համար, որի նպատակը «պետք է լինի խաղաղ գործընթացի լճացումը կանխելը և դրա հետագա առաջխաղացման համար քաղաքական և տնտեսական բազայի ստեղծման համատեղ հանձնառությունների, Թուրքիայի, Հայաստանի, Ադրբեջանի և շահագրգիռ միջազգային ֆինանսական ինստիտուտների»։
Վերջինս այստեղ Հայաստանի համար նոր «ճանապարհային քարտեզ» է՝ առանց ՀԱՊԿ-ի և ԵԱՏՄ-ի։
Նման մոտեցումը, եթե դա տեղի ունենա, ակնհայտորեն կհակասի Թուրքիայի ԱԳ նախարար Հաքան Ֆիդանի հայտարարություններին Մոսկվա և Կազան կատարած աշխատանքային այցի ընթացքում (հունիսի 16-17), «որ Հարավային Կովկասի հարցերը պետք է լուծվեն տարածաշրջանի երկրների և մերձավոր հարևանների կողմից՝ տարածաշրջանային պլատֆորմի շրջանակներում երկխոսության և համագործակցության հիման վրա՝ 3+3»։
Այս համատեքստում պատահական չի թվում Ֆիդանի այցը Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների վերջնական արդյունքների հրապարակումից մեկ օր անց։ Հատկապես այն խորապատկերին, որ, նրա խոսքով, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը պարբերաբար խորհրդակցություններ է անցկացնում Ռուսաստանի առաջնորդ Վլադիմիր Պուտինի հետ տարածաշրջանային հարցերի շուրջ:
Կարելի է ենթադրել, որ նա եկել էր Ռուսաստանի հետ «պայմանավորվելու» Անդրկովկասում շահերի նոր հավասարակշռության մասին։ Արդյունքների վերաբերյալ տեղեկություններ գրեթե չկան, բայց չեմ բացառում, որ նրա խնդիրն էր՝ համոզել ռուսական ղեկավարությանը ճանաչել հայկական ընտրությունների լեգիտիմությունը, փոխզիջում գտնել այդ խնդրի շուրջ և փոխգործակցություն կառուցել Անկարայի հետ՝ հաշվի առնելով Երևանի հետագա շեղումն արևմտամետ, իսկ աշխարհագրությունը հաշվի առնելով՝ պայմանականորեն «թյուրքական» ուղղությամբ։
Արևմտյան և թուրք քաղաքական գործիչները Հայաստանն ուղղակիորեն անվանում են թյուրքական պետությունների կազմակերպության «բացակայող տարր» (Armenia as the missing element of the Organization of Turkic States // AlphaNews. 26.11.2025. – URL: alphane ws.am/en/projects/armenia-as-the-missing-element-of-the-organization-of-turkic-states/ (date of access: 01.12.2025)։ Նման դատողությունները պետք է գնահատել որպես թուրքական վերահսկողության գոտու ընդլայնման քաղաքական պատվեր։ Ընդ որում, ուրվագծվում է Հայաստանի ակնհայտ ստորադասական դիրքն առաջարկվող աշխարհաքաղաքական կառուցվածքում։
Ըստ իս՝ Հայաստանի հետ հակամարտության կարգավորման գործընթացում Թուրքիայի աջակցությամբ Ադրբեջանի գերիշխանությունը Հարավային Կովկասի վերակառուցման արևմտյան նախագծի գործնական հաստատումն էր։ Նման վերակազմավորման լոկալ նախագիծը թյուրքամետ տարածաշրջանային ճարտարապետությունն է, որն ընդունելով, Հայաստանն անխուսափելիորեն կկորցնի իր ինքնությունը և, ամենակարևորը, ինքնիշխանությունը։
Ալեքսանդր Անանև
Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնաթող ավագ խորհրդական
Թարգմանությունը՝ Ժաննա Ավետիսյանի
