ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ. Խաչատուր Ստեփանյան
Հանրային, քաղաքական գործիչ, պատմաբան Խաչատուր Ստեփանյանը գրում է. «ԻՆՉՈ՞Ւ ԵՆՔ ՍՈՎՈՐՈՒՄ. ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ԵՎ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ ՃԳՆԱԺԱՄ
Հայաստանի կրթական համակարգի «ճգնաժամային» վիճակը միայն նյութատեխնիկական կամ մեթոդական չէ։ Այն նախևառաջ հայեցակարգային է։ Մենք կանգնած ենք մի հիմնարար հարցի առաջ. ի՞նչ արժեքների վրա է հենվում մեր կրթությունը և ի՞նչ ինքնություն է այն ձևավորում։
Ազգային և հոգևոր բաղադրիչի անտեսումը
Ժամանակակից կրթական քաղաքականության մեջ նկատվում է մի վտանգավոր միտում՝ ազգային և հոգևոր բաղադրիչի մերժումը կամ երկրորդ պլան մղումը։ Մինչդեռ հայկական մշակութային և քաղաքակրթական ողջ համակարգը ձևավորվել է հոգևոր հիմքի վրա։ Հետևաբար, հոգևորի և ազգայինի տարանջատումը կրթությունից մեզ համար չի կարող լինել արդյունավետ, քանի որ մեր այբուբենն ու գրավոր մշակույթն իսկզբանե ունեն հոգևոր ակունքներ։
Ինքնության ձևավորման երեք հարթությունները
Որպեսզի կրթությունը դուրս գա այս ճահճից, այն պետք է վերաիմաստավորվի երեք հիմնարար հարթություններում.
• Գիտական կրթություն. Գիտելիքի և մասնագիտական կարողությունների որակյալ փոխանցում։
• Ինքնության կերտում. Աշակերտի կողմից իր ազգային պատկանելության, պատմամշակութային ժառանգության և մայրենի լեզվի խորքային ընկալում։
• Բարոյական անհատի ձևավորում. Կրթությունը ոչ թե լոկ տեղեկատվության կուտակում է, այլ հասարակության համար պիտանի, բարոյական և պատասխանատու քաղաքացու կերտում։
Արևմտյան մոդելներ և տեղային համատեքստ
Ճգնաժամի պատճառներից մեկն էլ արևմտյան կրթական մոդելների կուրորեն ներդրումն է՝ առանց հաշվի առնելու մեր մշակութային համատեքստը։ Երբ մերժվում են «իզմերը» կամ ավանդական արժեքները՝ առանց համարժեք գաղափարական փոխարինման, առաջանում է արժեքային վակուում կամ անարխիա։ Կրթությունը չի կարող լինել «զտված» գաղափարներից. այն պետք է հենվի ազգային դիմակայունությունն ու հոգևոր իմունիտետը ամրապնդող հենասյուների վրա։
Լեզվական օտարում և կրթության որակ
Այսօրվա ճգնաժամի վառ դրսևորումներից է լեզվական ինքնության կորուստը։ Օտար լեզուների տիրապետումը, որքան էլ դրական, չպետք է լինի մայրենիի անտեսման հաշվին։ Խորքային մայրենին այն գործիքն է, որով մարդը ճանաչում է իր ինքնությունը։ Եկեղեցու և պետության ինստիտուցիոնալ տարանջատումը չպետք է նշանակի արժեքային խզում, քանի որ կրթության վերջնանպատակը նույնն է՝ ստեղծարար և աշխատասեր մարդը։
Եզրահանգում
Կրթության ճգնաժամը Հայաստանում հնարավոր չէ հաղթահարել միայն կոսմետիկ փոփոխություններով կամ դասագրքերի վերահրատարակմամբ։ Անհրաժեշտ է վերադարձ հիմքերին՝ հոգևոր և ազգային բաղադրիչի վերաիմաստավորմանը, որն Աստվածաշնչյան և ազգային-պատմագրական արժեքները կդարձնի ժամանակակից կրթության բաղկացուցիչ մաս»:
